Mực nước tầng chứa nước khai thác liên tục hạ thấp theo thời gian. Mỗi năm, mực nước đi xuống trung bình 0,4m ở Hà Nội, 0,6m ở TP.HCM; 1,0m ở Cà Mau... Trong khi đó, nước sông, nước ngầm ở nhiều nơi ngày càng bị ô nhiễm. Đây là những con số được các nhà khoa học Việt Nam đưa ra sau khi trực tiếp khảo sát nguồn nước và chất lượng nước ở nhiều địa phương.
Mạch nước khô dần
Theo thông báo mới đây nhất của liên ngành tài chính, xây dựng, thương binh và xã hội, giá nước sạch áp dụng từ ngày 1/1 trên địa bàn Hà Nội, TP HCM là 4.000 đồng/m3 cho 16m3 đầu tiên. Các khối sau đó luỹ tiến lên đến 4.700 đồng, từ trên 20 - 35m3 là 5.700 đồng, trên 35m3 là 9.400 đồng. Như vậy, so với năm 2009, giá nước đã tăng hơn 30%. Giá nước ngày một tăng một phần là do chi phí sản xuất tăng, một phần là do nước khai thác đang cạn dần. Năm 2009, nhiều nhà máy nước tại Hà Nội phải giảm 5-7% công suất vì lượng nước ngầm suy giảm.
Tình trạng cạn nước này đang diễn ra tại nhiều nơi trên cả nước. Theo PGS.TS Nguyễn Văn Lâm, Trưởng Khoa Địa chất - Trường Đại học Mỏ-Địa chất Hà Nội, một số chuyến khảo sát tại Hà Giang, Tây Nguyên cho thấy nhiều mạch nước đang khô cạn, trong khi các năm trước rất dồi dào.
 |
| Sông cạn chở nặng chất thải. Ảnh: Đức Long |
Các kết quả quan trắc, nghiên cứu cho thấy, nguồn tài nguyên nước dưới đất ở nhiều khu vực đang bị ô nhiễm kim loại nặng hoặc nhiễm mặn do nước biển. Tình trạng nhiễm mangan, arsenic (thạch tín) diễn ra ở khu vực phía Nam và Tây Bắc của Hà Nội, Phủ Lý (Hà Nam), Kiến An (Hải Phòng), TP Hưng Yên... Ở nhiều đô thị ven biển thuộc Cà Mau, Bạc Liêu, Vĩnh Long, Bến Tre, Long An, Mỹ Tho, TP HCM, Qui Nhơn, Hưng Yên, Hạ Long..., nguồn nước ngầm đang có chiều hướng bị nhiễm mặn.
Trong khi nguồn nước mặt đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất nước sạch, nhiều con sông ở nước ta đang trong tình trạng “sống thực vật”. Điển hình là sông Kim Ngưu, sông Tô Lịch ở Hà Nội trông như mương chứa nước thải. Hệ thống sông Nhuệ, Đáy, Đồng Nai… thì đang “chết” dần vì nước thải công nghiệp và rác sinh hoạt.
Nước sạch không đủ
Theo TS Đào Trọng Tứ (Hội Thủy lợi Việt Nam), nước, đặc biệt là nước ngọt, là nguồn tài nguyên có hạn, trong khi người ngày càng đông, công nghiệp phát triển mạnh mẽ nên nguồn nước cạn kiệt là điều dễ hiểu.
Việt Nam hiện có trên 240 nhà máy cấp nước đô thị với tổng công suất thiết kế 3,4 triệu m3/ngày. Tổng công suất hiện có đảm bảo cho mỗi người dân đô thị khoảng 150 lít nước sạch mỗi ngày. Tuy nhiên, do cơ sở hạ tầng hệ thống cấp nước tại nhiều khu đô thị lạc hậu, thiếu đồng bộ nên công suất không được phát huy hết, trong khi tỉ lệ thất thoát nước sạch khá cao, có nơi lên tới 40%. Vì vậy, trên thực tế, nhiều đô thị cung cấp nước chỉ đạt 40 - 50 lít/người/ngày.
Hiện, nước ta có 92 nhà máy nước sử dụng nguồn nước mặt với tổng công suất gần 2 triệu m3/ngày và 148 nhà máy dùng nước ngầm với tổng công suất xấp xỉ 1,5 triệu m3/ngày. Các địa phương khai thác 100% từ nước dưới đất gồm có Hà Nội, Hưng Yên, Vĩnh Phúc, Quảng Ngãi, Bình Định, Sóc Trăng, Phú Yên, Bạch Liêu...; còn Hải Phòng, Hà Nam, Nam Định, Thái Bình, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Kon Tum, Gia Lai... khai thác 100% từ nguồn nước mặt. Nhiều địa phương sử dụng cả hai nguồn nước mặt và nước ngầm.
Theo PGS.TS Nguyễn Văn Lâm, ở các nước phát triển, nước ngầm đã trở thành nguồn tài nguyên quý giá và được bảo vệ một cách hết sức nghiêm ngặt. Khái niệm “an ninh nguồn nước” được nhắc đến nhiều. “Đã đến lúc cần siết chặt công tác quản lý, bảo vệ nguồn nước vì nước đang ngày một khan hiếm và nhiều nơi có nước nhưng không sử dụng được”, ông Lâm nói.