Bài 2: Thiếu “nhạc trưởng” quản lý nguồn nước
TS Đào Trọng Tứ, Hội Thủy lợi Việt Nam, Ban điều hành Mạng lưới cộng tác vì nước Đông Nam Á (GWP-SEA) cho biết: Cả nước hiện có 10 tổ chức quản lý lưu vực sông, trong đó, gồm bốn ban và hai tiểu ban quản lý quy hoạch lưu vực; hai hội đồng quản lý lưu vực thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Bộ NN - PT - NT) và hai ủy ban bảo vệ môi trường lưu vực sông thuộc Bộ Tài nguyên môi trường (Bộ TN - MT).
Mạnh ai nấy dùng?
Cơ cấu tổ chức của các tổ chức quản lý lưu vực sông này cơ bản không khác nhau nhiều. Thành phần có sự tham gia của một số lãnh đạo (Bộ NN – PT - NT) hoặc Bộ TN – MT; chủ tịch, các phó chủ tịch UBND các tỉnh thuộc lưu vực sông. Mặc dù có nhiều ban, bệ, song các tổ chức này lại chưa thể hiện được tiếng nói của mình.
PGS.TS Nguyễn Văn Thặng, Cục trưởng Cục Thuỷ lợi, Bộ NN - PT – NT cho biết: Các tổ chức lưu vực sông hiện được coi là tổ chức tư vấn cho Ủy ban nhân dân các tỉnh, các bộ ngành về công tác quản lý và quy hoạch nguồn nước nên không có khả năng trực tiếp giải quyết các vấn đề có liên quan đến phân phối và bảo vệ nguồn nước.
 |
| Thiếu “nhạc trưởng quản lý” nguồn nước, nhiều con sông tiếp tục bị ô nhiễm. Ảnh: Đức Long |
“Thế nên mỗi khi có sự cố xảy ra với nguồn nước, cần chỉ đạo chung thì không thấy ai thể hiện rõ vai trò”, PGS. TS Nguyễn Văn Lâm, Trưởng bộ môn Địa chất - Thủy văn, Trưởng khoa Địa chất, Đại học Mỏ - Địa chất Hà Nội nhận xét. Hiện nay, Bộ NN - PT - NT phụ trách việc tưới tiêu, phòng chống lụt bão, cấp nước sinh hoạt nông thôn, quản lý các công trình thủy lợi và đê điều; quản lý nước dùng cho nuôi trồng và chế biến thủy sản. Bộ Công thương có vai trò phát triển thủy điện thông qua Tập đoàn Điện lực Việt Nam. Bộ Xây dựng quản lý các công trình công cộng đô thị; thiết kế và xây dựng các công trình cấp thoát nước đô thị. Mỗi bộ có một chức năng riêng trong khi nguồn nước chỉ có một.
Phân cấp, gốc của vấn đề
“Nước sinh hoạt cũng quan trọng, nước cho phát triển công nghiệp cũng cần thiết, thủy điện cũng cần phải dựa vào nước… Nhu cầu thì nhiều song lại không theo một quy hoạch tổng thể. Mạnh ai nấy dùng, cuối cùng nguồn nước bị cạn kiệt dần và chất lượng ngày càng xuống cấp”, PGS. TS Lâm nói.
Lý giải về tình trạng bộ máy cồng kềnh nhưng không giải quyết được tận gốc những mâu thuẫn trong quản lý nước, TS Đào Trọng Tứ cho rằng, chính sự phân cấp, phân quyền không rõ ràng là nguyên nhân của vấn đề.
Bà Đỗ Hồng Phấn, Trưởng ban Cố vấn của Mạng lưới Cộng tác vì nước Việt Nam phân tích: Ban quản lý quy hoạch lưu vực sông không có trách nhiệm gì với chất lượng nước, còn Ủy Ban Bảo vệ môi trường chỉ thực hiện đề án.
“Nếu phát hiện sai phạm liên quan đến nguồn nước, các đơn vị này chỉ lên tiếng như một đơn vị tư vấn, trong khi thành phần hội đồng lại là các ông chủ tịch các tỉnh ven sông. Do cùng là chủ tịch mọi việc đưa ra chỉ mang tính thỏa thuận. Mà đã là thỏa thuận thì thiện chí mới làm”, từ phân tích này, bà Phấn khẳng định nếu tình trạng này còn tiếp diễn thì công tác quản lý, bảo vệ, phân bổ nguồn nước vẫn là một câu chuyện phức tạp.
| Lưu vực sông ĐBSCL ô nhiễm nghiêm trọng nhất |