Khí độc trong đêm: Địa phương “bó tay”, Tổng cục sẽ vào cuộc

Vi phạm phổ biến

* Ông đánh giá ra sao về tình trạng nhiều doanh nghiệp ban ngày rất "hiền", nhưng đêm xuống lại lén xả khí thải, gây bức xúc cho người dân?

- Ống khói của các nhà máy “nhịn” nhả khí thải vào ban ngày và tập trung xả lén vào ban đêm là hiện tượng phổ biến, diễn ra ở nhiều khu công nghiệp đóng trên địa bàn toàn quốc. Tôi cho rằng, hiện nay chúng ta có nhiều công nghệ để xử lý và kiểm soát tốt các chất thải, trong đó có khí thải của các nhà máy. Khi lắp đặt và cho vận hành hệ thống lọc bụi tĩnh điện thì ống khói của nhà máy rất sạch, nhưng khi hệ thống này ngưng hoạt động, khói thải sẽ bay mù mịt trên trời. Rất tiếc, ở nước ta, nhiều doanh nghiệp đã không sử dụng công nghệ này, thậm chí có những doanh nghiệp đã lắp đặt hệ thống kiểm soát ô nhiễm khí thải nhưng lại không vận hành, nhất là vào ban đêm. Họ lắp đặt chủ yếu để đối phó với cộng đồng dân cư xung quanh nhà máy, đối phó với cơ quan quản lý nhà nước. Nguyên nhân là vì chạy hệ thống này tốn nhiều điện, tăng chi phí sản xuất của nhà máy nên họ tìm mọi cách để không vận hành.

Ngoài ra, có những nhà máy, ban ngày họ đốt bằng nhiên liệu sinh ra ít SO2 và các chất gây ô nhiễm khác, nhưng ban đêm lại sử dụng những nhiên liệu giá thấp, sinh ra nhiều chất gây ô nhiễm, kể cả việc dùng dầu thải để đốt. Thậm chí, có doanh nghiệp cố tình giảm công suất sản xuất vào ban ngày nhưng lại tăng tối đa công suất vào ban đêm.

Ông Bùi Cách Tuyến

* Việc này gây ảnh hưởng thế nào đến môi trường, thưa ông?

- Nó không chỉ gây ô nhiễm môi trường mà có thể nói rất ảnh hưởng đến sức khỏe của con người. Ngoài việc thường xuyên phải hít bụi bẩn, khí bẩn thì nhiều khi người dân còn phải hứng chịu tình trạng ô nhiễm cực kỳ trầm trọng nếu hiện tượng nghịch nhiệt xảy ra. Về mặt nguyên lý, tất cả các chất gây ô nhiễm sẽ thăng động bay lên trên cao vì càng lên cao nhiệt độ không khí càng thấp. Tuy nhiên, trong những điều kiện khí hậu nhất định sẽ xảy ra hiện tượng nghịch nhiệt, trong tầng nghịch đảo nhiệt này càng lên cao nhiệt độ càng tăng đã cản trở không cho các chất ô nhiễm thăng động lên trên mà bị giữ lại ở tầng không khí thấp khiến người dân lãnh đủ.

Phối hợp Cảnh sát môi trường để bắt quả tang

* Thưa ông, tại sao đến thời điểm này, chúng ta vẫn chưa thể bắt tận tay một doanh nghiệp nào cố tình lén xả khí thải vào ban đêm, mặc dù tại nhiều nơi người dân liên tiếp có đơn thư khiếu nại, tố cáo?

- Đúng là việc bắt tận tay để buộc doanh nghiệp vi phạm phải tâm phục khẩu phục trước cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực môi trường, đối với hành vi xả lén khí thải hiện đang gặp những khó khăn nhất định. Khí thải là dạng chất thải đặc thù, nó khuếch tán trong không khí sau khi ra khỏi miệng ống khói ở vị trí thường là rất cao và tạo nên những khu vực có nồng độ khác nhau quanh nhà máy, tùy theo điều kiện thời tiết khí hậu, nên việc lấy mẫu đại diện để phân tích làm cơ sở xử phạt doanh nghiệp có hành vi xả thải thường gặp trở ngại.

Trong khi đó, việc bắt quả tang doanh nghiệp đang xả lén khí thải là rất khó khăn, vì theo quy định, thanh tra môi trường bắt buộc phải báo trước cho doanh nghiệp thông tin về đợt kiểm tra nên doanh nghiệp tìm cách thay đổi nhiên liệu đốt, giảm công suất hoặc vận hành hệ thống kiểm soát khí thải. Vì thế, tại thời điểm thanh kiểm tra, các thông số về khí thải của họ đều đạt tiêu chuẩn cho phép, nhưng sau khi thanh tra rút đi, nhà máy trở lại hoạt động “bình thường” thì lại xả khí thải vượt tiêu chuẩn cho phép, gây ô nhiễm môi trường.

Mặt khác, hiện nay chúng ta chưa xây dựng xong hệ thống dữ liệu đầy đủ về tình trạng ô nhiễm không khí tại những khu vực có các doanh nghiệp đang hoạt động.

* Nói vậy, chúng ta bó tay trước tình trạng xả lén khí thải của doanh nghiệp, nhất là vào ban đêm?

- Chúng ta không chào thua doanh nghiệp vi phạm, nhưng giải quyết tình trạng này không phải chỉ trong ngày một ngày hai. Tôi nói vậy bởi vì hoàn toàn có thể sử dụng công nghệ hiện đại giám sát liên tục và có thể bắt quả tang doanh nghiệp xả lén. Cơ quan quản lý nhà nước cũng mong muốn giải quyết triệt để tình trạng này, giải tỏa bức xúc cho người dân.

Trước mắt, chúng tôi thực hiện gắn đồng hồ điện vào hệ thống xử lý bụi, khí thải của các nhà máy cố ý vi phạm, thông qua chỉ số của đồng hồ để kiểm soát quá trình vận hành hệ thống ấy, nắm được hệ thống có chạy hay không, chạy thường xuyên hay ngắt quãng. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp tác động vào công tơ điện là chúng tôi chịu. Cái này chỉ có ngành điện mới biết được. Vì thế, chúng tôi sẽ phối hợp với phía điện lực để giám sát.

Chúng tôi không thể thanh tra mà không báo trước cho doanh nghiệp nhưng Cảnh sát Môi trường lại có quyền làm việc này. Chúng tôi sẽ phối hợp chặt chẽ với lực lượng Cảnh sát Môi trường để tiến hành kiểm tra đột suất, bắt quả tang doanh nghiệp xả trộm vào ban đêm.

Về lâu dài, chúng tôi sẽ chỉ đạo các địa phương, các Ban quản lý khu công nghiệp thiết lập hệ thống quan trắc tự động để có thể kiểm soát được việc xả khí thải của doanh nghiệp, khu công nghiệp 24/24 giờ trong ngày mà không cần lấy mẫu. Cụ thể là hệ thống quan trắc bằng quang học. Với hệ thống này, cho dù là vào ban ngày hay ban đêm, việc xác định được nồng độ các chất nguy hiểm gây ô nhiễm môi trường tỏa ra từ các ống khói là điều rất dễ dàng. Lắp đặt một hệ thống quan trắc quang học khá tốn kém nên triển khai việc này cần nhiều tiền, chắc chắn không thể lắp đặt ồ ạt trong ngày một ngày hai.

* Thưa ông, việc xử lý các doanh nghiệp xả khí thải lén mà Báo Thanh Niên đã nêu tên sẽ được thực hiện như thế nào?

- Sở Tài nguyên và Môi trường các địa phương nơi các doanh nghiệp vi phạm mà báo nêu sẽ phải tổ chức thanh kiểm tra, phối hợp với Cảnh sát Môi trường mật phục bắt quả tang để xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật. Nếu các địa phương “bó tay”, Tổng cục Môi trường sẽ vào cuộc hỗ trợ, không thể để người dân phải cắn răng sống chung với ô nhiễm không khí do các nhà máy gây ra.

Quang Duẩn (thực hiện)Thanh niên