Đô thị lộn xộn

* Thu nhập tăng nhưng sống căng thẳng

Đã có nhiều công dân thiệt mạng khi ra đường vì bị điện giật, trong khi trên đầu nhiều người dân ở đô thị hiện nay là hệ thống dây điện, cáp viễn thông như “thiên la địa võng”. Một kết quả khảo sát gần đây cho thấy thu nhập người dân đô thị tăng nhưng môi trường sống ngày càng căng thẳng.

Ông Ngô Trung Hải

Xe buýt, xe máy chen nhau tránh “lô cốt” trên đường Phan Đình Phùng, TP.HCM sáng 24-1. Một phụ nữ bước xuống xe buýt và phía sau một người đi xe máy đang chạy tới - Ảnh: T.T.D.

Gặp gỡ đầu tuần với phóng viên Tuổi Trẻ, kiến trúc sư Ngô Trung Hải (quyền viện trưởng Viện Kiến trúc - quy hoạch đô thị và nông thôn, Bộ Xây dựng) nói:

- Nhiều đô thị hiện giờ đang rơi vào tình trạng lộn xộn. Nếu không nhanh chóng hoàn thiện hệ thống hạ tầng một cách đồng bộ thì sẽ có nhiều sự cố trong vòng mười năm tới, nhất là đối với những thành phố lớn. Bây giờ có thể gọi Hà Nội và TP.HCM là thành phố cực lớn rồi. Thế giới định nghĩa mega city (siêu đô thị) là thành phố có trên 10 triệu dân. Vậy thì tương lai không xa VN sẽ có mega city với những bài toán hết sức hóc búa của nó.

* Theo ông, đâu là nguyên nhân khiến đô thị rơi vào tình trạng lộn xộn?

- Phát triển đô thị như vừa qua cho thấy sự nôn nóng. Nhà đầu tư chưa có đường đã làm khu đô thị. Người dân chưa có phép đã xây dựng. Không ai tuân thủ theo một quy trình gì hết. Chính quyền cũng nôn nóng, nhiều khi chưa có gì cũng cấp phép. Cứ như thế càng ngày càng sai lệch.

Chúng ta biết rằng những nước có bộ mặt đô thị đẹp thì không ai được phép nôn nóng, ví dụ làm đường và hạ tầng xong thì mới được xây dựng khu đô thị, người dân muốn xây nhà phải có phép, nếu quy định là xây mái ngói thì nhất quyết phải mái ngói không được mái bằng... Nghiêm túc như vậy mới làm được cái gì hoàn chỉnh cái đó. Quy hoạch đặt ra rồi thì phải tuân thủ. Còn ở ta, ngay tại thủ đô mà quy hoạch vành đai hai, vành đai ba hơn mười năm nay đã làm xong đâu, mặc dù ý tưởng quy hoạch rất tốt, nếu chưa làm xong thì không nên đổ lỗi cho quy hoạch. Ở đây vấn đề nằm ở khâu thực hiện quy hoạch.

* Lẽ ra phải hướng đến những “đô thị không dây” thì có vẻ như nhiều doanh nghiệp vẫn đang cố bám lấy cột điện?

- Đô thị nhiều loại dây treo trên cao sẽ ít an toàn cho người dân. Chúng ta biết rằng có những doanh nghiệp chỉ đơn giản làm một động tác kéo dây cáp qua cột điện vào nhà khách hàng, vậy là yên tâm thu tiền hằng tháng. Trong khi đó trách nhiệm của doanh nghiệp là phải hạ ngầm hệ thống dây cáp của mình.

Sâu xa hơn, câu chuyện nằm ở cách phát triển đô thị lâu nay, trong đó có cả những khu đô thị mới. Nó xuất phát từ động cơ muốn thu lợi ngay chứ không nghĩ rằng đô thị phải tồn tại lâu dài. Người ta chỉ đơn thuần xây vỉa hè xong, bán đất, nhà dân mọc lên, có điện chiếu sáng thì nghĩ vậy là ổn, mà không thấy câu chuyện đô thị sẽ còn kéo theo nhiều vấn đề khác trong tương lai.

Trạm điện thoại công cộng hư hỏng, kính vỡ sắc cạnh dễ gây thương tích cho người đi đường (ảnh chụp tại góc đường Nguyễn Văn Trỗi - Nguyễn Trọng Tuyển, Q.Phú Nhuận, TP.HCM) - Ảnh: N.C.T.

* Với nhiều đô thị ở nước ta hiện nay, việc hướng đến trở thành đô thị văn minh theo nghĩa tạo cảm giác thoải mái cho người dân trong sinh hoạt chắc còn lâu, bởi vì ngay cả điều đơn giản là an toàn trước lưới điện khi ra đường cũng chưa có được?

- Tôi xin lấy ví dụ về ngõ hẻm ở TP.HCM. Sao không quy hoạch đường to, nếu ở trong hẻm có cháy sao xe chữa cháy vào được? Thật ra mấy chục năm không làm được vì không có ai làm. Không có chính quyền cấp quận hay cấp phường nào đứng ra vận động tổ dân phố, vận động từng người dân chịu lùi nhà mình vào một tí để cái ngõ to ra. Đã có ai vì việc chung mà đứng ra vận động như vậy chưa? Trong khi đó kinh nghiệm ở Cần Thơ cho thấy việc nông hẻm (mở ngõ to ra) hoàn toàn có thể làm được, giờ đây nhiều ngõ hẻm ở Cần Thơ đã đẹp hơn hẳn.

* Nghĩa là một trong những đòi hỏi lớn nhất là chính quyền có trách nhiệm hơn nữa với người dân, chủ động giải quyết những vấn đề đặt ra trong cuộc sống hằng ngày của người dân cũng là của đô thị?

- Tất nhiên ở đây có nhiều vấn đề liên quan. Có thể việc nông hẻm đã được nghĩ đến nhưng ai đó thấy... khó quá lại thôi. Ví dụ như ông chủ tịch phường, lương được bao nhiêu mà đủ sức đi vận động từng nhà dời vào để ngõ rộng ra. Nói về việc vận động dân, người ta thường nhắc đến việc ông bí thư Thành ủy Đà Nẵng đi đến tận nhà dân để trò chuyện, thuyết phục. Chúng ta thường rất giỏi vận động quần chúng, nhưng cụ thể trong việc vận động quần chúng để chỉnh trang đô thị thì hình như chưa tốt lắm.

VÕ VĂN THÀNH - THU HÀ thực hiện

*

TP.HCM: Thu nhập tăng nhưng sống căng thẳng

ThS Lê Văn Thành - Ảnh: P.P.H.

Lần đầu tiên, vấn đề mức sống và môi trường sống của người dân TP.HCM đã được đặt ra trong đề tài nghiên cứu do Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM thực hiện. Thạc sĩ Lê Văn Thành, chủ nhiệm đề tài này, nói:

- Hiện nay kỳ vọng nổi lên rõ nhất là về cơ sở hạ tầng. Chuyện đi lại với người dân rất quan trọng vì đa số gắn liền với xe gắn máy. Đây là bức xúc lớn nhất của dân và ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sống. Chuyện kẹt xe làm hao tốn xăng nhiều hơn, khói bụi nhiều hơn, thời gian đi lại nhiều hơn, tổn thất về kinh tế rất lớn nhưng lỗi của ai thì không rõ.

* Như vậy có thể nói thu nhập của người dân tăng lên nhưng chất lượng sống lại giảm?

- Điều này khá rõ. Bởi khi nói về mức sống tính theo thu nhập thì nó cụ thể nhưng chất lượng sống - vừa mang tính vật chất vừa có khái niệm về tinh thần - lại không đơn thuần có nhiều tiền là có cuộc sống tốt. Chất lượng cuộc sống của người dân TP có thể nói là giảm. Những nguyên nhân trên làm tâm trạng người dân căng thẳng, lo ngập nước, lo kẹt xe... Trên một nửa trong số các hộ được điều tra có mong muốn cải thiện về giao thông.

Tuy nhiên, cũng phải nhìn nhận TP.HCM là TP lớn lên rất đột xuất nhưng hệ thống hạ tầng đô thị không đáp ứng kịp. Đây là căn bệnh mãn tính, vốn có ở các đô thị của các nước chứ không chỉ riêng TP.HCM. TP “phình” rất nhanh, áp lực bởi dân nhập cư nhiều và hầu như khó có giải pháp nào kịp thời để đáp ứng cho nhu cầu này. Nó có khách quan như vậy. TP có một số dự án giao thông từ vốn ODA, ngân sách đưa vào đầu tư nhưng vẫn chưa đáp ứng. Phải tìm cơ chế khác để thu hút vốn đầu tư, cách làm hiện nay “như muối bỏ biển”.

* Ông cùng nhóm điều tra có những giải pháp và kiến nghị gì để nâng chất lượng cuộc sống cũng như giải quyết những vấn đề mà người dân quan tâm?

- Một trong những vấn đề là chính sách tiền lương - tiền công vì ảnh hưởng đến việc cải thiện đời sống của người dân. Nhà nước cần xem xét về chính sách này vì chi tiêu hiện nay rất lớn nhưng chính sách tiền lương thì quá thấp. Chính sách nhà ở cũng vậy. Gần đây chúng ta có một số chương trình về nâng cấp đô thị, góp phần cải thiện chỗ ở, nâng cao chất lượng sống, tuy nhiên vẫn còn nhiều khu vực chỗ ở rất khiêm tốn. Điều này cũng nói lên rằng chúng ta có thị trường nhà ở cho người thu nhập thấp rất tiềm năng mà các công ty kinh doanh địa ốc cần quan tâm.

Đề tài này còn tiếp tục nghiên cứu, dự kiến giữa năm nay hoàn thành, nghiệm thu nên chưa thể nói cụ thể giải pháp nhưng ý tưởng riêng cá nhân tôi là nên có giải pháp cho từng nhóm người. Trong đó sẽ tập trung cho những nhóm đối tượng khó khăn hơn về nhà ở, môi trường sống và những điều mà người dân bức xúc như kẹt xe, ngập nước... Từ đề tài này cũng đặt ra nhiều câu hỏi cần làm rõ hơn xung quanh vấn đề an ninh trật tự, cải thiện cơ chế chính sách hay các thủ tục hành chính... Đây là những nguyện vọng của người dân mà nếu có điều kiện tìm hiểu sâu thêm sẽ rất thú vị.

PHÚC HUY - HỒ VĂN thực hiệnTuổi trẻ