Việt kiều mua nhà tại Việt Nam: Cánh cửa mở... hẹp

“Cánh cửa” luật pháp cho phép Việt kiều mua nhà tại VN tuy đã mở nhưng chỉ mới mở… hé mà thôi - tiến sĩ Lương Bạch Vân, Chủ tịch Hội liên lạc người VN ở nước ngoài tại TP.HCM nhận định.

Tỷ lệ 140/4 triệu

Theo bà Vân, số lượng Việt kiều mua được nhà tại VN cho đến nay vẫn còn quá ít trong khi trên thực tế, khoảng 80% trong số 4 triệu Việt kiều có nguyện vọng mua nhà tại VN để trở về sinh sống, thuận tiện đi lại hoặc làm ăn ở quê hương.

“Kiều bào mua nhà tại VN vẫn còn quá khó”, bà Vân kết luận.

Theo chủ trương của Nhà nước, người không có quốc tịch VN nhưng có gốc VN vẫn được phép mua nhà ở trong nước nếu đáp ứng được các điều kiện luật định.

Trong khi đó, Luật Quốc tịch 2008 ghi rõ “người gốc VN định cư ở nước ngoài là người VN hoặc đã từng có quốc tịch VN mà khi sinh ra, quốc tịch của họ được xác định theo nguyên tắc huyết thống và con, cháu của họ đang cư trú, sinh sống lâu dài ở nước ngoài”.

Kiều bào tham vấn ý kiến luật sư về các thủ tục hành chính liên quan đến việc xác định nguồn gốc Việt Nam và mua bán nhà ở VN. Ảnh: N.P

Như vậy, những người có gốc VN muốn xác định nguồn gốc sẽ gặp khó khăn nếu họ được sinh ra ở nước ngoài mà nay bố mẹ đều đã mất.

Mà không xác định được nguồn gốc, coi như không có khả năng được mua nhà tại VN. 

Thông tin từ Hội Liên lạc người VN ở nước ngoài cho hay đến nay, tổng cộng chỉ có khoảng 140 Việt kiều đã mua được nhà tại VN. Con số trên quả rất nhỏ bé so với con số khoảng 4 triệu Việt kiều hiện đang sinh sống ở nước ngoài.

“Thậm chí, con số này vẫn rất khiêm tốn so với số kiều bào có tài sản từ 500.000 đến 1 triệu USD. Nhiều người trong số này rất muốn đầu tư mua nhà để trở về VN sinh sống hoặc mở doanh nghiệp làm ăn nhưng họ vẫn đang chờ nhà nước có những hướng dẫn cụ thể hơn nữa”, bà Vân cho biết. 

Rắc rối thủ tục 

Ông Lương Huỳnh Ngân, Việt kiều Pháp, kể: “Tôi có giấy khai sinh năm 1944 tại Cần Thơ nhưng khi đi xin xác định nguồn gốc Việt, cơ quan chức năng VN từ chối vì trong khai sinh không thấy ghi quốc tịch VN”.

Theo ông Ngân, năm 1944 đất nước còn thuộc quyền cai trị của Pháp, việc ghi quốc tịch VN trên khai sinh lúc ấy là không thể.  

“Nhưng cũng tờ khai sinh bản chính đó, Đại  sứ quán Việt Nam ở Paris lại công nhận”, ông Ngân kể. Ông cũng nói thêm là sau đó, ông nhận được yêu cầu cho xem giấy khai sinh của bố ông, người sinh ở thế kỷ thứ XIX, để chứng minh nguồn gốc. Thậm chí, đã có ý kiến khuyên ông về Pháp, đến Đại sứ quán Việt Nam bên đó để xin chứng nhận.  

Một số trường hợp khác, tuy xin được giấy xác nhận gốc VN do tòa đại sứ cấp nhưng ở cuối giấy xác nhận ấy lại “chua” thêm dòng chữ: “Giấy chỉ có giá trị trong 6 tháng”. Điều đó đồng nghĩa với việc người cầm giấy chỉ được làm công dân Việt Nam trong 6 tháng

Một Việt kiều Pháp tên Tuyền cho rằng với thời hiệu ngắn như vậy, nguyện vọng mua nhà ở VN của Việt kiều khó mà thực hiện bởi mua nhà là để quay về sinh sống tại quê hương, trong khi thủ tục hồi hương đôi khi bị kéo dài, không thể giải quyết xong trong thời hạn 6 tháng. Muốn tiếp tục làm thủ tục hồi hương, lại phải đi xin giấy xác nhận nguồn gốc...

“Tôi có người bạn nay đã 80 tuổi, tha thiết muốn mua nhà để được sống nốt quãng đời còn lại trên quê hương nhưng cho đến nay, vì lý do trên, cũng chưa thể thực hiện được mong ước cuối đời”, bác Tuyền nói.  

Một Việt kiều Mỹ xin không nêu tên kể một câu chuyện khác: Khi biết ông là người sống ở nước ngoài, cán bộ tại một số địa phương không dám mạnh dạn “bút phê” cho ông được mua nhà tại VN.

“Hiện chúng tôi đang chờ đợi một chính sách cởi mở hơn trong việc cho Việt kiều mua nhà, đất. Khi đó, tôi nghĩ bà con Việt kiều sẽ về Việt Nam sinh sống, làm việc và đầu tư nhiều hơn”, vị này cho biết.

Vận dụng thế nào là do người thi hành

Tại buổi họp mặt mừng Xuân Canh Dần 2010 vừa diễn ra ở TP.HCM giữa bà con Việt kiều và đại diện các cơ quan quản lý nhà nước VN, giải đáp thắc mắc của bà con, ông Nguyễn Thái Phúc, Trưởng cơ quan đại diện Bộ Tư pháp tại TP.HCM cho rằng việc thực hiện những qui định về thủ tục trong các văn bản luật hiện nay phụ thuộc khá nhiều vào bản thân người thi hành.

Kiều bào mong muốn có nhiều buổi họp mặt với đại diện cơ quan quản lý nhà nước để trình bày trăn trở cũng như đóng góp ý kiến xây dựng đất nước . Ảnh: N.P

“Cũng một qui định của Nhà nước như vậy nhưng cách hiểu của nơi này nơi kia có sự khác nhau. Nguyên nhân là do cách nhận thức của công chức, của các cơ quan nhà nước còn chưa có sự thống nhất”, ông Phúc nói.

Ông Phúc cũng nhận định trách nhiệm của Bộ Tư pháp và các cơ quan có liên quan là phải hướng dẫn, giải thích cho các cơ quan cấp dưới của mình làm sao để họ thực thi các qui định của pháp luật một cách thống nhất.

“Tuy nhiên, cũng không loại trừ khả năng nhiều công chức hiểu rất đúng các quy định nhưng cố tình hướng dẫn sai. Đây cũng là vấn đề chúng tôi phải lưu ý”.

Với trường hợp giấy chứng nhận có hiệu lực 6 tháng mà bác Tuyền nêu, ông Nguyễn Văn Vũ, Trưởng Phòng Hộ tịch Sở Tư pháp TP.HCM nói các thủ tục giấy tờ thì luôn có một thời hạn nhất định và có thể được xin cấp lại. Còn trường hợp giấy khai sinh không ghi quốc tịch VN, ông Vũ trả lời các loại giấy tờ khác như CMND, quyết định thôi quốc tịch VN… cũng có giá trị tương đương.

Ông Nguyễn Mạnh Hà, Cục trưởng Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản (Bộ Xây dựng) cũng thông tin rằng “luật 126” về nhà ở đã được sửa đổi bổ sung, cụ thể là giảm bớt nhiều điều rắc rối (chẳng hạn thời hạn cư trú trước khi được sở hữu nhà) nhằm giúp bà con Việt kiều có thể dễ dàng mua nhà, đất tại VN.

Theo người đại diện của Ủy ban về người VN ở nước ngoài tại TP.HCM, quy định cho phép Việt kiều mua nhà tại VN đã có hiệu lực từ ngày 1/7/2009 nhưng do thiếu những quy định và hướng dẫn chi tiết nên tính khả thi chưa cao.

• Nhật Phương - Dương Đỗ (Vietnamnet)