Bị kiện chống bán phá giá: hiệu ứng 'đôminô'?

Năm 2009 được coi là năm kỷ lục về số lượng các vụ kiện phòng vệ thương mại (PVTM) mà doanh nghiệp (DN) Việt Nam phải đối mặt: 7 vụ ở 6 thị trường. Theo TS. Trần Hữu Huỳnh, Phó tổng thư ký Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI): “Nếu không sẵn sàng đối phó, ngành xuất khẩu (XK) Việt Nam sẽ phải gánh chịu hiệu ứng dây chuyền trong những năm tới”.

Doanh nghiệp “bỏ ngoài tai”

Ông Huỳnh cho biết, ngay từ năm 2007, khi kinh tế có dấu hiệu suy giảm, VCCI đã nhiều lần đưa ra cảnh báo về nguy cơ gia tăng các vụ kiện PVTM nhắm vào các nhà XK Việt Nam. Tuy nhiên, do tâm lý chủ quan, hầu hết DN “bỏ ngoài tai” cảnh báo này. Đến khi chính thức bị khởi kiện, DN mới ngã ngửa. “Có những thị trường mà lâu nay DN nghĩ là khó có thể bị kiện, vì nhập hàng từ họ nhiều hơn đem đi XK, lại bất ngờ quay sang kiện phía Việt Nam như Ấn Độ kiện các DN thép, Braxin kiện các nhà xuất khẩu giày dép”, ông Huỳnh dẫn chứng.

Hàng xuất khẩu Việt Nam có nguy cơ bị kiện CBPG ngày càng tăng.

Luật sư Peter John Koein, công ty Luật Squire Sanders (Hoa Kỳ) nhận định, năm 2010, nguy cơ bị kiện PVTM không chỉ rơi vào các mặt hàng XK truyền thống, kim ngạch lớn như dệt may, da giày… mà xuất hiện cả ở các mặt hàng DN Việt Nam đang khai phá, mở rộng thị trường như túi nhựa, đồ gỗ, ốc và đinh vít... Một khi bị áp thuế chống bán phá giá (CBPG), theo nguyên tắc áp thuế 5 năm (có rà soát từng năm và cuối kỳ để xem xét gia hạn), thiệt hại đối với các nhà XK sẽ vô cùng dai dẳng. Hiện tôm đông lạnh của Việt Nam xuất sang Hoa Kỳ cũng đang bị rà soát năm thứ 4, mặt hàng cá đang rà soát cuối kỳ và có khả năng bị áp thuế thêm 5 năm nữa.

Cũng theo luật sư Peter John Koein, thông thường, khi một nước XK có sản phẩm nằm trong diện điều tra PVTM, các quốc gia khác có mặt hàng XK tương tự luôn nằm trong diện “có nguy cơ cao”. Hiện Việt Nam và Trung Quốc là hai nước có cơ cấu mặt hàng XK khá tương đồng. Cho nên, khi Trung Quốc phải đối mặt với các vụ PVTM “như cơm bữa”, khả năng bị kiện với các nhà XK Việt Nam thời gian tới sẽ không nhỏ. Chẳng hạn, đồ gỗ Việt Nam xuất sang Hoa Kỳ là một trong những mặt hàng đang đứng trước nguy cơ này khi kim ngạch XK đã tăng tới 10 lần trong vòng 10 năm qua.
 
Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm

Để hạn chế bị các nước nhập khẩu áp dụng biện pháp PVTM, theo TS. Trần Hữu Huỳnh, DN trong nước cần đa dạng hóa thị trường, không làm hàng giá rẻ. Đặc biệt, cơ quan quản lý cần thận trọng khi cấp phép đầu tư cho các DN nước ngoài vào Việt Nam sản xuất các mặt hàng đang bị áp thuế CBPG… Hiệp hội Dệt may Việt Nam đã khuyến cáo các DN trong ngành không nên làm đơn hàng giá thấp quá. Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cũng khuyến khích DN đa dạng hóa thị trường, nhưng theo ông Cao Thanh Hải, đại diện Hiệp hội Gỗ: “Một số mặt hàng XK của Việt Nam sau khi đã nâng giá, đa dạng hóa thị trường vẫn đứng trước nguy cơ bị khởi kiện”.

Trước tình hình này, ông Vũ Bá Phú, Phó cục trưởng Cục quản lý Cạnh tranh (QLCT), Bộ Công thương cho biết, thời gian tới sẽ triển khai thực hiện hệ thống cảnh báo sớm về những mặt hàng có nguy cơ bị kiện cao để DN chủ động, kịp thời đối phó. Còn theo luật sư Peter John Koein, một trong những cách để các nhà XK Việt Nam chủ động bảo vệ mình là khởi kiện các nước áp thuế nếu thấy bất hợp lý.

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam cho biết, Bộ Thương mại Mỹ vừa công bố kết quả sơ bộ xem xét thuế chống bán phá giá tôm Việt Nam nhập khẩu vào Mỹ lần thứ 4, giai đoạn từ ngày 1/2/2008 đến ngày 31/1/2009. Theo đó, các doanh nghiệp của Việt Nam phần lớn bị áp mức thuế từ 2,5% đến 3,27%...  Ngày 1/3, phái đoàn Việt Nam tại Geneva đã gửi phái đoàn Hoa Kỳ bản tham vấn về việc áp thuế CBPG mặt hàng tôm đông lạnh. Ngày 23/3 tới, phiên tham vấn sẽ chính thức diễn ra giữa Chính phủ hai nước. Theo bà Chi Mai, trưởng ban Xử lý CBPG, chống trợ cấp và tự vệ, Cục QLCT (Bộ Công thương), nếu không tìm được hướng giải quyết hợp lý, Việt Nam sẽ chính thức khởi kiện Hoa Kỳ ra WTO.

“Sau tôm đông lạnh, mặt hàng giày mũ da XK sang châu Âu cũng đang được chúng tôi nghiên cứu các cơ sở hợp lý để kiện lên tòa án WTO. Tuy nhiên, quá trình thu thập tài liệu, tham vấn các bên liên quan không thể một sớm một chiều”, bà Mai cho biết.