Tối tối, thanh niên trong thôn tụ tập hát karaoke, nhậu nhẹt đến say xỉn. Những sự thay đổi này đang làm đau đầu những ông bố, bà mẹ ở giữa đại ngàn Trường Sơn.
Mọi chuyện bắt nguồn từ việc 42 hộ dân trong thôn Tà Rùng được bồi thường hàng chục ha đất, ruộng, vườn cho Công ty Cổ phần đầu tư Thanh Hoa để xây dựng thủy điện Khe Giông. Tổng giá trị đền bù đợt 1 cho người dân lên đến hơn một tỷ đồng.
Khu vực núi rừng thôn Tà Rung đang được Công ty cổ phần đầu tư Thanh Hoa cho máy móc san lấp để xây dượng thủy điện Khe Giông.
Nai, vạc bỏ rừng, người dân 'bỏ' ruộng
Hơn 100 km chạy xe máy và gần bốn giờ cuốc bộ qua những con dốc cao, chúng tôi mới đến được bản Ầm, nằm dưới thung lũng bên tỉnh lộ 14B. Công trình thủy điện Khe Giông sát đó đang trong giai đoạn khởi công. Tiếng máy mổ, máy múc đất gầm rú, gào thét cả một vùng rừng núi rộng lớn.
Bản Ầm có hơn 10 hộ dân, song những ngày này ở đây chỉ có người già và mấy đứa trẻ đứng ôm cột nhà sàn nhìn ra đường. Bà Hồ Thị Khua, 76 tuổi, ngồi đan lưới, nói với ánh mắt buồn xa xăm: “Mấy năm trước giờ này tôi vẫn lên rẫy làm cà phê tối mới về nhà. Giờ thì cà phê không có nữa, lấy gì làm đây?!”.
Gia đình bà Khua có gần 300 gốc cà phê thì đều rơi vào diện tích giải phóng mặt bằng làm thủy điện nên được đền bù hơn 20 triệu đồng. “Thấy có tiền, bốn đứa con của tôi bất chấp can ngăn lấy chia nhau cả. Đứa mua xe máy, đứa đi hát hò, uống rượu say khướt. Vậy là tôi chẳng còn đồng nào. Gần hai tháng qua, tôi lặn lội vào rừng tìm cây đót về làm chổi đưa ra tận chợ huyện Khe Sanh bán kiếm tiền mua gạo, rồi mua mấy chục mét dây cước về bện lưới xúc để xuống suối mò cua, tép kiếm cái ăn qua ngày như mấy mươi năm trước thôi”.
 |
| Không còn đất vườn, bà Hồ Thị Khua phải mua sắm dụng cụ rồi tự đan lưới xúc cá để mưu sinh giữa đại ngàn Trường Sơn. |
Ông Hồ Cưm, gần 90 tuổi, lão thành cách mạng ở xóm Ầm, trăn trở: “Mới đó thôi, khu rừng ở đại ngàn Trường Sơn này rộn ràng tiếng chim hót, con mai, con vạc nhởn nhơ gặm cỏ nhưng giờ cũng đã bỏ rừng mà đi nơi khác vì chịu không nổi tiếng máy, tiếng búa. Không biết rồi đây khi chặn dòng suối để phục vụ thủy điện thì con cá dưới khe có còn đủ mà nuôi dân bản mình nữa không?”.
Không riêng gì bà Khua, ông Cưm cho biết, hiện Tà Rùng có rất nhiều lão nông người Vân Kiều - Pa Cô có chung nỗi niềm như thế.
Nhà các ông Hồ Văn Hai, Pi Pa Lứt, Pa Pê đều nhận số tiền đền bù từ 80 đến 400 triệu đồng từ dự án, song phần lớn con cái họ đều lấy tiền đi ăn chơi, mua sắm. Ông Hồ Văn Việt, Trưởng thôn Tà Rùng, xót xa: “Bây giờ người ta không gọi là thôn Tà Rùng nữa mà gọi là thôn… xe máy. Có nhà có hai đến ba chiếc. Không nơi mô giàu như Tà Rùng ni. Oách chưa chú?”.
Ổn định đời sống người dân: Chính quyền đang... nghiên cứu
Bao đời nay, người dân Tà Rùng sống dựa vào nương rẫy. Sau khi giải toả mặt bằng làm thủy điện, cả thôn chỉ còn chưa đầy 10 ha lúa. Những người dân, đặc biệt là người già trong thôn đang lo cái đói, cái nghèo rình rập.
 |
| Lấy được tiền đền bù, nhiều thanh niên Tà Rùng đua nhau mua xe máy để dưới những nhà sàn cũ kỹ. |
Tuy nhiên đến nay, chính quyền ở huyện Hướng Hóa và xã Rúc cũng chưa hề có kế hoạch để ổn định cuộc sống lâu dài cho đồng bào nơi đây sau khi "nhường" đất cho thủy điện Khe Giông.
Ông Trần Hậu, Trưởng phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Hướng Hóa, cho biết: “Việc đền bù cho bà con là do Công ty Cổ phần Đầu tư Thanh Hoa (đơn vị đầu tư xây dựng thủy điện Khe Giông) thanh toán. Song, hiện chỉ đền bù đợt 1 cho thiệt hại hoa màu, nhằm giải quyết khó khăn trước mắt cho bà con và để mua sắm hàng hóa phục vụ trong dịp Tết vừa qua. Đợt 2 sẽ đền bù tiền đất với số tiền là 462 triệu đồng nhưng chưa được thanh toán. Còn biện pháp quy hoạch đất ruộng, đất rẫy và phát triển nuôi trồng để giúp bà con ổn định cuộc sống thì chúng tôi đang còn nghiên cứu để bố trí cho phù hợp”.
Trao đổi với Đất Việt, ông Đặng Minh Khanh, Phó chủ tịch huyện Hướng Hóa, nói: “Chúng tôi sẽ cho kiểm tra lại sự việc liên quan đến dự án xây dựng thủy điện Khe Giông, thứ nhất là nhằm đảm bảo cho người dân sử dụng hợp lý số tiền được đền bù, thứ hai đảm bảo tính minh bạch trong việc đền bù giải phóng mặt bằng. Đặc biệt, huyện sẽ rà soát tất cả các kế hoạch và sẽ chọn một địa điểm đất tốt nhất để bà con sớm ổn định canh tác trông cây côi, phát triển kinh tế ổn định cuộc sống lâu dài”.
| Vấn đề đang khiến đông đảo người dân ở tỉnh Quảng Trị quan tâm là việc xây dựng thủy điện Khe Giông tại thôn Tà Rùng phải phá bỏ hàng chục ha rừng thuộc diện tuyến quy hoạch là rừng phòng hộ đầu nguồn của tỉnh này, có thể là nguyên nhân gây xói mòn khi mùa mưa bão tới. Không những thế, mất rừng ở giữa đại ngàn Trường Sơn sẽ dẫn đến mất cân bằng sinh thái, ảnh hưởng đến đời sống người dân cũng như nhiều loại động thực vật cư trú tại đây. |