Bất cứ quận-huyện nào của TPHCM cũng có nhiều điểm thu mua phế liệu, tuy nhiên trong đó có không ít điểm đang núp bóng kinh doanh để hoạt động tái chế - một trong những ngành nghề đã bị cấm hoạt động trong khu dân cư.
Tái chế núp bóng thu mua
Len lỏi trong khu dân cư tại ấp 1, xã Phạm Văn Hai, huyện Bình Chánh - một trong những nơi có hoạt động phế liệu sầm uất - chúng tôi phát hiện rất nhiều điểm mua bán nhựa PP, PE (loại nhựa tái sinh từ các loại phế liệu, thường dùng chế tạo các loại bao bì).
Các cơ sở này tập trung chủ yếu trên đường Vĩnh Lộc, đoạn từ cầu Bà Lát đến cầu Bà Tri dài. Những người dân ở đây gọi đó là những xưởng “nấu keo” và hầu như ai cũng biết quy trình chế biến vì khá đơn giản: nhựa phế thải như bịch ni lông, chai mủ... được mua lại của những người thu mua ve chai, rửa qua bằng nước thường, cho vào máy xay nhỏ và nấu lên tạo thành nhựa PP, PE mà dân trong nghề hay gọi là hạt keo.
Hạt keo này sẽ được bán cho các cơ sở sản xuất nhựa hoặc chính các cơ sở ó keo để tạo ra sản phẩm. Nhiều người dân trong khu vực cho biết mùi nhựa nấu khét nồng theo hướng gió xộc thẳng vào nhà dân, rất khó chịu, người ngửi không quen có thể bị nôn nao, ói mửa.
Chưa kể khâu rửa nhựa chỉ bằng nước bình thường thì không thể rửa hết được các tạp chất lẫn trong nhựa và nước rửa đổ ra kênh rạch sẽ gây ô nhiễm môi trường.
Các cơ sở kinh doanh phế liệu kiêm tái chế nhựa tồn tại trong khu dân cư rất nguy hiểm (ảnh chụp tại xã Phạm Văn Hai, huyện Bình Chánh - TPHCM)
Theo các chuyên gia trong lĩnh vực hóa chất và môi trường, các cơ sở nhỏ lẻ chủ yếu dùng công nghệ tái chế lạc hậu, trong quá trình gia nhiệt để kéo sợi và cắt thành hàng (ó keo), nhiệt độ thấp khiến cho nhựa cháy không hết sẽ tạo ra chất furan (carbon mạch vòng) rất độc hại - được xếp là chất thải nguy hại có mức độ độc hại cao nhất đối với môi trường và sức khỏe con người.
Khí sinh ra trong quá trình nấu nhựa nếu hít phải có thể gây choáng váng, ngộ độc và lâu dài có thể gây ung thư. Do tính chất độc hại như vậy, UBND TPHCM đã xếp ngành tái chế nhựa phế liệu vào danh mục cấm sản xuất trong khu dân cư nhưng không hiểu sao các cơ sở trên vẫn tồn tại khá lâu ở ấp 1 - khu dân cư với hơn 3.000 hộ dân.
Không chỉ ở huyện Bình Chánh, còn rất nhiều quận-huyện khác như Hóc Môn, Bình Tân...các cơ sở tái chế vẫn tồn tại trong khu dân cư.
“Mùi đặc trưng” cửa ngõ TP
Khi lưu thông từ phía tỉnh Long An vào đến cửa ngõ phía Tây TPHCM, trong khói bụi mịt mù, người ta vẫn có thể nhận ra và bị dội ngược bởi một thứ mùi lạ, đó là thứ mùi hôi hăng hắc của kim loại gỉ sét, mùi tanh của đất đèn cộng với hàng tá mùi thập cẩm khác.
Lời cảnh báo của các đại biểu HĐND TP trong những lần làm việc với UBND huyện Bình Chánh đến nay đã trở thành sự thật. Nguyên nhân của “mùi đặc trưng” này không từ đâu khác mà chính là các cơ sở thu mua phế liệu, sắt thép hay các xưởng cơ khí... nằm dọc hai bên Quốc lộ 1A, trải dài trên địa bàn huyện Bình Chánh đến quận Bình Tân và quận 12.
Chạy dọc theo xã Bình Chánh kéo dài đến thị trấn Tân Túc, Tân Quý Tây, Tân Kiên... bộ mặt của huyện cũng như tuyến quốc lộ bị “đắp” bởi đủ các loại phế liệu từ kim loại đến phi kim từ các cơ sở kinh doanh dày đặc. Chúng tôi chứng kiến cảnh nước rửa từ các cơ sở này thi nhau tràn ra mặt đường hoặc thải ra kênh rạch mà không qua xử lý.
Lượng lớn sắt thép phế liệu và các loại máy móc của các cơ sở kinh doanh mặt hàng cơ giới “dãi nắng dầm mưa” giữa trời tạo các phản ứng hóa học, gây mùi hôi khó chịu xộc thẳng vào mũi người đi đường.
Đáng lo ngại là hầu hết các cơ sở thu mua phế liệu hoặc máy móc cơ giới đều không đổ nền hay đặt lớp lót mà để vật liệu trực tiếp trên nền đất, hàng đống kim loại bị gỉ sét và nước rỉ kim loại thấm vào lớp đất khiến cho đất từ màu xám chuyển sang một màu “bazan Tây Nguyên”.
Về lâu về dài, màu “bazan” này ngấm vào nước ngầm có lẽ là điều không thể tránh khỏi. Không chỉ gây ô nhiễm môi trường, sự nhếch nhác của các cơ sở này còn làm xấu đi hình ảnh TP trong mắt khách thập phương ngay địa điểm đầu tiên của TP.
Không chỉ Bình Chánh mà trên địa bàn quận 9 - cửa ngõ phía Đông của TPHCM, dọc Quốc lộ 1A cũng xuất hiện rất nhiều bãi xe cơ giới và phế liệu, “mùi đặc trưng” của cửa ngõ cũng xuất hiện làm ảnh hưởng đến không khí cũng như mỹ quan của TP.