Nhiều ngày qua hàng trăm người dân trang bị máy móc, thiết bị hiện đại đổ về phía bờ Nam Sông Ba, thuộc địa bàn thôn Đồng Phú, buôn Mả Vôi, xã Đức Bình Tây huyện Sông Hinh ngang nhiên khai thác vàng sa khoáng trái phép.
Đại công trường đào đãi vàng trái phép!
Nhờ lực lượng công an xã Đức Bình Tây dẫn đường, chúng tôi mới vào đến bãi vàng sa khoáng trái phép này.
Tại đây có hàng trăm người dân, với những thiết bị máy móc như máy đào, hàng chục máy bơm nước, máng đãi vàng cỡ lớn, hàng chục lán trại bằng tấm bạc được căng lên…, nhìn cảnh đào đãi vàng trái phép ở đây chẳng khác một đại công trường xây dựng đang chạy đua với thời gian.
 |
| Bãi đào vàng như một đại công trường. Ảnh: TK |
Có thể nói, dòng sông Ba nơi đoạn sông này đã bị biến dạng, những chiếc xe đào chạy hết công suất móc lên từ lòng đất những khối đất đá khổng lồ, hàng trăm ụ đất đá cao ngất ngưởng đó có chứa một lượng vàng sa khoáng tương đối lớn, đã hấp dẫn hàng trăm người dân đổ dồn về đây mỗi ngày để tìm vận may.
Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, nguyên bãi sông này cách đây hàng chục năm đã có người đến khai thác vàng, sau đó nước sông Ba bồi lấp thành một bãi cát rộng cao ngập đầu người, và trở thành bãi khai thác cát xây dựng. Đến đợt lũ lịch sử vừa qua lớp cát này bị nước bóc đi để lộ ra bãi vàng sa khoáng.
Ban đầu một số người địa phương phát hiện khu vực này có vàng bắt đầu khai thác, nghe tin cả xã Đức Bình Tây hò nhau đến đây xí phần.
Những người có tiền, đến trước đã chiếm phần nhiều hơn rồi bỏ tiền thuê máy múc, máy đào, nhân công với chi phí cả triệu đồng mỗi giờ, ngăn đắp, thậm chí xây kè chặn dòng sông tạo thành nhiều ục lớn rồi dùng máy bơm công suất lớn hút nước, cát lên máng đãi, sau đó dùng hóa chất cô thành vàng.
 |  |
| Một khúc bờ sông bị biến dạng vì những người đào vàng đào bới vô tội vạ. Ảnh: TK | |
Sống ở khu vực ven sông, anh Nguyễn Thái Hiệp, người dân xóm Mới, khu phố Tây Hòa, thị trấn Củng Sơn, huyện Sơn Hòa cho hay: “Tình trạng này diễn ra từ 2 – 3 tháng nay, vàng ở khu vực này trữ lượng khá cao, có ngày một nhóm chừng chục người kiếm được cả cây vàng thô”.
Việc đào đãi vàng ồ ạt với quy mô lớn diễn ra nhiều ngày đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường tại đây. Con sông Ba chảy qua đoạn này là ranh giới hai huyện Sông Hinh và huyện Sơn Hòa, do người dân đào đãi vàng từ phía bờ Nam (thuộc huyện Sông Hinh) tự ý đắp đập ngăn sông làm đổi dòng chảy là xâm thực sang hướng bờ Bắc (thuộc huyện Sơn Hòa).
Điều dễ nhận thấy là con đường phục vụ sản xuất từ khu phố Tịnh Sơn, huyện Sơn Hòa đi Thác Cỏ đến nhà máy thủy điện sông Ba Hạ dài chừng 0,5 km vốn đã bị sạt lở sau bão lũ, nay lại càng hư hỏng trầm trọng, có đoạn phần đường chỉ còn lại hơn 1 mét, đi lại rất nguy hiểm. Anh Huỳnh Văn Tâm, ở thị trấn Sơn Hòa thường xuyên qua đoạn đường này cho biết, người dân phải tự đổ đất, đá lấp vá tạm thời mới đi lại được nhưng rất khó khăn và nguy hiểm.
Theo ông Nguyễn Văn Tiến – Trưởng phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Sơn Hòa, tầm ảnh hưởng việc thay đổi dòng chảy do khai thác vàng bừa bãi trái phép là rất lớn, nhất là vào mùa mưa, thủy điện xả lũ lưu lượng lớn.
“Đó là chưa khẳng định được việc người khai thác vàng có sử dụng hóa chất hay không, chứ ảnh hưởng nguồn nước do sử dụng hóa chất để cô vàng gây vô cùng nguy hiểm đối với người dân, vì hiện nay người dân Sơn Hòa đang sử dụng nguồn nước sông Ba và nhiều công ty, nhà máy trên địa bàn cũng sử dụng nguồn nước này để chế biến ra các sản phẩm. Đó là chưa kể trên 500 ha lúa nước của hai xã Sơn Hà và thị trấn Củng Sơn cũng chịu ảnh hưởng…”
Cán bộ xã cũng tham gia khai thác?
Đã từng bị rượt đuổi tại một bãi vàng ở xã Ea Trol huyện Sông Hinh, nên chúng tôi mới nhờ hai anh công an xã Đức Bình Tây dẫn đường, nhưng khi đặt chân đến bãi vàng này mới biết sự cảnh giác của chúng tôi là thừa.
Sự hiện diện của chúng tôi cùng hai công an xã Đức Bình Tây giữa trưa nắng tại bãi khai thác vàng không hề ảnh hưởng đến mọi hoạt động đang diễn ra. Giữa trưa nắng chang chang ai xúc đất cứ xúc, ai đãi vàng cứ đãi, nhà báo cứ quay chụp thoải mái mà không bị cản trở. Thậm chí mọi người lại tỏ ra hết sức thân thiện, chỉ có điều: “ Tội quá mấy chú ơi đừng nêu tên tui lên báo nhen”.
 |
| Người dân vẫn vô tư đãi vàng khi có mặt nhà báo, liệu họ có sự bao che của chính quyền xã. Ảnh: TK |
Qua trao đổi, được biết những người đào đãi vàng ở đây phần lớn là dân địa phương xã Đức Bình Tây và một số người các xã lân cận trong huyện Sông Hinh, họ xem việc đào đãi vàng như việc đồng án.
Nhiều hộ đi đãi vàng cả nhà, buổi sáng bà con anh em tập trung đến bãi mang theo cơm đùm, cơm nắm, đi bằng xe máy hẳn hoi, đến chiều về nhà. Hôm ít thì trăm ngàn, nhiều hơn vài trăm ngàn một ngày công.
Tôi hỏi một chị phụ nữ đang tham gia đãi vàng: Làm thế này xã và huyện người ta không cấm sao? – “Mấy ổng cũng làm mà cấm gì. Chúng tôi làm chẳng qua là tranh thủ thời vụ nông nhàn, làm kiếm ngày công lấy tiền mua gạo, chứ mấy anh lên đoạn trên kia xem, nhiều người có tiền họ chiếm bãi, thuê máy xúc, thuê người làm, họ thu vàng cả cây ai nói đâu” - chị cho biết.
Điều đáng nói là bãi vàng trái phép này đã diễn ra từ tháng 11/2009 đến nay, nơi đây chỉ cách cửa xả Nhà máy thủy điện sông Ba Hạ chừng 500 mét về phía hạ lưu và cũng chỉ cách trụ sở UBND xã Đức Bình Tây chừng hơn một cây số.
Hơn nữa tình trạng khai thác vàng sa khoáng trái phép trên sông Ba đã từng xảy ra từ nhiều năm trước, chính quyền hai huyện Sơn Hòa và Sông Hinh đã phối hợp xử lý ngăn chặn, nhưng tình trạng này vẫn tiếp diễn, khiến dư luận nhân dân đang rất bất bình.
 |  |
| Người dân vô tư khai thác trái phép, chính quyền chưa có động thái nào ngăn chặn. Ảnh:TK | |
Trao đổi với chúng tôi về tình trạng đào đãi vàng trái phép tại huyện Sông Hinh, ông Nguyễn Kim Phúc- Giám đốc Sở Tài nguyên môi trường Phú Yên cho biết: “Vừa qua theo phản ánh của người dân, chúng tôi đã phối hợp với Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Sông Hinh đi kiểm tra phát hiện tại hiện trường có khoảng 60 người, 02 xe đào đang khai thác vàng sa khoáng trái phép, thấy chúng tôi các lái xe bỏ chạy…”.
Cũng theo lời ông Nguyễn Kim Phúc: “Qua nắm tình hình trong dân và làm việc với thường trực Đảng ủy xã Đức Bình Tây, việc khai thác vàng đã diễn ra tại địa điểm trên từ tháng 11/2009, những người khai thác chủ yếu là dân địa phương, trong đó có cán bộ của xã Đức Bình Tây tham gia. Sự việc này chính quyền xã có biết, nhưng không kiểm tra để có biện pháp xử lý”.
Theo Bí thư huyện ủy Sông Hinh, huyện cũng đã chỉ đạo các ngành chức năng của huyện và xã Đức Bình Tây tổ chức đoàn công tác tiến hành xử lý dứt điểm tình trạng đào đãi vàng khoáng trái phép đang diễn ra tại đây. Tuy nhiên, theo ghi nhận của phóng viên chúng tôi đến chiều 6/3 tại địa điểm này vẫn còn rất đông người dân tham gia đãi vàng.
Hơn thế nữa trên đoạn sông này hiện nay do nhà máy thủy điện sông Ba Hạ có những ngày đóng cửa tích nước làm phía hạ lưu cạn dòng, đã xuất hiện nhiều người đi rà sắt phế liệu và đào vớt gỗ lâu nay chôn sâu dưới nước. Chính quyền địa phương nếu không có những biện pháp xử lý kiên quyết, môi trường nơi đây sẽ tiếp tục bị xâm hại và chắc chắn hậu quả khó lường khi mùa lũ lụt lại đến.
Ngọc Diệp (Bee.net)