"Để có thể bù đắp những thiệt hại cho ngư dân bị nạn, giúp họ ổn định đời sống và tiếp tục làm ăn, cần có một Quỹ tương hỗ, hỗ trợ ngư dân", ý tưởng của Lê Minh Phiếu, thành viên Quỹ Nghiên cứu Biển Đông.
LTS: Từ thực tế rủi ro mà các ngư dân đánh bắt xa bờ đang phải đối diện, hiện có nhiều ý kiến thảo luận việc lập quỹ hỗ trợ cho bà con. Để rộng đường dư luận, Tuần Việt Nam xin giới thiệu một đề xuất của độc giả Lê Minh Phiếu, mời quý vị độc giả cùng cho ý kiến.
Quỹ có phạm vi toàn quốc
Đánh bắt thủy sản là một ngành quan trọng trong nền kinh tế nước ta và thiết yếu đối với kinh tế khu vực ven biển. Nó là nguồn thu nhập chính, đôi khi duy nhất đối với những hộ gia đình ven biển.
Thế nhưng, thời gian vừa qua, có rất nhiều tàu thuyền của ngư dân bị bắt. Điều này đã làm kiệt quệ kinh tế của gia đình những người bị nạn, ảnh hưởng đến hoạt động kinh tế chung của khu vực ven biển.
Hơn thế nữa, nó ảnh hưởng đến việc thực thi chủ quyền về mặt thực tế của nước ta đối với Biển Đông.
Để có thể bù đắp những thiệt hại cho ngư dân bị nạn, giúp họ ổn định đời sống và tiếp tục làm ăn, cần có một Quỹ tương hỗ, hỗ trợ ngư dân.
Quỹ này, có phạm vi hoạt động toàn quốc, sẽ có mục đích bù đắp toàn bộ hay một phần những thiệt hại về vật chất cho những trường hợp bị tai nạn, bị bắt do tranh chấp chủ quyền trên Biển Đông.
Cụ thể, Quỹ sẽ đứng ra bù đắp tổn thất cho những tàu bị cướp, bắn, bắt, đâm chìm xảy ra trên vùng biển thuộc nước ta hay vùng biển quốc tế mà người gây thiệt hại là phía nước ngoài và việc gây thiệt hại có động cơ, mục đích liên quan đến tranh chấp chủ quyền.
Hình thành Quỹ như thế nào
Quỹ này nên có tính chất tương hỗ, vừa có tính chất hỗ trợ. Do vậy, nguồn thu của Quỹ trước hết sẽ từ sự đóng góp của ngư dân.
Ngư dân đánh bắt ở những vùng có nhiều rủi ro sẽ đóng góp hàng năm một số tiền nhất định vào Quỹ. Tiếp đến, nguồn thu của Quỹ sẽ huy động thêm từ ngân sách Nhà nước và từ những tổ chức, cá nhân tự nguyện.
Tình trạng ngư dân bị bắt, hay bị « tàu lạ » đâm chìm ảnh hưởng đến sự ổn định kinh tế, đụng đến yếu tố nhân đạo và chủ quyền quốc gia vì việc đánh bắt cá của ngư dân trên biển là hoạt động khẳng định và thực thi chủ quyền của nước ta trên Biển Đông.
Vì vậy, về phía Nhà nước, với tư cách là chủ thể của chủ quyền quốc gia, việc hỗ trợ họ là cần thiết và hợp lý.
Về phía người dân, tình trạng có nhiều tàu bị cướp, bị bắt, bị bắn hay bị đâm chìm được người dân trong và ngoài nước quan tâm sâu sắc.
Nếu có một Quỹ như vậy, sự đóng góp tự nguyện từ các tổ chức, cá nhân là điều hoàn toàn có thể trông đợi.
Vì nguồn thu của Quỹ sẽ bao gồm từ khu vực Nhà nước lẫn tư nhân, Quỹ nên có một Hội đồng quản trị có thành phần bao gồm: Đại diện của Nhà nước, đại diện của ngư dân, đại diện của những tổ chức, cá nhân tự nguyện. Hội đồng này sẽ bầu ra một Ban giám đốc và một Ban kiểm soát hoạt động thường trực.
Cách thức chi trả
Khi có tin tức về trường hợp cần bồi thường, hỗ trợ, Quỹ sẽ tiến hành điều tra, xác minh và thanh toán. Sau đó, Quỹ sẽ liên lạc với những người liên quan và các cơ quan chức năng, báo chí để đòi phía gây thiệt hại khắc phục và bồi thường.
Quỹ cũng sẽ đóng vai trò hỗ trợ cho Nhà nước để đấu tranh ngoại giao với phía gây thiệt hại.
Để bảm đảm tính nhân đạo và tính hỗ trợ, quy chế của Quỹ có thể quy định rằng các tàu thuyền được bồi thường không nhất thiết phải là người đã đóng góp.
Tuy nhiên, để có thể khuyến khích việc đóng góp của ngư dân (và do vậy bảo đảm tính tương hỗ của Quỹ), có thể quy định rằng người có đóng góp sẽ được hưởng một tỷ lệ cao hơn người không đóng góp.
Về mặt kỹ thuật, để thực hiện điều trên, có thể chia mức mà Quỹ phải chi trả thành 2 loại: chế độ bồi thường và chế độ hỗ trợ. Chế độ bồi thường sẽ trả cho những ngư dân đã từng đóng góp vào Quỹ.
Chế độ hỗ trợ sẽ chi trả cho tất cả những ngư dân khi bị nạn, không tùy thuộc vào việc họ có đóng góp vào Quỹ hay không. Tổng mức bồi thường và mức hỗ trợ sẽ không lớn hơn mức thiệt hại.
Trên đây là những đề xuất cơ bản, với mong muốn gợi mở các giải pháp để các cơ quan chức năng, các hiệp hội liên quan cùng xem xét, bắt tay hành động nhanh chóng để có thể hỗ trợ những đối tượng bị thiệt thòi nhất của dân tộc trong công cuộc bảo vệ chủ quyền đất nước.
Lê Minh Phiếu (Quỹ Nghiên cứu Biển Đông) Tuần Việt Nam