Và vội chén cơm nguội, tôi nhảy tót xuống chiếc xuồng máy anh Út Chơn đang nổ máy đợi sẵn. Xem đồng hồ, 2h32. Anh Út nháy mắt, tôi nhìn lên bến thấy chị Út đứng lẩm bẩm trách yêu chồng: "Mê gì mê dữ vậy hổng biết, nhãn chín rục cây không chịu ở nhà hái, tối ngày lo lưới cá..."
Lộc của biển
Anh Út kể: "Cao điểm của mùa cá năm rồi rơi vào những ngày trước và sau Tết. Dân đi lưới vì vậy cũng ăn Tết trên... sông. Thấy ham lắm, có xuồng đi mỗi ngày bắt được 9 - 10 con, bỏ túi cả triệu ngoài ngon ơ. Tui mê đến nỗi mùng 2 Tết quên luôn ở nhà, "bả" bực mình cằn nhằn miết".
Là một trong những người đầu tiên đi lưới cá bông lau ở cồn Mỹ Phước, theo anh Út, nghề lưới chỉ xuất hiện trên mười năm nay. Trước người ta chỉ bủa câu, mà bủa câu tốn nhiều công sức, lại ít được cá to. Mồi câu thường là gián, kiếm mồi "dụ" cá cũng đủ mệt. Một giàn câu tốn vài trăm con gián (mua 300 đồng một con), dính cá lèo tèo một đến hai kg coi như lỗ trắng. Hiện nay cồn Mỹ Phước có trên 30 xuồng lưới, mỗi ngày trung bình bắt được khoảng 100 con cá bông lau. Cá mắc lưới không con nào dưới ba kg, cân tại chỗ 60 - 70.000 đồng một kg.
Anh Út nói: "Thấy cá thì ham thiệt, nhưng ít người đủ vốn để đầu tư cho... đồ nghề. Giàn lưới 4 - 6 triệu bạc (đặt mua tận Lấp Vò, Đồng Tháp), sắm thêm xuồng, máy nữa cũng chừng đó tiền".
Anh Hải "Hô", bạn lưới cá của anh Út cho biết: "Mùa cá bông lau chỉ được mấy tháng thôi nên dân đi lưới tụi tui ai cũng... "ước gì" cá có quanh năm suốt tháng. Mà cũng ngộ cái con cá bông lau, vào cuối mùa mắc lưới không gỡ kịp bữa trước, bữa sau giăng điệp trùng cũng không dính con nào".
Tôi đã gặp nhiều người đi lưới nơi đây, gặp cả những người giăng câu ở xã An Thạnh Đông (huyện Cù Lao Dung), không ai biết chính xác tại sao cá bông lau chỉ tập trung nhiều trên một đoạn sông chừng 10 cây số bên nhánh sông Hậu đổ ra cửa biển Định An (đoạn cuối cồn Mỹ Phước đến đầu Cù Lao Dung). Nghe mọi người phỏng đoán đoạn sông này nước sâu đến mười sải tay, dưới đáy lại có rạng đá nên cá hẹn nhau về... giao phối. Lại nghe chắc đoạn sông này có luồng nước xiết, mà cá bông lau là loài thích vẫy vùng. Anh Út Chơn cười lớn: "Thấy vậy thì đoán vậy thôi, với tụi tui, có được khúc sông nhiều cá là ngon rồi".
Ra sông
Rời con khém nhỏ dưới chân những vạt bần xanh ngắt, xuồng chúng tôi từ đuôi cồn Mỹ Phước chạy xéo về phía của Định An. Anh Út Chơn đứng lái, gương mặt đầy vẻ háo hức, thỉnh thoáng còn nhờ tôi "mồi" dùm điếu thuốc.
Xuồng đã rất xa bờ, sóng cũng dữ dằn hơn, chưa bao giờ tôi thấy sóng trên sông... khủng khiếp đến vậy. Sóng nện mũi xuồng chan chát, bộ đồ tôi mặc đã ướt nhèm, nghe trên lưỡi, trên môi vị mặn râm ran của nước biển. Và tôi nghe, trời ạ, một nỗi sợ hãi mơ hồ nào đó đang rục rịch trong tôi. Nhìn anh Út Chơn bình thản điều khiển chiếc xuồng con lách từng ngọn sóng tôi mới an tâm tự cho phép mình thưởng thức cái cảm giác như được... đánh đu cùng sóng nước.
 |
| Cá bông lau phân bố chủ yếu ở Đông Nam Á trong lưu vực sông Mê Kông. |
Nơi đây gần cửa biển, mặt sông rộng mênh mông. Trong tầm nhìn, tôi đếm được gần 20 xuồng lưới lênh đênh trên sóng. Anh Út tắt máy, nói tỉnh queo: "Ngồi tào lao chơi, thả xuồng trôi tới đầu Cù Lao Dung thả lưới". Thời gian trên sông trôi thật nhanh, khi anh Út thoăn thoắt buông lưới, tôi xem lại đã gần 17h. Lúc này tôi mới hiểu anh Út đưa xuồng đến gần cửa biển rồi thả trôi là để đón đầu con nước. Thả lưới phải canh đúng thời điểm con nước đứng lớn hoặc đứng ròng. Lưới được thả vắt ngang sông. Lưới cá bông lau mỗi mắc rộng 14cm, cá dưới hai kg cứ "vô tư" luồn qua, từ ba kg trở lên thì... khó thoát. Mỗi tay lưới dài 550 - 600m, cách 8m mắc một vòng sắt nặng 0,5kg để giằng lưới, bên trên buộc phao nổi đảm bảo chiều cao lưới từ đáy sông trở lên khoảng 6 - 7m sẵn sàng "đón" cá bông lau hay ăn ở tầng nước thấp.
Ai là... triệu phú?
Buông lưới xong, gần chục xuồng gọi nhau neo tụm lại. Tán dóc, hút thuốc và lai rai rượu đế. "Triệu phú", là cách nói vui của những người đi lưới. Cứ vài ba hôm lại nghe có người trúng lưới, trở thành... triệu phú.
Anh Hải "Hô" nói: "Dễ ẹc chứ gì, chú Ba Đương nè, tối hôm kia dính được 9 con, cân gần 40 kg".
Ông Ba Đương neo xuồng kế bên, với tay lòn qua tôi chai rượu trắng, cười hề hề: "Cũng hên xui chú ơi, nhìn phao thì biết, khúc sông này lưới giăng dày đặc tưởng không con cá nào lọt lưới được. Vậy chứ lầm chết à nghen, có khi lưới tui trúng đậm, còn lưới thằng cha "sát nách" kéo lên không dính con nào". Ông Ba nói tiếp, suýt chút nữa tôi đã ôm bụng cười: "Con cá bông lau vào lưới giống như chú đi... nhậu vậy. Bữa nay chọn quán này, mai chọn quán khác, hổng lẻ vô hoài một quán, hổng lẻ dính hoài một lưới, phải hôn?". Tôi gật, hỏi: "Nghe nói hôm nay chú không thả lưới, bỏ uổng vậy?". Quay sang anh Hải, ông Ba chặc lưỡi: "Tui đâu được khỏe như mấy thằng này, sức vóc đâu mà ngày nào cũng đi. Chạy ra đây cho đỡ .... nhớ, sẵn kiếm đứa nào mượn đỡ một con qua nhậu với anh sui". Thật khó tưởng tượng, cá sông mà cũng dễ dàng "mượn đỡ" làm đồ mồi. Ông Ba còn tếu táo cho tôi biết về cái biệt danh của anh Hải: "Thằng Hải là vua... sát cá. Hồi trước nó bắt được con cá hô nặng 115kg, bởi vậy anh em mới kêu là Hải... hô!. Chú ở đây coi, lát nữa kéo lưới, hổng chừng nó là triệu phú thiệt".
Đêm ở sông, có cảm giác bóng tối cô đặc phía bờ xa theo sóng nước loang dần rồi trùm phủ cả mặt sông. Đèn phao nhảy nhót trên sóng nước. Không hẹn mà đi, mọi người lặng lẽ nổ máy tiến về phao lưới của mình. Lưới kéo lên chất gần đầy khoang xuồng mà chưa thấy... động tĩnh gì, như sợ tôi nản lòng, anh út khẳng định chắc nịch: "Chắc chắn phải dính cá thôi, làm sao không có được!". Tôi ngó mông lung mặt sông, định dẹp máy ảnh thì nghe anh Út kêu: "Đây nè, dính rồi, con này không dưới 6kg"...
Sáng hôm sau tôi rời cồn Mỹ Phước, không kịp ở lại ngồi quán cà phê đầu xóm để nghe anh em cho biết đêm qua ai là ... triệu phú. Mùa cá bông lau luôn là mùa của hy vọng, vì dân đi lưới nơi đây đều tự hào rằng mình không bao giờ khai thác cá theo kiểu tận thu. Cá nhỏ lọt lưới năm qua đã về với biển, nay đến mùa sẽ lớn lên và... "đến hẹn lại lên". Cá bông lau ở khúc sông này như một thứ "của để dành", một món quà phóng khoáng và tử tế của sông của biển.