Khó đẩy nhanh quy hoạch bể than sông Hồng

Bể than đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) đang được kỳ vọng có trữ lượng  lớn gấp 20 lần bể than Quảng Ninh. Tuy nhiên, công tác điều tra đánh giá tổng thể trữ lượng than tại đây hiện đang vấp phải nhiều ý kiến lo ngại về môi sinh và mức độ phức tạp trong thi công.

Thấp thỏm môi trường, đền bù đất 

Bộ TN-MT ngày 23/3 đã có cuộc họp về Đề án Điều tra, đánh giá tổng thể tài nguyên bể than ĐBSH và vùng phụ cận với sự tham gia của các đại diện ban ngành và các chuyên gia khoáng sản địa chất. 

Bể than Quảng Ninh đã tới hồi khai thác “cạn” và bể than ĐBSH được kỳ vọng thay thế với trữ lượng lớn.

Theo dự thảo đề án, quy mô của bể than có diện tích lên tới 2.765 km2 tại địa phận các tỉnh  Hưng Yên, Hải Dương, Thái Bình, Hải Phòng, Nam Định và Hà Nam. Để đưa ra được kết quả đánh giá, dự kiến sẽ phải khoan khoảng 124 lỗ khoan với độ sâu từ 115 m đến hơn 3.000 m và thời gian thi công kéo dài bốn năm (từ 2010 đến 12/2013).

Điều đáng nói, do hầu hết các mũi khoan điều tra nằm trong vùng đông dân cư, nhiều công trình dân dụng nên việc giải phóng mặt bằng cho việc thi công gặp nhiều khó khăn khi diện tích giải phóng mặt bằng lớn. Ngoài ra, việc thi công các lỗ khoan bằng các tổ hợp thiết bị khoan cơ khí dùng nguồn động lực là các động cơ nổ và nước rửa cho các lỗ khoan là dung dịch sét gia công học nên sẽ ảnh hưởng đến môi trường, môi sinh. Chính vì vậy, đại diện của chính quyền địa phương nơi tiến hành các mũi khoan điều tra đều đưa ra kiến nghị rút ngắn thời gian thi công để tạo điều kiện cho công tác quy hoạch đất đai cũng như môi trường sống của người dân.

Ông Nguyễn Tá Dước, Giám đốc Sở TN-MT Hải Dương, cho biết: “Thời gian quy hoạch dài sẽ gây khó khăn cho chính quyền địa phương trong việc đền bù giải phóng mặt bằng. Ngược lại, người dân thuộc diện mất đất cũng phải thấp thỏm khi ngóng chờ thời gian thi công mũi khoan ”.

Tập đoàn Dầu khí Việt Nam cũng kiến nghị nên rút ngắn thời gian thực hiện đề án xuống còn ba năm.

Bể than đồng bằng sông Hồng được đánh giá rất phức tạp.

Ông Nguyễn Văn Thuấn, Cục trưởng Cục Địa chất khoáng sản Việt Nam, Bộ TN-MT, khẳng định kết quả đánh giá sẽ là cơ sở để xác định lựa chọn kỹ thuật khai thác than tại khu vực ĐBSH. Tuy nhiên, theo các chuyên gia về địa chất, khu vực ĐBSH là nơi có cấu tầng địa chất vô cùng phức tạp với nhiều môi trường đan xen: sông hồ, đầm lầy, tam giác châu…Thậm chí, có những nơi nếu tác động khoan sâu sẽ xuất hiện tượng sụt lún bề mặt từ 30 - 40 cm.

Theo giáo sư, tiến sĩ Trần Văn Trị, Tổng hội Địa chất Việt Nam, con số trữ lượng của bể than ĐBSH vào khoảng 210 tỷ tấn (gấp 20 lần bể than Quảng Ninh) nêu trong đề án chỉ mang tính dự báo, không có tài liệu chứng minh cụ thể.

Giáo sư Trị cũng nhận định trên thế giới chưa có bể than nào chứa nhiều yếu tố phức tạp như bể than ĐBSH. “Đây là bể than có kết cấu chéo tách phức tạp, độ dày hơn 5.000 m, có hiện tượng rãn ngang, sụt lún, trượt bằng hàng chục km…”, giáo sư Trị phân tích và kiến nghị, công tác điều tra đánh giá phải được chia ra từng khối, từng lát cắt để làm bản đồ cấu trúc địa chất, khoanh vùng triển vọng.

Nhiều ý kiến cũng cho rằng đây là dự án điều tra có quy mô lớn nhất với kỹ thuật phức tạp và mang tầm quan trọng. Chính vì thế, cần phải tiến hành nhiều mục đích tại mỗi mũi khoan để không chỉ hướng mục tiêu tới than mà còn về các khoáng sản đi kèm hay xác định yếu tố đặc thù về thủy văn, địa chất…để tránh lãng phí cho Nhà nước.