Một trong những nguyên tắc cơ bản của nhập khẩu, đặc biệt đối với nông sản là chỉ nhập những gì trong nước không có, không sản xuất được. Chuyện “nhập muối” - một trong những sản phẩm của nông sản tại đất nước có hàng ngàn km bờ biển và là quốc gia xuất khẩu muối lớn trên thế giới dường như đang chỉ ra những bất cập nguy hiểm trong điều hành nhập khẩu.
Giá muối giảm, diêm dân thêm khó khăn. Ảnh: Hoàng Long
Nhập trong lúc muối xuống giá
Năm 2010 này, dự báo sản xuất muối của diêm dân sẽ “trúng mùa” lớn do thời tiết tuy “khắc nghiệt” với sản xuất nông nghiệp nói chung nhưng lại thuận lợi cho người làm muối. Theo Cục trưởng Cục Chế biến nông lâm sản và nghề muối, ông Lê Xuân, dự báo năm 2010 sản lượng muối sản xuất trong nước sẽ vào khoảng 1 triệu đến 1,1 triệu tấn. Vào thời điểm này, ngành sản xuất muối ở các tỉnh phía Nam đang bội thu.
Thế nhưng thông tin này không đem lại nhiều niềm vui cho diêm dân và cho cả những doanh nghiệp kinh doanh muối bởi giá muối trong nước đang xuống rất thấp. Chỉ vào khoảng 300-400đ/kg. Thời điểm này năm trước, muối còn được các doanh nghiệp mua với giá 1.500 đồng/kg. Sức lao động của diêm dân vì thế gần như đã đổ cả ra sông ra biển.
Đại diện ngành nông nghiệp tỉnh Bạc Liêu cho biết: dự tính mùa khô năm nay Bạc Liêu có khả năng thu hoạch 120.000 - 140.000 tấn muối. Đến thời điểm này, diêm dân đã thu hoạch trên 80.000 – 90.000 tấn muối. Năm trước muối được giá nên năm nay diện tích muối của tỉnh được mở rộng thêm hơn 2.200 ha.
Từ nay đến hết tháng 4, các tỉnh có diện tích làm muối sẽ đồng loạt thu hoạch muối. Do đó, sản lượng muối 4 tháng đầu năm của cả nước ước đạt 290.000 tấn, tăng 227,3% so với cùng kỳ năm ngoái.
Ngay thời điểm giá muối có nguy cơ xuống thấp thì các cơ quan quản lý lại quyết định cho phép nhập khẩu muối. Ngay sau khi quyết định này được công bố, khi thậm chí chưa hột muối ngoại nào được nhập về Việt Nam, giá muối đã lao dốc không phanh. Diêm dân, vốn đã chịu cảnh rớt giá, lại phải chịu thêm cái khổ của người bán không ai mua khi muối ê hề khắp dải miền Trung. Dư thừa cứ dư thừa, nhập cứ nhập, giá muối xuống đến mức bèo cứ bèo và các DN nhập muối tiêu ngoại tệ ra nước ngoài cứ tiêu, dường như chính sách và công tác nhập khẩu đang có vấn đề?
Chính sách nhập khẩu “phản tác dụng”
Có lẽ việc nhập muối vừa qua là một điển hình để thấy rõ ràng chính sách nhập khẩu đã không mang lại lợi ích cho nông sản Việt Nam nói chung và mặt hàng muối nói riêng. Đây là điều bất hợp lý đến mức khó hiểu. Đã không ít lần người nông dân phải kêu trời vì nông sản ngoại được nhập về không đúng thời điểm đã “bóp chết” nông sản nội. Trong những vụ nhập nông sản ngoại này, người ta chỉ dễ dàng nhìn thấy mối lợi của các DN nhập khẩu.
Để lý giải cho việc muối của diêm dân bị xuống giá, lãnh đạo của Bộ Công thương giải thích rằng “do thời tiết” nên chính sách điều hành nhập khẩu muối mới bị “phản tác dụng”.
Lãnh đạo Bộ Công thương cũng ra sức thanh minh rằng: Trong 75.000 tấn muối đã nhập về chỉ có 20.000 tấn là nhập khẩu theo đường hạn ngạch thuế quan (chiếm 27% lượng nhập khẩu), còn lại 55.000 tấn là nhập khẩu ngoài hạn ngạch thuế quan. Có nghĩa là việc lượng muối lớn được nhập về trong 2 tháng đầu năm không nằm trong sự điều hành, không phải “lỗi” của cơ quan quản lý. Bộ Công Thương chỉ “quản” được 260.000 tấn muối nhập theo hạn ngạch còn muối ngoài hạn ngạch thì... không quản được. Với trách nhiệm là một cơ quan quản lý và đánh giá một cách công bằng thì rõ ràng Bộ Công thương không thể nói việc chấp nhận cho phép các doanh nghiệp nhập khẩu trong hạn ngạch là thuộc trách nhiệm của Bộ còn ngoài hạn ngạch thì không(!).
Trong khi giá muối thế giới xuống thấp, muối sản xuất trong nước được mùa mà các doanh nghiệp vẫn được phép nhập khẩu muối thì rõ ràng muối trong nước sẽ không thể cạnh tranh được cả về chất lượng và giá cả đối với muối thế giới. Thế nên mới xảy ra tình trạng cho dù có áp thuế 50% thì giá muối nhập khẩu vẫn rẻ hơn giá muối trong nước.
Việc giá muối trong nước xuống giá, giá muối thế giới cũng ở mức thấp, đáng lẽ các cơ quan quản lý phải có biện pháp điều hành, hạn chế nhập khẩu, khuyến khích tiêu dùng, sử dụng hiệu quả tối đa lượng muối trong nước sản xuất được thì mới hợp lẽ. Trái lại, các cơ quan chức năng lại “đổ lỗi” cho khách quan, như tại cuộc họp báo giải thích về việc cho phép nhập khẩu 170.000 tấn muối, Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Thành Biên cho biết: Những năm trước thời tiết không thuận lợi nên “hạn ngạch” không ảnh hưởng gì. Năm nay hạn hán nặng nên sản xuất muối có nhiều thuận lợi mới xảy ra tình trạng như hiện nay, “cung đang vượt cầu”. Nhận thức và cách làm như vậy làm sao có thể bình ổn được thị trường, bảo vệ quyền lợi cho người nông dân?
Hương Thuỷ (Đại đoàn kết)