| |
Lác đác có nhiều nóc nhà được dựng lên tại nơi người dân “di vén” tới.
|
Tuy nhiên, có một bộ phận không nhỏ người dân không chịu di chuyển tới các khu tái định cư được quy hoạch sẵn mà tự "di vén" ngay tại chỗ. Đây là cái khó mà Sơn La đang phải đối mặt.
“Di vén” - được và mất
Phó Trưởng ban quản lý dự án di dân thuỷ điện Sơn La - ông Cầm Chính Nghĩa cho hay: Toàn tỉnh Sơn La có 12.500 hộ phải di chuyển tới nơi ở mới trong tổng số 20.260 hộ để phục vụ thuỷ điện Sơn La. Đến nay, chỉ còn trên 400 hộ tại huyện Quỳnh Nhai là chưa chuyển xong.
Tuy nhiên, trong số đó đã có 294 hộ đã cam kết di chuyển, còn 160 hộ chưa cam kết và nhiều khả năng họ sẽ chọn cách “di vén” (tự chuyển lên nơi ở mới cao hơn cos 218m - điểm cao nhất của hồ thuỷ điện Sơn La - chứ không tới khu tái định cư do Nhà nước định sẵn). Chúng tôi đã tìm tới Quỳnh Nhai, huyện miền núi đặc biệt khó khăn của Sơn La, cách trung tâm tỉnh gần 100km để tìm hiểu.
Còn vài ngày nữa tới hạn chót. Tại bản Xe (xã Chiềng Bằng), chưa bao giờ, người dân ở đây được chứng kiến một không khí nhộn nhịp như vậy. Từng đoàn xe tải nhộn nhịp ra - vào khắp bản trên, xóm dưới. Những mái nhà sàn hàng chục, thậm chí cả trăm năm tuổi được chính tay những chủ nhân người dân tộc Thái hạ xuống.
 |
| Hai con trai ông Lò Văn Muôn (bản Xe) đang dỡ ngói, chuẩn bị “di vén” lên cao hơn. Ảnh: H.P |
Cột kèo được sắp gọn gàng, đưa lên xe tải để chở về nơi ở mới cách đó khoảng 2 cây số. Giúp đỡ họ còn có gần 30 đoàn viên thanh niên thuộc Huyện đoàn Sông Mã đã vượt 200km tới đây để giúp dân bản Xe chuyển nhà tới nơi ở mới cho kịp hạn chót 15.4.
Trước ngôi nhà sàn của ông Lò Văn Muôn đang ngổn ngang những đồ đạc, vật dụng gia đình. Trong lúc hai con trai đang dỡ ngói nhà, ông cùng vợ đang kiểm đếm số thóc còn lại trong nhà. Vốn là một cán bộ xã, ông Muôn nắm khá rõ tình hình tại bản mình. Cả bản Xe có 127 hộ dân với trên 600 khẩu, đều là dân tộc Thái.
Các hộ khác đều đã cam kết chuyển tới khu tái định cư đã được quy hoạch, chỉ còn lại 52 hộ, trong đó có nhà ông không muốn chuyển tới khu tái định cư vì “khu tái định cư xa nơi cũ, xa mảnh đất cha ông để lại” nên đã quyết định tự “di vén” lên cao hơn cos 218m của thuỷ điện Sơn La. Điểm mới được chọn là chân dốc Pù Lang, cách nơi cũ khoảng 2km.
“Thế lên chỗ mới, nhà mình sẽ sống bằng gì?”, “Ở dưới này nhà tôi có 3.000m2 ruộng, khoảng 1 tháng nữa là gặt được. Còn khi toàn vùng này ngập thành hồ thì chúng tôi lại sống bằng nghề đánh bắt thuỷ sản. Trên lưng núi cũng vẫn có nương rẫy. Ở đây dù sao gần mảnh đất tổ tiên, vẫn có thể sống được dù khó khăn hơn, chứ ra khu tái định cư thì xa lạ lắm, chúng tôi không muốn.
 |
| Một gia đình tại bản Xe chuẩn bị “di vén” đến nơi ở mới. |
Hiện giờ, đói thì không lo, nhưng chỉ lo cái khác thôi”. Cái khác mà ông Muôn muốn nói ở đây là việc 52 hộ dân không biết liệu có nhận được hỗ trợ của Nhà nước hay không, bởi tất cả đều thuộc dạng “di vén”. Cho đến thời điểm này, cơ sở hạ tầng nơi các hộ dân ở ba bản Púa, Hậu và Xe tự “di vén” lên chân dốc Pù Lang để thành lập bản mới đều do dân tự góp tiền làm.
Con đường vào bản, tiền san lấp mất gần 100 triệu đồng do dân bán trâu, thóc góp. Tiền san mỗi nền nhà khoảng 5 triệu, cũng do dân tự bỏ ra. Tiền thuê xe để vận chuyển nhà và đồ đạc tới nơi ở mới, nếu dân tự thuê chỉ 500.000đ/chuyến. Còn nếu Nhà nước hỗ trợ sẽ tính tới 3 triệu đồng/chuyến. Do vậy, nhiều nhà phải bán 2-3 con trâu để có tiền “di vén” tới nơi ở mới.
Không hỗ trợ các hộ “di vén”?
Chủ tịch UBND huyện Quỳnh Nhai Lường Văn Định thừa nhận, di dân là một nhiệm vụ chính trị hết sức nặng nề và đầy thách thức đối với một huyện miền núi kém phát triển như Quỳnh Nhai. Khối lượng công việc quá nhiều và mới mẻ khiến cán bộ huyện nhiều khi quá tải.
Không chỉ lo di dân, huyện còn phải lo di dời toàn bộ trung tâm huyện lỵ tới địa điểm mới tại Phiêng Lanh (xã Mường Giàng). Phải tổ chức quy hoạch lại 9/13 xã, rồi mới nhận thêm 6 xã của Thuận Châu với gần 3.000 hộ nên công việc lại thêm chồng chất. Về Quỳnh Nhai thời điểm này mới thấy tất cả đều còn đang ngổn ngang, bộn bề.
 |
| Chuẩn bị chuyển đi. |
Ông Định cũng trần tình lý do vì sao Quỳnh Nhai vẫn chưa thể di hết dân ra khỏi cos ngập nước. Tính đến thời điểm hiện tại, toàn huyện còn khoảng trên 200 hộ nhất quyết không chịu di chuyển, nhưng con số này vẫn giảm xuống từng ngày và chắc chắn đảm bảo đến 15.4 sẽ di dân xong. Di dân khó nhất vẫn là việc tuyên truyền, vận động để dân chịu dời đi. Nhưng nhiều hộ đã cam kết rồi, tới phút chót lại thay đổi vì chỉ muốn “di vén” ngay tại chỗ.
Một số hộ dù đã thay đổi điểm tái định cư so với cam kết lúc đầu, nhưng vẫn không chịu chuyển đi. Nhiều hộ không chịu tháo dỡ nhà, đòi phải thanh toán đủ tiền bồi thường, hỗ trợ và giao đất sản xuất tại nơi ở mới, đồng thời thanh toán tiền đền bù giá trị đất cho các hộ sở tại xong mới di chuyển. Còn có cả tình trạng nhiều hộ đã cam kết chuyển tới nơi tái định cư để được thanh toán tiền, sau đó lại “di vén” tại chỗ.
 |
Các đoàn viên thanh niên huyện đoàn Sông Mã giúp người dân bản Xe chuyển nhà. Ảnh: H.P |
Với các hộ tự “di vén” lên trên cos ngập, không vào những nơi tỉnh đã bố trí tái định cư, ông Định cho biết đã đề xuất lên tỉnh chỉ thanh toán tiền bồi thường tài sản, hoa màu bị ngập dưới lòng hồ thuỷ điện, chứ không thanh toán các khoản hỗ trợ (?). Nếu sau này, khi lòng hồ tích nước xong, các hộ “di vén” có nhu cầu chuyển đến các điểm tái định cư theo quy hoạch thì mới được thanh toán các khoản hỗ trợ theo quy định. Còn với các hộ vẫn không chịu di chuyển thì phải cam kết tự chịu trách nhiệm.