Từ nhiều năm nay, đất thải của mỏ men-pát Trường Thạch- nay là Công ty Cổ phần Khai thác Chế biến Khoáng sản Phú Thọ, có trụ sở tại xã Tân Phương, huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ, đã vùi lấp nhiều diện tích đất trồng lúa của người dân trong xã.
Những thửa ruộng này bị bao phủ một màu trắng và vàng của cát, đất thải bột cao lanh sau khai thác từ công trường Đỉnh Đa. Phần diện tích đất khai thác thì thuộc xã Tân Phương, huyện Thanh Thủy, nhưng đất thải lại thuộc địa phận xã Thạch Khoán, huyện Thanh Sơn.
Lượng đất cực lớn thải ra trong quá trình khai thác cao lanh được đổ trên đỉnh đồi - nơi đầu nguồn của Suối Lụ.
Ông Đinh Thái Học - Chủ tịch UBND xã Thạch Khoán cho biết: “Hằng năm, vào mùa mưa, đặc biệt là tháng 7 đến tháng 9, đất thải của mỏ cùng nước mưa chảy theo Suối Lụ vùi lấp nhiều diện tích lúa dọc suối. Đất thải chủ yếu là sỏi nhỏ và cát nên khi tràn vào ruộng, các diện tích này không thể tiếp tục trồng lúa”.
 |
| Đất thải của mỏ men-pát Trường Thạch đã vùi lấp nhiều diện tích đất trồng lúa của người dân. |
Bộ phận địa chính xã đã đo đạc và thống kê diện tích bị thiệt hại là 40 ha. Các hộ chủ yếu bị ảnh hưởng thuộc 5 khu Giộc Cày, Trung Hưng, Đá Bạc, Nhà Thờ, Nhang Quê. Sau mỗi đợt mưa, người dân lại phải mang xẻng, quang gánh đi hót cát trong ruộng. Tuy vậy sau khi hót đất cát, năng suất cũng chỉ được vài chục cân một sào.
Chị Nguyễn Thị Thắm (khu Nhang Quê) chia sẻ: “Nhà tôi 5 người có hơn 4 sào ruộng thì 3 sào bị đất cao lanh lấp. Tiếc đất thì làm chứ thu hoạch không đủ tiền phân bón và tiền mua lúa giống”.
Nhiều thửa ruộng đã trở thành sân đá bóng cho trẻ con trong xã. Các thửa ruộng khác có khả năng chuyển đổi cơ cấu được người dân đào ao thả cá. Nhưng mùa khô thì ao không có nước, mùa mưa một trận mưa bờ ao đã vỡ do cát, đất thải dồn về. Bỏ hoang lại hoàn bỏ hoang.
Ông Nguyễn Văn Thái, Trưởng khu Trung Hưng cho biết: “Nhiều lần họp tiếp xúc cử tri, họp Hội đồng nhân dân, người dân trong xã có gửi kiến nghị, rất bức xúc. Tuy vậy, đã nhiều năm nay, chúng tôi không nhận được bất cứ hồi âm nào”.
Theo tìm hiểu của chúng tôi, mỏ đi vào khai thác từ năm 1964. Khi đó mỏ thuộc sở hữu nhà nước, có tên là Mỏ men-pát Trường Thạch. Sau khi nhà nước có chủ trương cổ phần hóa, mỏ men- pát qua nhiều lần chuyển đổi sở hữu. Từ năm 2007 đến nay thuộc sở hữu của là Công ty Cổ phần Khai thác Chế biến Khoáng sản Phú Thọ, do ông Bùi Văn Tiến làm giám đốc.
Ông Đinh Thái Học cho biết: “Từ năm 2005 trở về trước, khi mỏ thuộc nhà nước, xã có lần làm việc về vấn đề đổ thải ảnh hưởng đến sản xuất của nông dân. Công ty có gửi cho xã 22 triệu đồng với tên gọi “hỗ trợ năng suất”.
 |
| Những thửa ruộng này bị bao phủ một màu trắng và vàng của cát, đất thải bột cao lanh sau khai thác từ công trường Đỉnh Đa. |
Xã giải ngân chủ yếu bằng cách thuê nạo vét mương máng. Nhưng gốc rễ của vấn đề là phải xây một con đập cạn ngăn đất thải thì công ty không thực hiện. Do đó hằng năm, đất thải từ khu mỏ Đỉnh Đa tiếp tục lấp dần ruộng của dân”.
Phó Giám đốc công ty là ông Vi Bá Lâm cho biết, công ty được phép đổ thải trên diện tích 2,1 ha thuộc xã Thạch Khoán, hiện tại công ty mới sử dụng 0,8 ha. Công ty có làm một vành đai ngăn đất thải quanh chân công trường.
Tuy nhiên, cái vành đai mà ông Lâm coi là ngăn đất thải với Suối Lụ, theo ông Nguyễn Văn Thái -Trưởng khu Trung Hưng chỉ là một đập đất mà từ ngày ông còn thanh niên cùng hợp tác xã đi đắp lấy công chấm điểm. Và nó đã bị mưa lũ cuốn đi từ lâu!
Đỗ Thơm - Quỳnh Linh (Bee.net)