Viên chức được bảo đảm việc làm suốt đời?

Viên chức là ai?

Ý kiến chung trong Thường trực UB Pháp luật của QH tán thành với quy định của dự thảo luật là chỉ quy định về viên chức trong các đơn vị sự nghiệp công lập. Thế nhưng, khi luật này ra đời thì  ai được coi là viên chức lại là vấn đề khác.

Theo quy định tại Điều 3 của dự thảo luật thì viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo hợp đồng làm việc, bổ nhiệm vào một chức danh nghề nghiệp hoặc chức vụ quản lý (trừ các chức vụ được quy định là công chức), làm việc trong đơn vị sự nghiệp và hưởng lương từ nguồn tài chính của đơn vị sự nghiệp theo quy định của pháp luật.

Thảo luận về vấn đề này, các ý kiến đưa ra minh chứng rằng hiện nay, trong các đơn vị sự nghiệp công lập đang tồn tại cùng lúc nhiều loại hình lao động khác nhau, bên cạnh các đối tượng được tuyển dụng vào biên chế hoặc theo hợp đồng làm việc, hưởng lương từ ngân sách nhà nước hoặc quỹ lương của đơn vị sự nghiệp thì có một số lượng không nhỏ những người làm việc theo các hình thức hợp đồng khác nhau như hợp đồng theo Nghị định 68/2000/NĐ-CP, hợp đồng lao động, hợp đồng khoán việc, hợp đồng thời vụ…, trong đó có cả những đối tượng nhận thu nhập từ nguồn tự cân đối của đơn vị (ngoài quỹ lương). Vì vậy việc đưa ra các tiêu chí để xác định thế nào là viên chức như trong dự thảo luật là chưa chính xác, chưa phù hợp với thực tiễn tuyển dụng, quản lý đội ngũ viên chức nhà nước. 

Thường trực UB Pháp luật cho rằng đây là vấn đề cần được nghiên cứu để xác định chính xác hơn; và có thể coi tiêu chí “làm việc trong các đơn vị sự nghiệp công lập”, “được bố trí theo chuyên môn, nghiệp vụ” là tiêu chí chủ yếu để xác định khái niệm viên chức.

Viên chức và hợp đồng

Dự thảo luật quy định viên chức làm việc trên cơ sở “hợp đồng làm việc”. Vấn đề này có nhiều ý kiến khác nhau. Loại ý kiến thứ nhất cho rằng, Bộ luật lao động đã quy định khá cụ thể về hợp đồng lao động. Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo chưa làm rõ được lý do không áp dụng quy định về hợp đồng lao động của Bộ luật lao động đối với việc tuyển dụng viên chức; sự khác biệt giữa hợp đồng làm việc và hợp đồng lao động; có cần thiết phải tạo ra một loại hợp đồng như vậy không?

Bên cạnh đó, cũng cần làm rõ là trong một đơn vị sự nghiệp công lập có nên để tồn tại cùng lúc cả hai loại hợp đồng nói trên hay không, trường hợp nào thì áp dụng hợp đồng làm việc, trường hợp nào thì áp dụng hợp đồng lao động.

Thứ hai, về giải quyết tranh chấp về hợp đồng làm việc (Điều 29), dự thảo luật quy định “mọi tranh chấp về hợp đồng làm việc giữa viên chức và người đứng đầu đơn vị sự nghiệp liên quan đến ký kết, thực hiện hoặc chấm dứt hợp đồng làm việc được giải quyết theo quy định của pháp luật hành chính, pháp luật lao động và pháp luật dân sự”.

Thường trực UB Pháp luật cho rằng, về bản chất thì hợp đồng làm việc cũng là hợp đồng lao động, về cơ bản vẫn thể hiện tính chất bình đẳng của một quan hệ hợp đồng, quy định về việc làm, tiền lương, quyền, trách nhiệm của các bên v.v... Quy định như trong dự thảo là không rõ ràng.

Làm viên chức suốt đời

Về kéo dài thời gian làm việc đối với viên chức,  Thường trực UB Pháp luật cho rằng không nên đặt vấn đề kéo dài thời gian làm việc đối với viên chức trong luật này, trường hợp cần tận dụng sự đóng góp của đội ngũ viên chức có kinh nghiệm công tác lâu năm, có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cao và viên chức có sức khỏe, có nguyện vọng thì sau khi đã giải quyết chế độ hưu trí, đơn vị sự nghiệp có thể thỏa thuận ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng vụ việc với viên chức đó.

Viên chức được tuyển dụng trước ngày 1.7. 2003,  Ban soạn thảo bảo vệ quan điểm: Đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức được tuyển dụng trước ngày 1.7.2003 đều được hưởng các quyền, chế độ chính sách như nhau và đều được “bảo đảm việc làm suốt đời”.

Khi Nhà nước ban hành các quy định đổi mới về cơ chế quản lý, thực hiện chế độ hợp đồng làm việc theo vị trí việc làm, cần phải tính đến sự ổn định, không gây xáo trộn, ảnh hưởng đến tâm lý và tinh thần làm việc của đội ngũ viên chức được tuyển dụng trước ngày 1.7.2003. Vì vậy, Ban soạn thảo kiến nghị cho phép thực hiện điều khoản chuyển tiếp  như dự thảo luật: “Viên chức được tuyển dụng trước ngày 1.7.2003 không phải ký hợp đồng làm việc và có các quyền, nghĩa vụ theo quy định của pháp luật”.

Tuy nhiên, Thường trực UB Pháp luật cũng cho rằng, để thống nhất trong việc quản lý, sử dụng đội ngũ viên chức, bảo đảm một cách tốt nhất các quyền lợi cho các đối tượng này, nên thực hiện việc chuyển bộ phận viên chức thuộc biên chế được tuyển dụng trước ngày 1.7.2003 sang chế độ hợp đồng làm việc không xác định thời hạn.

Nhưng, những trường hợp không thực sự đáp ứng được yêu cầu cả về chuyên môn, nghiệp vụ lẫn kỷ luật công tác thì cũng không nên đương nhiên tiếp nhận mà cần đặt ra yêu cầu thử thách nhằm nâng cao chất lượng của đội ngũ viên chức nhà nước.