Như một điệp khúc buồn, đời sống diêm dân lại gắn liền với bao lo toan vất vả. Từ trước đến nay, điệp khúc ở những nơi làm nghề muối “được mùa mất giá, mất mùa được giá” như chuyện “biết rồi, khổ lắm, nói mãi”. Trung tuần tháng 4-2010, chúng tôi tìm về đất Bạc Liêu, nơi có sản lượng muối nhất nhì khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Đi đến đâu, chúng tôi cũng đều nghe lời than vắn thở dài của diêm dân...
Diêm dân cào muối
ĐƯỢC MÙA MẤT GIÁ
Trong khi nông dân ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long lao đao vì thời tiết khô hạn thì trái lại diêm dân Bạc Liêu được mùa vụ muối. Thế nhưng, niềm vui của diêm dân vụt tắt khi muối tràn đồng, diêm dân tìm người mua đỏ con mắt. Nhìn đồng muối trắng tràn ngoài vựa, ông Ba Mão thuộc Hợp tác xã sản xuất muối Nông Hà, xã Điền Hải, huyện Đông Hải lắc đầu ngao ngán. Mùa vụ năm rồi, bao vốn liếng dành dụm của gia đình ông tan theo... nước! Đồng muối vào mùa thì gặp thời tiết trái mùa. Những cơn mưa đến rồi đi, muối tan theo nước. Năm nay, thời tiết khô hạn thích hợp cho diêm dân. Từ tháng 10, diêm dân vào vụ muối. Cứ 10 ngày là thu hoạch, xã viên mừng rơn. Ông Ba Mão buồn xo: “Mừng rồi lại buồn ngay. Giá rớt thuê thảm. Nếu bán cũng chẳng ai mua”. Ông Ba Mão thú thật, không biết ông cầm cự chờ điệp khúc giá được bao lâu nữa bởi ông đang đối mặt với nhiều khoản nợ chỉ trông chờ vào vụ muối. Thế đấy, đi đến đâu chúng tôi cũng gặp nỗi lo toan của diêm dân vào vụ. Nhiều gia đình ba đời đeo bám nghề mới chỉ cất được cái chòi ven sông. Ông Trịnh Văn Thanh, ngụ xã Long Điền Tây, huyện Đông Hải, than vắn thở dài trước thực trạng rớt giá muối. Đầu năm 2010, giá muối 25.000 đến 27.000 đồng/giạ (30kg), muối đen 20.000 đồng/giạ, nay giá sụt thê thảm mà bán cũng chẳng ai mua. Năm nay, ông Thanh đầu tư hơn 100 triệu đồng cho 2,5ha đất làm muối đen sang muối trắng. Một tháng thu hoạch, ông Thanh vượt 100 tấn nhưng chỉ bán cho Công ty muối Đông Hải được 10 tấn. Ông Thanh lo âu, thời gian tới ông sẽ thu hoạch tiếp hơn 100 tấn nhưng nơi nào mua? Ông Thanh quả quyết, vụ muối năm nay ông cầm chắc lỗ.
Theo thống kê, Bạc Liêu có sản lượng muối nhất nhì ĐBSCL với khoảng 3.000ha, trung bình sản lượng mỗi năm chừng 100 ngàn tấn. Mùa vụ 2010, tỉnh Bạc Liêu có trên 2.300ha đất sản xuất muối, thu hoạch được hơn 100 ngàn tấn nhưng giá muối hiện rất thấp nên các hộ sản xuất gặp khó khăn. Giá muối đen dao động từ 450 - 550 đồng/kg (tháng 3 chỉ còn 350 - 450 đồng/kg), muối trắng 600 - 700 đồng/kg. Nhưng giá trên vẫn thấp xa so với cùng kỳ năm 2009 trên 1.100 đồng/kg đối với muối đen, 1.250 - 1.300 đồng/kg đối với muối trắng. Thời tiết tiếp tục thuận lợi đối với nghề muối, từ ngày 4 đến 11-3-2010, Bạc Liêu đã thu hoạch thêm được hơn 15 ngàn tấn muối, đưa sản lượng muối đã thu hoạch từ hơn 3.400ha ruộng muối lên hơn 86.800 tấn, cơ bản đạt kế hoạch sản lượng của vụ muối năm 2010.
Một diêm dân ngồi thẫn thờ bên đống muối chờ thương lái đến mua
AI BẢO VỆ DIÊM DÂN?
Trước thực trạng giá muối rớt thê thảm, một lần nữa diêm dân lại “sốc” khi nhận được tin liên bộ Công thương - Nông nghiệp đã thống nhất kế hoạch nhập khẩu muối 2010 khoảng 260 ngàn tấn. Theo Bộ Công thương, muối là mặt hàng được nhà nước bảo hộ nên quản lý nhập khẩu bằng hạn ngạch thuế quan cùng với sợi thuốc lá, đường, trứng gà vịt. Việt Nam dự kiến tiếp tục nhập khẩu muối. Thời gian qua, diện tích đất làm muối tăng lên nhưng cung vẫn không đủ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước. Năm 2009, sản xuất muối không đạt kế hoạch sản lượng do thời tiết bất lợi, mưa nhiều tại các tỉnh phía nam và miền Trung. Vì vậy, diện tích sản xuất muối cả nước đạt 14.476 ha, tăng gần 16% so với năm 2008 nhưng sản lượng ước tính đạt 800 ngàn tấn, giảm 5%. Trong khi đó, theo Cục Chế biến nông lâm thủy sản và nghề muối thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thì nhu cầu muối cả nước hiện là 1,3 triệu tấn/năm. Do cung không đủ cầu nên liên tục nhiều năm qua bất chấp giá muối trong nước tăng hay giảm, Việt Nam vẫn phải nhập khẩu muối. Năm 2007 nhập 138 ngàn tấn, năm 2008 tăng lên 230 ngàn tấn. Năm 2009, lượng muối nhập khẩu tương đương năm 2008. Năm 2010, nhập thêm 30 ngàn tấn. Trả lời báo chí, lãnh đạo Bộ Công thương khẳng định việc nhập muối không gây ảnh hưởng đến diêm dân. Bởi Việt Nam nhập muối phục vụ cho công nghiệp còn muối trong nước không đảm bảo chất lượng.
Trái với ý của Bộ Công thương, lãnh đạo một số địa phương có nghề muối thì việc nhập khẩu muối làm giá muối nội địa rớt thê thảm. Nhiều năm liền diêm dân đành phải dựa muối chờ giá nhưng rốt cuộc cũng lỗ. Sở NN-PTNT tỉnh Bạc Liêu, lãnh đạo tỉnh vừa có văn bản đề nghị Chính phủ, Bộ NN-PTNT chỉ đạo ngừng nhập khẩu muối nhằm giúp muối sản xuất trong nước dễ tiêu thụ và giá được nâng lên; đề nghị chỉ đạo các tổ chức, doanh nghiệp thu mua muối tạm trữ và hỗ trợ lãi suất cho các doanh nghiệp tham gia chủ trương này để diêm dân có lãi từ 30% trở lên. Về lâu dài, cần xúc tiến đầu tư kho dự trữ muối quốc gia tại Bạc Liêu. Hiện Bạc Liêu còn 100 ngàn tấn muối chưa bán được do giá quá thấp. Vừa qua, Bộ Công thương tạm ngưng cấp hạn ngạch thuế quan nhập khẩu muối. Ngay lập tức, tại thị trường tỉnh Bạc Liêu giá mua muối tại địa bàn đã nhích lên được 100 đồng/kg. Tuy nhiên, theo nhận định của diêm dân, giá tăng nhưng vẫn chưa thấm vào đâu. Bởi họ đã quen rồi vị chát đắng khi vào vụ muối...
Bài, ảnh: THIỆN THẢO (CATP)