Việc phát triển thủy điện trên sông Đồng Nai với mức độ dày đặc có thể khiến con sông nội sinh lớn nhất Việt Nam thực sự lâm vào tình trạnh báo động đỏ.
| Thủy điện nếu không có sự điều tiết sẽ là một trong các nguyên nhân khiến nước lũ hung hãn hơn.(Ảnh do CBD - ITB, trung tâm đa dạng sinh học và phát triển, viện Sinh học nhiệt đới cung cấp) |
Ngày 17.4.2010 tại vườn quốc gia Cát Tiên (huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai) đã diễn ra cuộc hội thảo khoa học Tập huấn các khuyến nghị của Ủy ban thế giới về đập (WCD) với phát triển thủy điện trên sông Đồng Nai. Tại hội thảo, cụm từ “lâm nguy”, “đáng báo động”, “có thể gây ảnh hưởng nặng nề”,… được các nhà khoa học nhắc đến nhiều nhất.
Thủy điện "lổm nhổm" trên sông Đồng Nai
Ông Trần Văn Thành, giám đốc vườn quốc gia Cát Tiên nhận định: “Tôi nghĩ vấn đề xây dựng thủy điện cần có sự tham gia đóng góp ý kiến của công luận. Khi có kế hoạch xây thêm sáu đập thủy điện, các công ty, tập đoàn đầu tư đều gọi điện, phát văn bản hỏi ý kiến tôi khiến chúng tôi phải thuê hẳn một đơn vị tư vấn độc lập về vấn đề này. Phát triển kinh tế là cần nhưng phải đánh giá mức độ lợi hại của các công trình này bởi các tác động đến môi trường, dân sinh không được dự báo đúng là rất nguy hiểm.”
Hiện nay, chỉ trên nhánh sông chính Đồng Nai đã có đến chín đập thủy điện đã, đang và sẽ hoạt động gồm: Đa Nhim, Đại Ninh, Đồng Nai (2, 3, 4, 5, 6, 6A) và thủy điện Đồng Nai. Trên sông Bé có sáu đập thủy điện gồm Đak Glun, Đak Glun 2, Thác Mơ, Thác Mơ mở rộng, Cần Đơn và Srok phumieng. Tại nhánh sông La Ngà cũng có đến năm thủy điện gồm Đại Nga, Hàm Thuận, Đa Mi, La Ngâu, Bảo Lộc.
Số lượng thủy điện “khổng lồ” này được các nhà khoa học đánh giá đủ sức làm thay đổi nhiều mặt hệ sinh thái rừng Nam Cát Tiên, sông Đồng Nai lẫn đời sống người dân tại xung quanh lưu vực sông bị ảnh hưởng bởi công trình thủy điện. Bài học lớn từ thượng nguồn sông Đồng Nai trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng, các thủy điện đã “ngốn” hơn 15.000 ha rừng tự nhiên. Nếu triển khai đủ 20 thủy điện này (lẽ ra là 21 nhưng thủy điện Đồng Nai 8 bị ngưng lại vì lý do tác động môi trường quá lớn) thì sông Đồng Nai sẽ oằn mình “cõng” thủy điện với mức độ dày đặc và rừng Nam Cát Tiên cũng không nằm ngoài ảnh hưởng đó.
Sông Đồng Nai lâm nguy?
Điểm đáng chú ý là các thủy điện nếu được triển khai xếp theo kiểu bậc thang nối tiếp nhau có thể dẫn đến “hiệu ứng domino” về xả lũ và tạo lũ với những hậu quả khó lường bởi chưa có một đánh giá tác động vào trong việc vận hành chung trong việc phân phối nước và mức độ nước xả theo mùa.
Ông Lương Văn Ngự, phó giám đốc sở Tài nguyên môi trường tỉnh Lâm Đồng khuyến cáo: “Bài học thủy điện ở A Vương, Quảng Nam là bài học cần phải phổ biến cho cả nước. Nếu để các thủy điện tràn lan thì các dòng sông tại Việt Nam, đặc biệt là các dòng sông nội địa sẽ trả giá. Người dân quanh lưu vực sông phía dưới các đập sẽ gánh chịu hậu quả nặng nề.”
Ông Phạm Anh Đức, thạc sĩ trường Đại học Tôn Đức Thắng nghiên cứu về tác động của các hồ chứa nước của thủy điện lên nguồn tài nguyên sinh vật trên sông Đồng Nai cho biết: “Chất lượng nước tại các đập về hạ lưu được xem trên hai khía cạnh. Điều tiết nước tăng thì đẩy về hạ lưu sẽ rửa ô nhiễm tốt hơn, song cá nhân tôi thấy nguy cơ tiềm ẩn ô nhiễm khá nhiều tại các đập nước thủy điện, đặc biệt là tảo sinh chất độc mà thủy điện Trị An là một ví dụ".
Nếu việc đặt lợi nhuận lên hàng đầu mà quên đến tác động đến môi trường, sinh thái thì có lẽ cảnh báo về sự lâm nguy của sông Đồng Nai của các nhà khoa học hôm nay sẽ không còn xa trong tương lai.
| Các đại biểu tham gia hội thảo còn có các khuyến cáo về việc các doanh nghiệp đầu tư xây dựng thủy điện có doanh nghiệp hoàn toàn không có kiến thức nền về xây dựng thủy điện, điều này sẽ dẫn đến quy trình vận hành giữa các thủy điện sẽ có một độ “chênh” nhất định. Ngoài ra, việc đầu tư nghiên cứu tác động môi trường và các dự báo môi trường liên quan của các thủy điện vẫn còn để ngỏ bởi các doanh nghiệp… không biết làm và cũng chưa thống nhất ai sẽ đứng ra chịu phần kinh phí mang tính bắt buộc này. |
Quốc Ấn (SGTT)