Kỳ 1: Giấy vệ sinh… thành giấy ăn!
HĐND thành phố Hà Nội vừa qua, nhiều đại biểu cũng bày tỏ lo ngại rằng các loại giấy ăn hiện nay ở các quán bún, phở, cơm bình dân… đều là loại rẻ tiền, nguồn gốc không rõ ràng và rất mất vệ sinh.
 |
| Giấy ăn không rõ nguồn gốc vẫn hàng ngày lên các bàn ăn. |
Siêu rẻ, siêu tiết kiệm
Theo khảo sát, loại giấy ăn được sử dụng phổ biến là “giấy phở”, thường có bản nhỏ, hình vuông, được gấp làm tư, dài khoảng 10 cm, có nhiều màu trắng, xanh, đỏ nhưng nhiều nhất vẫn là trắng đục.
Ở hàng phở của chị Toán trên đường Nguyễn Trãi, quận Thanh Xuân (Hà Nội), do khách đông nên mỗi ngày chị dùng hết 10 kg giấy ăn (tương đương bao tải đầy). Theo chị Toán, hiện các mối hàng "đổ" giấy ăn cho chị với giá từ 10.000 - 11.000 đồng một kg, rẻ hơn mua tại chợ từ 2.000 - 3.000 đồng. Tại các chợ trên địa bàn TP.HCM, loại giấy này có giá 12.000 - 18.000 đồng một kg.
| Ông Dương Ngọc Viện, Đội trưởng Đội kiểm tra cơ động về chất lượng, Chi Cục quản lý thị trường Hà Nội, cho biết giấy ăn cũng là một trong những mặt hàng phải ghi rõ nguồn gốc, nhãn mác, xuất xứ khi đưa đi tiêu thụ. |
Chị Hà, chủ quán phở trên đường Nơ Trang Long (TP HCM), cho biết: “Dùng loại giấy này vừa tiết kiệm, vừa hợp với quán ăn bình dân. Người bán thường xuyên đến từng quán giao hàng khi chủ quán có yêu cầu”.
Còn anh Hậu, chủ quán cơm bình dân trên đường Hoàng Văn Thái (quận Thanh Xuân, Hà Nội), thông tin: Khi bắt đầu mở quán, có nhiều người mang giấy ăn đến chào bán, muốn mua bao nhiêu cũng có, giá cạnh tranh. Tiện dụng như vậy nên mỗi khi cần nhập giấy, anh Hậu không phải đi đâu, chỉ cần gọi điện là có xe chở đến.
Thấy giấy đã nổi cả da gà!
Giấy vệ sinh “tấn công” bàn ăn là tình trạng chung của hầu hết quán cơm gần trường CĐ, ĐH. Tại quán bún chả trước cổng ký túc xá ĐH Quốc gia (Mễ Trì, Thanh Xuân, Hà Nội), loại giấy thường thấy là giấy cuộn, đựng trong các ống nhựa. Khi cần, khách chỉ việc kéo một đầu cuộn giấy rồi dứt đứt. Lý do chính dùng loại giấy này (cũng không có nguồn gốc, nhãn mác), theo chủ quán, vì... rẻ hơn nhiều so với "giấy ăn" (thường có giá 6.000 - 7.000 đồng một bịch). Tuy nhiên, thực khách cứ vô tư dùng lau mọi thứ, từ đũa, muỗng, tay, miệng…
 |
| Quán bún chả trước cổng kí túc xã Mễ Trì thường xuyên dùng giấy vệ sinh được nhét trong hộp nhựa. Ảnh: Anh Trọng. |
Nhật Thắng, SV ĐH Tôn Đức Thắng, TP HCM thản nhiên nói: “Ăn ở quán bình dân thì phải chấp nhận. Nhiều quán tiết kiệm còn mua loại giấy vệ sinh kém chất lượng màu xám, nâu hoặc màu trắng nhưng mặt giấy nhám, loang lổ tạp chất”. Khủng khiếp hơn, theo lời Nguyễn Ngọc Mỹ, SV ĐH Luật TP HCM, rất nhiều quán ở khu vực Bình Triệu, quận Bình Thạnh, còn xếp lên bàn loại giấy lau miệng màu hồng sậm, dày gấp nhiều lần so với các loại thường thấy khác. “Thấy giấy đã nổi cả da gà, không nuốt nổi thức ăn, bởi nhớ đến giấy vệ sinh đặt tại các toilet ở điểm vệ sinh công cộng”, Mỹ nói.
Không quan tâm đến nơi sản xuất
Khi hỏi về nguồn gốc, xuất xứ của loại "giấy ăn" được đưa tận nơi, anh Hậu lắc đầu quầy quậy: “Thấy khách có nhu cầu dùng nhiều thì nhập về phục vụ, với lại người đến chào liên tục, quản lý thị trường, y tế cũng chưa bao giờ hỏi nên chúng tôi không quan tâm đến nơi sản xuất”.
 |
| Giấy ăn được bầy bán cùng với hàng khô tại chợ Ngã Tư Sở. Ảnh: Như Biển. |
Ở các chợ Hà Nội, rất nhiều hàng khô bán loại “giấy phở" này. Chợ Kim Liên có gần 10 cửa hàng khô bán giấy ăn. Chị Ngũ, chủ một cửa hàng khô, cho biết: ““Giấy phở” bán rất chạy, nhưng sản xuất ở đâu, có đảm bảo vệ sinh hay không chúng tôi cũng không rõ lắm vì người ta mang đến đổ buôn”. Còn chị Nguyễn Thị Tâm nói: "Nhiều khi khách hàng còn mua giấy về sử dụng ở nhà hằng ngày. Cứ yên tâm, chưa có ai đến đây nói là phát bệnh khi dùng các loại giấy này".
 |
| Do nhập về nhiều, các tiểu thương ở chợ Đồng Tâm đã biến sàn nhà, nóc sạp thành nơi chứa giấy. Ảnh: Như Biển |
Ở các chợ như Ngã Tư Sở, Đồng Tâm, Cầu Giấy… cũng có bán loại giấy ăn này. Để khỏi phải mất công gọi nhiều, một số tiểu thương chợ Đồng Tâm đã nhập một lúc hàng tạ giấy. Do sạp hàng không đủ nơi để bày nên sàn nhà, nóc sạp được tận dụng để chứa giấy và hiểm họa có thể xảy ra bấy kỳ lúc nào nếu không cẩn trọng với lửa.
| Chưa có giấy ăn Trung Quốc trong siêu thị
Theo một cuộc điều tra mới đây tại Trung Quốc, 80% giấy ăn tại nhà hàng ở thành phố Bắc Kinh chứa chất gây ung thư và kim loại độc hại cho tế bào máu. Tuy nhiên, khảo sát chiều 27/4 cho thấy hiện chưa có siêu thị nào ở Hà Nội nhập bán mặt hàng giấy ăn từ Trung Quốc. |
Kỳ 2: Đột nhập các 'lò tái chế'
Lần theo số điện thoại của một số chủ hàng, chúng tôi được biết, hầu hết nguồn cung cấp giấy ăn cho các chợ, quán ăn đều đến từ các cơ sở nhỏ lẻ trên địa bàn Hà Nội và làng nghề Phong Khê, tỉnh Bắc Ninh.
Nhập xeo giấy từ Bắc Ninh
Các khu vực như xã Tây Mỗ (huyện Từ Liêm), thôn Tế Xuyên, xã Bình Xuyên (huyện Gia Lâm), làng Trích Sài (phường Bưởi, Tây Hồ)… đang là những nơi cung cấp giấy ăn chính cho Hà Nội. Do không thể đầu tư dây chuyền làm giấy, hầu hết các cơ sở đã nhập “xeo giấy” (giấy nguyên liệu đã được chế biến) từ tỉnh Bắc Ninh về gia công, đóng gói rồi xuất ra thị trường.
 |
| Khung cảnh một cơ sở sản xuất xeo giấy ở Bắc Ninh. Ảnh: Trọng Đảng. |
Tại làng Trích Sài (nổi tiếng với nghề dệt lĩnh: khăn, túi vải…), có hơn 100 hộ dân đã bỏ nghề chuyển sang làm giấy ăn, chủ yếu là "giấy phở”. Ông Tùng, một trong những người cao tuổi nhất trong làng, cho biết: Xeo giấy nhập từ Bắc Ninh thường có giá 70.000 - 80.000 một yến. Làng lâu nay chỉ dập và đóng gói loại giấy phở, nhà nào làm ít mỗi tháng cũng xuất gần ba tấn, còn nhiều phải trên 10 tấn mỗi tháng và chuyên đổ cho các nhà hàng, quán ăn.
Theo anh Trường (gia đình làm giấy lâu năm ở làng Trích Sài), mỗi ngày xuất 50 - 100 kg giấy ăn. Do đông khách nên cứ hai ngày, anh lại gọi nhập xeo giấy một lần. Thời gian này, giấy bán được nên xưởng của anh thường duy trì 3 nhân công. “Để có thể chuyển sang làm giấy, ban đầu gia đình tôi bỏ ra hơn 100 triệu để mua một dàn máy dập, sau đó đi Bắc Ninh tìm mối nhập nguyên liệu về gia công”, anh Trường nói.
Theo quan sát của Đất Việt, công nhân tại xưởng anh Trường không hề đeo khẩu trang, găng tay khi làm việc. Xeo giấy nhập về để lăn lóc dưới nền nhà ẩm ướt, giấy ăn thành phẩm cũng chỉ được cho vào bao tải khi có khách gọi. Chưa kể, xấp giấy thành phẩm có màu trắng đục, khi lắc, vô số hạt bụi bay ra. “Giấy này không thể trắng tinh và sạch bụi được vì các cơ sở sản xuất ở Bắc Ninh làm ra từ phế liệu, chúng tôi từng lấy xeo sạch từ các nhà máy giấy về gia công nhưng giá thành cao quá nên không quán nào nhập”, anh Trường thanh minh.
Tại huyện Gia Lâm, hai cơ sở làm giấy ăn “có tiếng” của anh H. và chị L. cũng là mối hàng quen của nhiều quán ăn, nhà hàng trên địa bàn Thủ đô. Mọi công đoạn sản xuất giấy ăn cũng tượng tự gia đình anh Trường. Gia đình anh H. còn dành cả một gian bếp phía sau nhà để chứa giấy thành phẩm trong môi trường vô cùng bụi bặm, ẩm thấp.
 |
| Các con đường tại xã Phong Khê đều ngập ngụa nguyên liệu làm xeo giấy và rác rưởi. Ảnh: Trọng Đảng. |
Hô biến phế liệu thành giấy ăn
Vượt hơn 60 km quốc lộ 1 (cũ) theo hướng Hà Nội - Bắc Ninh, chúng tôi đến làng Dương Ổ, xã Phong Khê, huyện Yên Phong. Dọc con đường, những đống nguyên liệu gồm giấy, báo lộn, bao bìa cát tông, rơm rạ, bã mía… được chất thành đống nằm ngổn ngang hai bên, bụi bặm ám đen xì. Theo UBND xã Phong Khê, trên địa bàn có trên 90% số hộ dân làm nghề giấy, trong đó khoảng 20% làm xeo giấy, còn lại là các nghề ăn theo như vận chuyển nguyên vật liệu, đóng gói, đổ hàng...
| Theo Cục Vệ sinh an toàn thực phẩm - Bộ Y tế, việc sử dụng giấy ăn không đảm bảo sẽ rất nguy hiểm đến sức khoẻ con người. Nếu các loại giấy này không được sản xuất đúng qui trình thì đây sẽ là những ổ vi khuẩn, nấm mốc gây bệnh. |
Trong vai một người muốn nhập xeo giấy về gia công, chúng tôi tiếp cận cơ sở giấy ăn của anh V.D. và chứng kiến toàn bộ “công nghệ” làm giấy không chỉ mất vệ sinh, mà còn có sự "hỗ trợ" đắc lực của hóa chất. Sau một vài thao tác dùng máy băm nhỏ đống phế liệu, các công nhân cho tất cả vào thùng chứa dung dịch xút ngâm cho rã ra, rồi cho vào máy nghiền thành bột. Từ loại bột này, muốn có cho ra giấy trắng hay vàng lại ngâm tiếp dung dịch mầu, sau đó cho vào máy ép. Khi chúng tôi ngỏ ý tìm hiểu công đoạn sau ép ra xeo giấy, cơ sở có làm sạch hay khử hóa chất trước khi xuất xưởng, thì anh D. chỉ cười nhạt và không trả lời.
Cách không xa cơ sở anh D., xưởng giấy của chị Q. cũng là nơi sản xuất xeo giấy lớn nhất nhì ở đây. Những đống nguyên liệu gồm giấy báo, sách giáo khoa cũ... chất cao ngút cạnh các lò tái chế. Bao phủ xưởng lúc nào cũng là một mùi rất khó chịu của hóa chất và giấy ủng thối…
Ông Huệ, trưởng thôn Dương Ổ, cho biết: “Thôn có số hộ làm xeo giấy lớn nhất trong xã. Số cơ sở làm xeo giấy không nhiều nhưng số lượng cũng đủ cung cấp cho toàn bộ thị trường sản xuất giấy ăn ở Hà Nội, Bắc Giang, Hưng Yên”.