Quỹ bảo trì đường bộ: Phí có chồng lên phí?

Theo tính toán của Tổng cục Đường bộ Việt Nam, nếu Đề án Quỹ bảo trì đường bộ sớm được thông qua, từ nguồn thu phí bảo trì đường bộ đối với phương tiện giao thông cơ giới, thu lưu hành xe quá tải trọng cầu đường, phí sử dụng kết cấu hạ tầng đường bộ..., Quỹ Bảo trì đường bộ sẽ có thể thu được 6.200 tỷ đồng/năm. Số tiền này có thể đáp ứng khoảng 82% nhu cầu bảo trì quốc lộ và 41% nhu cầu bảo trì đường địa phương. Thế nhưng, đến nay việc thu chi và phân bổ quỹ thế nào vẫn còn nhiều điều đáng bàn.

Đường bộ nước ta hiện có tổng chiều dài 256.684km, trong đó quốc lộ là 17.228km, tỉnh lộ là 23.530km, 49.823km đường liên huyện và 8.492km đường đô thị và trên 150.187km đường xã. Thế nhưng, mỗi năm chúng ta chỉ nâng cấp và xây dựng được trên 1.000km đường quốc lộ, 10.000m mặt cầu và một số đường hướng tâm tới các đô thị lớn.

Bên cạnh đó, đến nay nước ta chưa có đường cao tốc, đường quốc lộ có 4 làn xe trở lên chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ, còn trên 200 xã chưa có đường ôtô đến trung tâm xã. Cùng đó, tình trạng kỹ thuật  đường bộ còn kém, đường hẹp, bán kính đường cong nhỏ, mặt đường chưa đảm bảo cho việc đi lại an toàn, êm thuận; sụt trượt còn xảy ra thường xuyên gây ách tắc giao thông; số lượng cầu yếu, tải trọng thấp, chưa đồng bộ với cấp đường còn nhiều. Nhiều tuyến đường giao thông miền núi chưa đi lại được bốn mùa. Cũng chỉ tính riêng mạng lưới quốc lộ, đường có tiêu chuẩn kỹ thuật cao và trung bình mới chỉ chiếm 47%, còn lại 53% là đường cấp thấp.

Trong khi đó, phương tiện lưu thông ngày một gia tăng mạnh, mật độ giao thông đã vượt quá năng lực phục vụ của đường, không đáp ứng được nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội, nhưng tính riêng vốn đầu tư cho hệ thống đường quốc lộ từ năm 2002 đến nay cho thấy vốn xây dựng cơ bản chiếm khoảng 88-94% trong khi đó vốn dành cho bảo trì chỉ đạt 6-12% tổng vốn. Vì thiếu vốn, nên nhiều hạng mục bảo dưỡng thường xuyên không được thực hiện đầy đủ hoặc không kịp thời.

Phương tiện tham gia lưu thông có thể sẽ sớm phải đóng phí lưu hành.

Ông Nguyễn Văn Quyền, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Đường bộ Việt Nam cho biết, đề án thành lập quỹ đưa ra 2 phương án thu phí bảo trì đường bộ đối với phương tiện lưu thông cơ giới: Thu phí phương tiện qua giá xăng dầu (dự tính được khoảng 3.411 tỷ đồng/năm), hoặc thu phí lưu hành khi các loại xe được đăng kiểm và đăng ký mới (dự tính được khoảng 3.511 tỷ đồng/năm).

Theo ông Quyền, phương án thu qua giá xăng dầu gặp nhiều khó khăn, bởi có nhiều loại hình dịch vụ không tham gia giao thông cũng phải đóng phí. Do đó, đề án kiến nghị thu phí thông qua việc đăng kiểm và đăng ký mới các phương tiện giao thông cơ giới.

Việc thu phí đối với ôtô được tiến hành thông qua công tác kiểm định phương tiện. Và để bảo đảm công bằng, đề án cũng chỉ rõ: các xe đã đăng ký cũng phải nộp khoản thu này, tuy nhiên, trong giai đoạn đầu, tạm thời chưa tính đến đối tượng này để tránh bức xúc trong dư luận do chưa quen với quan niệm thương mại hóa sử dụng đường bộ.

Bàn về việc thu phí lưu hành phương tiện, nhiều người cho rằng, trên thực tế, ngoại trừ một số ít công trình BOT, tuyệt đại đa số công trình đường bộ được xây dựng bằng tiền thuế của người dân, doanh nghiệp. Bên cạnh đó, khi tham gia giao thông trên các tuyến quốc lộ, người dân cũng đã phải trả phí cầu đường. Do vậy, nếu bị thu phí bảo trì đường bộ, người dân sẽ phải đóng góp thêm một khoản tiền đáng kể nữa cho loại dịch vụ mà đương nhiên họ được sử dụng.

Bên cạnh đó, phương án phân chia khoản kinh phí thu được thành 2 loại quỹ: Quỹ trung ương cho các tuyến quốc lộ và các quỹ địa phương cho việc bảo trì các tuyến tỉnh lộ, huyện lộ cũng gây nhiều tranh cãi. Bởi 80% nguồn thu sẽ đến từ các thành phố lớn, nhưng nếu áp dụng nguyên tắc khoản thu địa phương nào chi cho địa phương đó sẽ dẫn tới tình trạng nhiều quỹ tại các tỉnh miền núi sẽ không có tiền để duy trì bộ máy hoạt động, chứ chưa nói đến việc bảo trì các tuyến đường tại địa phương.