Từ tháng 7/2009 đến nay, tình trạng khai thác vàng sa khoáng trái phép lại diễn ra ồ ạt tại các huyện miền núi Quảng Nam. Trong đó, dọc sông Vàng (huyện Đông Giang), “vàng tặc” đang đưa cả trăm máy ủi, tàu cuốc, máy nổ vào đào vàng cả ngày lẫn đêm, gây náo loạn dòng sông. Bắt đầu từ xã Ba, ngược dòng sông Vàng, cứ cách khoảng 50m là lại có một điểm tàu cuốc đào đãi vàng. Những nơi tàu cuốc đi qua, để lại phía sau những đống đất đá khổng lồ như những đập chắn nước.
Chị Trần Thị Phước, thôn Đa Nghi, xã Tư, ngao ngán cho biết: “Mấy năm trước, làng tui sống nhờ vào dòng sông ni. Cá, tôm nhiều lắm, không phải lo cái ăn vì nhờ vào sông Vàng cho tôm cá. Còn bây chừ, cả làng tui chỉ sống dựa vào bán đất cho chủ khai thác vàng. Sông suối thì chẳng ai dám xuống bởi nước bị ô nhiễm nặng do hoá chất, cá tôm cũng không còn…”.
 |
| Đoạn sông bị "vàng tặc" cày xới. |
Ngược dòng sông Vàng, khoảng 3 km thuộc xã Tư của huyện Đông Giang, cảnh tượng đào bới lòng sông diễn ra càng khốc liệt hơn. “Với diện tích đất nông nghiệp khoảng 18 ha mà có đến hơn 100 máy đang khai thác, thì các anh biết mức độ hủy diệt môi trường thế nào rồi”, Chủ tịch UBND xã Tư, ông Nguyễn Văn Phải nói. Ông Phải cho hay, hiện xã Tư có hơn 300 hộ, 1.500 khẩu đều là người Cơ Tu. Trong số này, đã có rất nhiều người bán đất nhà, đất sản xuất, đất ven sông cho các công ty khai khoáng với giá rẻ mạt (khoảng 20 triệu đồng một sào).
Theo ông Phải, bản thân ông cũng được nhiều doanh nghiệp khai khoáng “gạ” bán mảnh đất mà gia đình ông đang sinh sống để đào đãi vàng. “Biết rừng Nà Mun, sông Vàng bị tàn phá nghiêm trọng nhưng tui cũng không thể làm gì hơn. Lực lượng liên ngành của huyện Đông Giang đã tăng cường về địa phương nhưng tình hình khai thác vàng trái phép có giảm được đâu”, ông Phải tỏ vẻ bất lực và cho biết thêm, xã chỉ còn 2 thôn có đất để canh tác là thôn Láy và thôn Vàu.
Phòng TN-MT huyện Đông Giang cũng không thống kê nổi có bao nhiêu điểm khai thác vàng gốc, sa khoáng và vàng mỏ. Ngoài các mỏ Pu Nếp, Phú Sơn - Tam Chinh được UBND tỉnh cấp phép khai thác lâu dài; 7 công ty TNHH được UBND huyện Đông Giang cấp phép, còn tới hàng chục điểm khai thác không được cấp phép khác nằm rải rác khắp nơi.
Chủ tịch UBND xã Tư ngậm ngùi: “Bảo sao tui làm vậy, biết răng chừ. Ngay những tàu cuốc nguy hiểm này đều được tỉnh cấp phép khai thác sa khoáng, nên họ có quyền khai thác. Xã không thể làm gì khác”.