Năm 1988, trong khung khổ hợp tác văn hóa, khoa học và kỹ thuật liên chính phủ Việt Nam - Pháp, một cuộc hội thảo khoa học về Mô hình hóa kinh tế, nằm trong đề án hợp tác về kinh tế lượng (Économétrie), đã được tổ chức tại Hà Nội.
Một nội dung đã được thảo luận nhiều và sôi nổi là hệ thống kế toán quốc gia, ưu và nhược của hệ thống MPS (Material Products System), mà các nước xã hội chủ nghĩa lúc đó đang dùng, và hệ thống SNA (System of National Account) được các nước "phương tây" sử dụng.
Không đi vào tường thuật lại nội dung thảo luận, mặc dù nó rất phong phú và cũng rất thời sự, tôi chỉ xin kể một câu chuyện có thật, nghe qua ai cũng nghĩ là chỉ là một giả thiết làm việc của các nhà khoa học, làm gì có chuyện đó trên thực tế!
Câu chuyện được đồng nghiệp và đồng chủ trì đề án hợp tác với tôi, giáo sư kinh tế Gérard d'Estanne de Bernis giảng dạy ở Đại học Grenoble, gợi ra để nói lên rằng "chỉ tiêu tốc độ tăng trưởng GDP là quan trọng, nhưng nó không hẳn đã nói lên sự phát triển của nền kinh tế".
Để minh họa cho ý kiến của mình, giáo sư đã đưa ra một ví dụ. Ông nói: "Tôi chỉ cần đưa trung tâm hành chính của nước Pháp ra khỏi Paris, ví dụ về Fontainebleau, cách Paris khoảng 50 km, thì PIB [1], ít nhất của vùng Ile de France, sẽ tăng lên ngay".
 Thủ đô Paris của Pháp. Ảnh: duhoc.vn |
Ông chỉ rõ: Này nhé, việc di dời địa điểm làm việc và xây dựng nhà ở mới đi kèm là một món hời cho thị trường bất động sản. Khu vực thương mại dịch vụ của nền kinh tế và ngành xây dựng sẽ có tăng trưởng cao. Thuế sẽ đươc bội thu. Việc đi lại của tất cả cán bộ viên chức, tính ra mỗi ngày cũng đến hàng vạn km từ đó suy ra con số cho quý, cho năm. Tiêu thụ xăng dầu sẽ tăng, khu vực thương mại dịch vụ và thuế lại được hưởng. Tai nạn giao thông vì mệt mỏi (thời gian đi về giữa nhà và công sở tăng gấp đôi, gấp ba) và bệnh stress ư? Có đấy, nhưng các bệnh viện sẽ tăng thu nhập, nghĩa là khu vực dịch vụ của PIB lại sẽ tăng. Và có thể kể ra nhiều tăng trưởng khác nữa...
"PIB sẽ tăng nhưng người dân thì chưa hẳn đã hạnh phúc". Ông kết luận: "Tăng trưởng PIB là quan trọng, nhưng phải là thực chất vì sự phát triển".
Câu chuyện tôi vừa kể là câu chuyện thật ở cuối thế kỷ trước. Ví dụ mà giáo sư de Bernis đưa ra là nhằm cảnh giới cách lĩnh hội cái mới một cách phiến diện và chưa đủ chiều sâu, nếu có, ở một số người. Mong rằng ví dụ hư cấu ấy sẽ không bao giờ là thực tế ở bất cứ một nước nào. Kể cả ở nước ta!
GS. TSKH Nguyễn Ngọc TrânTuần Việt Nam
[1] PIB (Produit Intérieur Brut) tương đương với GDP.