Việc tăng mức xử phạt vi phạm giao thông vừa qua theo đánh giá bước đầu nhiều vi phạm đã giảm hẳn. Từ kinh nghiệm này, có ý kiến cho rằng với các vi phạm trong lĩnh vực kinh tế như hàng giả, hàng kém chất lượng... cũng phải tăng mức phạt. Trao đổi với Tuổi Trẻ, chuyên gia luật kinh tế Cao Bá Khoát nói:
| Theo dự thảo nghị định xử phạt vi phạm hành chính về kinh doanh xăng dầu, mức phạt cao nhất chỉ 30-40 triệu đồng - Ảnh: T.T.D. |
- Quy định về xử phạt vi phạm hành chính, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế, còn rất nhiều bất cập. Bất cập không chỉ ở chỗ có quá nhiều quy định, đôi khi mâu thuẫn nhau, khó thực hiện, mà còn ở mức độ xử phạt và sự phân biệt các đối tượng, thành phần. Riêng về mức phạt hành chính, tôi cho rằng có mức phạt quá nặng, có mức quá nhẹ. Điều đáng suy nghĩ là mức phạt đối với các doanh nghiệp lớn, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước, thường nhẹ.
| "Phạt không đủ răn đe là một lý do chính khiến nhiều lĩnh vực ở VN lộn xộn. Việc tăng mức xử phạt vi phạm giao thông theo nghị định 34/2010 cho thấy vấn đề không phải “người Việt đi kiểu ấy” mà là lề lối, sự nghiêm minh của pháp luật như thế nào" Ông Cao Bá Khoát |
* Từ mức xử phạt vi phạm giao thông, ông nghĩ gì về mức phạt mà dư luận đang rất quan tâm: mức tối đa 30-40 triệu đồng cho các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu vi phạm?
- Theo tôi, mức phạt đó có vấn đề. Kinh doanh xăng dầu không có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, không chấp hành quy định về thời gian tối thiểu giữa hai lần điều chỉnh tăng giá liên tiếp, gắn thiết bị nhằm đong thiếu xăng dầu... mà mức phạt chỉ 30-40 triệu đồng là quá thấp. Nhiều lĩnh vực khác như làm hàng kém chất lượng, buôn lậu, vi phạm vệ sinh an toàn thực phẩm... cũng cần phải xem lại mức phạt. Chúng ta không nói mọi doanh nghiệp đều xấu, nhưng nếu việc vi phạm có thể đem lại lợi nhuận 100 triệu đồng mà xử phạt chỉ 30-40 triệu đồng thì lúc nào đó có người sẽ chủ động vi phạm.
* Nhưng mức phạt cho doanh nghiệp xăng dầu hay một số hành vi khác như an toàn vệ sinh thực phẩm, hàng giả... được giải thích đang dựa trên pháp lệnh xử phạt vi phạm hành chính. Theo ông nên xử lý thế nào?
- Đây chính là những bất cập dây chuyền hay thấy trong luật pháp VN. Trong pháp lệnh xử phạt vi phạm hành chính sửa đổi năm 2008 có quy định: “Phạt tiền tối đa đến 30 triệu đồng với hành vi vi phạm hành chính trong các lĩnh vực an ninh, trật tự, đo lường, chất lượng sản phẩm hàng hóa...”; “Phạt tiền tối đa đến 40 triệu đồng cho hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực văn hóa - thông tin; du lịch; phòng, chống tệ nạn xã hội; y tế; giá; điện lực...”.
Dự thảo nghị định của Bộ Công thương chỉ đưa ra mức phạt tối đa 30-40 triệu đồng là vì thế. Ví dụ về xăng dầu, tôi thấy trong pháp lệnh cho phép “Phạt tiền tối đa đến 70 triệu đồng với hành vi vi phạm hành chính trong các lĩnh vực thương mại; phí, lệ phí, kinh doanh bảo hiểm...” nhưng không hiểu sao Bộ Công thương không dùng đến mức này.
Cách giải quyết, theo tôi, với quy định hiện nay cứ ba năm phải đánh giá, xem xét lại các văn bản quy phạm pháp luật để sửa đổi thì pháp lệnh xử phạt vi phạm hành chính là một trong những pháp lệnh cần sửa đầu tiên. Rõ ràng với biến động lạm phát và phát triển kinh tế, mức phạt 30 triệu đồng ngày trước có thể lớn, tương đương trên 2 lượng vàng, nay chỉ được hơn 1 lượng. Người dân vi phạm Luật giao thông đã được điều chỉnh tăng mức phạt lên mấy lần còn được, những vi phạm ảnh hưởng lớn tới xã hội, sức khỏe người dân có gì mà không sửa được!
* Liệu có hay không mức phạt nhẹ hay nặng còn tùy lĩnh vực người ta có muốn làm không và đối tượng như thế nào?
- Theo tôi, trong mức và cách phạt hiện nay, người dân, doanh nghiệp nhỏ dễ bị phạt và phạt rất nặng. Như người gánh hàng rong yếu thế đôi khi bị xử phạt rất đáng sợ. Người ta có thể quăng cả gánh hàng của họ đi, vứt hàng lên xe, đôi khi có cả hành vi rất vô văn hóa. Với những người này, chỉ cần mất một gánh hàng hay bị xử phạt 50.000 đồng thôi có thể đã mất hết vốn. Doanh nghiệp lớn thì trước khi phạt người ta còn nhìn ngó.
Qua tham gia góp ý nhiều dự thảo luật, tôi thấy trong tư duy của các nhà làm luật vẫn có người cho rằng các doanh nghiệp nhà nước cũng chính là Nhà nước nên không phạt nặng. Đây là tư duy nguy hiểm. Với nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực xăng dầu, tôi không khẳng định mức phạt nhẹ vì đó là doanh nghiệp nhà nước, nhưng rõ ràng mức phạt quá nhẹ.
* Vậy theo ông, tư duy xử lý các hành vi vi phạm có thể gây thiệt hại lớn cho người tiêu dùng như trong xăng dầu thì nên như thế nào?
- Tôi nghĩ không chỉ xăng dầu mà cách đưa ra mức phạt nói chung không thể theo cách hiện nay được. Không nên cứ ngồi bàn giấy nghĩ ra mức phạt và thống nhất khi các mức phạt đó “vừa phải” “có vẻ ổn” là được. Cần có nghiên cứu rất cụ thể về các đối tượng phạt để mức phạt đủ răn đe. Như đã nói, với người bán hàng rong, phạt 50.000-100.000 đồng/lần có thể là lớn rồi nhưng với các doanh nghiệp 100 triệu đồng chưa chắc đã làm họ sợ.
Cần tính toán mức phạt trên tác động, gây thiệt hại, ảnh hưởng xấu đến xã hội của hành vi vi phạm, chi phí để đi bắt, phạt của cơ quan nhà nước... Có nước phạt trên doanh thu của doanh nghiệp vi phạm nhưng ở VN rất khó xác định điều này. Cách dễ hơn mà tôi thấy VN đã làm là nghiên cứu để có thể phạt gấp đôi, thậm chí gấp 5-10 lần số tiền thu lợi bất chính từ hành vi vi phạm. Pháp lệnh xử phạt vi phạm hành chính nên được sửa theo hướng này, không nên đưa ra con số quá cụ thể, dù đó là 100 hay 500 triệu đồng vì các con số rất dễ lỗi thời, cứ đưa ra là lại phải sửa.
CẦM VĂN KÌNH (Tuổi Trẻ)