Hơn một tuần qua, từ tin đồn ba người đào đãi vàng một đêm trên sông Ba có thể kiếm được một chỉ vàng lan nhanh, khiến hàng trăm người dân từ các nơi ồ ạt đến đào đãi vàng trái phép trên con sông này.
Chiều ngày 23.5, chúng tôi "mục sở thị" trên đoạn sông Ba từ "phố núi" Củng Sơn đến Hòn Ó (huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên) dài khoảng 5km và chứng kiến đông đúc người đang tranh nhau đào đãi vàng.
Dân ồ ạt tranh nhau đào vàng
15 giờ chiều, dưới cái nắng vẫn còn gay gắt, hàng trăm người dân chia thành 4 tốp khác nhau đang hì hục đào hầm trên đoạn sông cạn, hoặc lặn hụp dưới sông để xúc đất cát đổ lên máng. Sau đó, họ giội nước vào máng, rồi đưa “xái” vào mâm để đãi lấy vàng.
Ông Mười Thọ vừa dùng xà beng đào đất đá ven tả ngạn con sông, vừa khoe với chúng tôi: “Tôi cùng anh Bảy Minh làm 5 ngày được 3 chỉ vàng, bán hơn 6,3 triệu đồng. Thấy tụi tôi làm vàng được nhiều tiền, nhiều bà con ở huyện Sơn Hòa và Sông Hinh bỏ việc kinh doanh, buôn bán hằng ngày, bỏ cả ruộng nương, bắt chước đổ xô ra đây cùng tranh nhau đào đãi vàng”.
Mùa hè, thời thiết nóng bức, nhiều đoạn sông cạn trơ đất đá. Chúng tôi lội vòng đoạn sông cạn về phía hữu ngạn sông Ba, thuộc xã Đức Bình Tây (huyện Sông Hinh). Tại đây mới thấy đoạn sông cạn (còn gọi là bãi Dinh) rộng lớn nằm sát Hòn Giăng bị băm nát, phá tan hoang thành từng hầm hố như bãi chiến trường.
 |
| Ông Mười Thọ đang gạn vàng sau một ngày đào đãi dưới sông Ba. |
Chị Lê Thị Hồng – một người đang đãi vàng - cho hay, mấy tuần trước, một số ông chủ đã thuê xe ủi, máy xúc đào đất đá cả ngày đêm để đào đãi vàng. Do chính quyền địa phương truy quét, ngăn chặn nên họ đã bỏ đi. Bây giờ, bà con nghèo chỉ lén lút làm thủ công để kiếm sống qua ngày...
Nói lén lút làm thủ công, nhưng bà con đã quy tụ từng nhóm 5-7 người rồi dựng trại, đào hàng chục hầm ngay trên bãi Dinh với quy mô lớn. Theo phản ánh của một số bà con, vàng lẫn trong đất đá ở bãi Dinh trên sông Ba khá nhiều, mỗi người lao động đào đãi vàng có thể kiếm ít nhất 200.000 đồng/ngày (gấp 3 ngày công lao động thường ngày-PV).
Chính hấp lực này khiến nhiều người dân nông thôn đào vàng cả ngày và vào lúc nửa đêm, khoảng 1-3h sáng hằng ngày. Số lượng người đào đãi vàng trái phép ở đây càng lúc càng gia tăng, bất chấp những hệ lụy của nó đang xảy ra từng ngày.
Ô nhiễm, sạt nặng lở sông Ba
Môi trường đoạn sông Ba dài khoảng 5km bị bức tử với hàng ngàn khối đất đá đào lên nham nhở, dòng nước trở nên đục ngầu, lờ đờ chảy về xuôi. Trong khi dưới hạ nguồn, nhà máy nước đang lấy nước sông Ba để phục vụ sinh hoạt cho cả TP.Tuy Hòa!
Theo quan sát của chúng tôi, một số người đào đãi vàng đã dùng độc chất thủy ngân để lấy vàng ngay tại bờ sông. Điều này sẽ gây nguy hiểm cho môi trường nước, nếu không có biện pháp ngăn chặn kịp thời.
 |
| Người dân đào đãi vàng trên sông gây ô nhiễm môi trường. |
Thêm thực tế đáng báo động là, nạn đào đãi vàng trái phép trên sông Ba đã làm bồi lấp nắn dòng chảy, gây nguy cơ sạt lở nặng hai bên bờ sông. Dân đã đào khoét nhiều đoạn bên tả ngạn sông Ba nằm dưới chân núi Hòn Ó thành vực sâu hắm.
Đặc biệt, nạn đào vàng trái phép trên đoạn sông Ba giữa hai khu phố Tây Hòa, Đông Hòa (thị trấn Củng Sơn) gây bức xúc cho nhiều người dân đang sinh sống ở đây. Đoạn sông này là nơi sông Hinh chảy ra gặp sông Ba, vào mùa mưa lũ thường xảy ra sạt lở bên tả ngạn.
Ông Nguyễn Trọng Bình - một người dân ở khu phố Tây Hòa - bày tỏ: “Nếu tình trạng đào đãi vàng như thế này tiếp tục diễn ra thì mùa mưa đến sẽ rất nguy hiểm, nhất là nếu có tình huống hai nhà máy thủy điện Sông Hinh, Sông Ba Hạ xả lũ. Khi đó, bờ sông Ba sẽ sạt lở nặng nề, sông có thể “ăn” đến hai khu dân cư Đông Hòa, Tây Hòa thuộc thị trấn Củng Sơn. Đồng thời uy hiếp 2 trạm bơm điện Đông Hòa và Tây Hòa trên sông Ba,...”.
Chuyện dân “trúng đậm” vàng trên sông Ba là có thật. Và họ đã đào đãi vàng giữa “thanh thiên bạch nhật”, nhưng không thấy chính quyền địa phương kiểm tra, ngăn chặn, xử lý. Trao đổi với chúng tôi, Chủ tịch UBND thị trấn Củng Sơn Đoàn Văn Đà cho hay: Chúng tôi đã có kế hoạch phối hợp với các xã Đức Bình Đông, Đức Bình Tây thuộc huyện Sông Hinh để có biện pháp quyết liệt truy quét, ngăn chặn triệt để tình trạng khai thác vàng trái phép trên sông Ba.
Hoàng hôn buông xuống trên “phố núi” Củng Sơn, chúng tôi vẫn thấy nhiều người đang vác dụng cụ đào vàng đến “tập kết” phía bên kia bãi Dinh sông Ba! Mong sao lời “hứa” truy quét nạn “vàng tặc” của Chủ tịch UBND thị trấn Củng Sơn sớm được thực hiện, để trả lại môi trường trong lành cho con sông lớn nhất miền Trung này.
Lưu Phong (Lao Động)