Có đến non nửa ĐBQH trong phiên thảo luận kinh tế - xã hội được truyền hình trực tiếp ngày 27/5 vừa qua "phê" Chính phủ chưa quan tâm đúng mức đến nông dân, nông thôn. Các đại biểu đến từ đồng bằng sông Cửu Long khẩn thiết mong Chính phủ giữ lấy đất nông nghiệp, trong khi đại diện cho cử tri vùng Tây Nguyên đề xuất nhiều phương án giúp bà con thu lời từ việc trồng cây công nghiệp.
Ngoài vấn đề "vĩ mô" về nợ quốc gia, loạn khai thác khoáng sản, những câu chuyện về cái đói, cái nghèo của người nông dân tiếp tục được đặt lên bàn nghị sự. Đặc biệt, trong tương quan giữa một bên là những kế hoạch đầu tư mới cho tăng trưởng kinh tế với một bên là tình trạng "dậm chân tại chỗ" của những dự án "tam nông".
Tích tụ ruộng đất
Làm một phép tính nhẩm, ĐB Nguyễn Hữu Phước (Bến Tre) nói, tính thu nhập bình quân mỗi nông dân chỉ kiếm được 500 ngàn đồng/tháng, "chỉ đủ ăn chứ không bao giờ có tích lũy".
Đa phần ĐBQH đến từ vùng ĐBSCL và Tây Nguyên đều nêu vấn đề nông dân, nông thôn. Ảnh: Lê Anh Dũng
Ông Phước cho rằng, "tích tụ ruộng đất" là con đường giúp nông dân thoát khỏi tình trạng "cùng nhau làm ăn manh mún, chia sẻ cái nghèo" như hiện nay.
Ông Phước tính toán, 70% dân số là nông dân, tương đương 60 triệu nhân khẩu đang chiếm giữ khoảng 9,4 triệu ha đất nông nghiệp. Như vậy bình quân một hộ có từ 0,7 - 0,8 ha, riêng ở Bắc Bộ thấp hơn. Ruộng đất phân tán, manh mún.
Quốc hội cần nhanh chóng sửa Luật đất đai theo hướng cho nông dân tích tụ ruộng đất tạo điều kiện cho sản xuất hàng hóa lớn. Cùng với đó là kế hoạch chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp trong tổng thể chương trình tái cơ cấu lại ngành kinh tế.
Nhiều vị ĐB khác chỉ ra, trong lúc chưa thống nhất với nhau về tích tụ ruộng đất thì quá trình đô thị hóa, việc xây các dự án thủy điện lớn đang làm biến mất nhiều diện tích đất nông nghiệp. Thống kê của Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn cho thấy từ năm 2000 - 2008, diện tích đất trồng lúa cả nước giảm 255.300 ha, trong đó riêng đồng bằng sông Cửu Long giảm 205.400 ha.
Thậm chí ĐB Trần Hồng Việt (Hậu Giang) còn bày tỏ quan ngại, vài thập niên nữa, ĐBSCL sẽ không còn đất nông nghiệp vì tỉnh nào cũng phấn đấu tăng trưởng theo mô hình "công - nông nghiệp - dịch vụ" thay vì chọn một trọng tâm phát triển.
Theo ĐB Huỳnh Thị Hoài Thu (Đồng Tháp), chính việc nông dân sản xuất nhỏ lẻ, thu nhập thấp, đầu tư thiếu lâu dài khiến họ không có động lực để bảo vệ đất trồng lúa.
Nữ ĐB này "phê bình": "Dù đã có nhiều cố gắng nhưng Chính phủ chưa đề ra được giải pháp thỏa đáng về phát triển nông nghiệp, nông dân và nông thôn".
Điệp khúc "được mùa, rớt giá"
Là người đã đeo bám việc bảo vệ quyền lợi người nông dân trên diễn đàn Quốc hội suốt từ nhiều kỳ họp, ĐB Danh Út (Kiên Giang) tiếp tục kiên trì đặt câu hỏi cho những vấn đề nêu ra nhiều mà chưa được giải đáp thỏa đáng.
Tiếp tục trao đổi với Bộ trưởng NN&PTNT Cao Đức Phát (phải) ngoài hành lang. Ảnh: Lê Anh Dũng
Kể lại chuyện hàng dãy xe tải dài chở dưa hấu vượt xa hàng trăm cây số nhưng lại mòn mỏi đợi chờ ở cửa khẩu, rồi nào dưa hỏng, nào "ép giá" khiến bà con nản lòng, ông Danh Út tha thiết mong Chính phủ sớm thực hiện lời hứa bảo đảm đầu ra cho nông dân, sao cho bà con không còn phải tiếp tục ca lại điệp khúc "được mùa rớt giá".
Trong thực tế, cách đây 1 tháng, giá lúa gạo đã rớt thê thảm tới mức Chính phủ phải ra quyết định mua tạm trữ để tránh thiệt hại cho nông dân.
Cà phê cũng chung số phận. Hiệp hội cà phê đã kiến nghị khẩn cấp với Chính phủ để mua 200 ngàn tấn. Bà con diêm dân cũng rơi vào tình trạng tương tự.
"Ý tưởng hình thành một cơ chế bảo đảm giá lúa và nhiều nông sản khác để bảo vệ quyền lợi người nông dân được đặt ra từ lâu, nhưng đến nay chưa thực hiện được. Nghị định xuất khẩu gạo nhiều năm bàn luận, Bộ Công thương đã hứa nhưng đến nay chưa ban hành. Vì sao? Có phải do còn bất đồng về cơ chế, vì lợi ích giữa người sản xuất lúa với nhà kinh doanh lúa gạo?", ĐB Danh Út chất vấn.
Ông Út cũng chỉ ra, đường đi của hạt gạo qua nhiều tầng nấc, từ nông dân qua thương lái nhỏ mua lúa tại nhà, tại ruộng, tới các nhà máy xay xát, sau đó đến các doanh nghiệp chế biến cung ứng rồi tới doanh nghiệp trực tiếp xuất khẩu.
"Đường đi như vậy nên lợi nhuận phải chia rẽ dọc đường, nông dân lãi rất ít. Nói nông dân có lãi 30% từ sản xuất lúa nhưng lãi đó chỉ tương đương thu nhập của hộ nghèo, chưa nói khô hạn, mưa bão, sâu rầy, bệnh tai xanh, dịch cúm gia cầm, thậm chí là phân giả, thuốc trừ sâu chất lượng kém, xăng dầu chỉ biết lên không chịu xuống", ĐB Danh Út nói.
Hàng loạt "sáng kiến" khác với mong mỏi giúp nông dân gắn bó với ruộng đồng và giàu lên từ hạt gạo cũng được các ĐBQH đề xuất.
Chẳng hạn, ĐB Hà Sơn Nhin (Gia Lai) cho rằng, Chính phủ nên mau chóng xem xét ban hành quỹ bảo hiểm nông nghiệp.
ĐB Huỳnh Thị Hoài Thu mong Chính phủ lập quỹ bình ổn giá lúa gạo, hoàn thành đề án bảo hiểm nông nghiệp, bảo hiểm sản xuất lúa, tổ chức mạng lưới phân phối. Chính phủ nên tập trung đầu tư kết cấu hạ tầng nông nghiệp nông thôn, tổ chức thực hiện tốt quy hoạch phát triển vùng sản xuất lúa có chất lượng cao...
Nhiều vị ĐB khác mong nhà nước sớm điều chỉnh chuẩn nghèo và đầu tư cho nông thôn có trọng điểm thay vì rải đều các dự án tốn không biết bao nhiêu cho kể nhưng cuối cùng nông dân "nghèo vẫn hoàn nghèo".
Trước hàng loạt các ý kiến trên, Phó Chủ tịch QH Nguyễn Đức Kiên khi "chốt" lại phiên thảo luận cuối ngày đã xếp vấn đề nông dân, nông thôn vào nhóm vấn đề thứ sáu mà Quốc hội sẽ đốc thúc Chính phủ giải quyết sớm.
Lê Nhung (Vietnamnet)