Người dân xem quy hoạch TP Hà Nội, tháng 4-2010. Ảnh: Hồng Vĩnh.
Có mộng mơ?
Giờ giải lao, thấy ông Nguyễn Hồng Quân, Bộ trưởng Bộ Xây dựng (người được Thủ tướng ủy quyền chưa kịp thư giãn chút nào sau hơn 30 phút trong phiên họp sáng ngày 14 tháng 6 năm 2010 trình bày bản báo cáo trước QH nội dung tóm tắt đồ án Quy hoạch xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050) trong vòng vây của báo chí mà ngại! Lại nghĩ tới những cái gánh cật lực mà ông phải đảm trách. Những là việc phải đưa ra những luận cứ thuyết phục ĐBQH nhằm tháo dỡ Hội trường Ba Đình để xây mới. Những là việc sáp nhập xứ Đoài mở rộng Thủ đô Hà Nội như bây chừ cũng là một tay ông phải xắn lên đầu tiên!
Cứ như ông Quân cho hay, đồ án 1.000 trang tài liệu cộng hơn 100 trang biểu đồ (khi trình bày trước QH rút còn 10 trang khổ A4 in hai mặt) đã được xây dựng bài bản và đúng quy trình pháp luật. Liên danh tư vấn quốc tế PPJ (Mỹ - Hàn Quốc) đã hội đủ các tiêu chí như năng lực tổ chức, chất lượng chuyên gia ý tưởng đề xuất ban đầu, phương thức thực hiện và kinh phí đề xuất nên đã được Thủ tướng Chính phủ chấp nhận tại văn bản ngày 23-8-2008.
Hai tổ chức trong nước là Viện Kiến trúc quy hoạch đô thị nông thôn (BXD) và Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội là hai cơ quan tư vấn hàng đầu trong nước và Hà Nội được chỉ định cùng Liên danh tư vấn quốc tế thực hiện đồ án. Lại có 2 tổ chức tư vấn phản biện quốc tế có kinh nghiệm là Công ty của Pháp cùng một công ty của Úc.
Sau khi tư vấn tiếp thu ý kiến đóng góp để hoàn thiện Quy hoạch chung, tư vấn phản biện còn tiếp tục tham gia phản biện. Chính phủ sẽ báo cáo Bộ Chính trị, Ban Bí thư để xin ý kiến trước khi Chính phủ quyết định phê duyệt!
(Cũng vào giờ giải lao khi nghe Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường Nguyễn Đăng Vang cho biết công ty POSCO (Hàn Quốc) là một trong hai tư vấn quốc tế (cùng với Pakins Esman, Mỹ) mới hình thành vào năm 1994, thuộc Tập đoàn thép của Hàn Quốc Posco. “Công ty này chưa xây dựng một thị trấn, một thành phố nào cả, nhưng bây giờ đến đây lập quy hoạch xây dựng cho một thủ đô, tôi e rằng kinh nghiệm chưa đủ. Tôi đề nghị là nên nghiên cứu lại và mời thêm các tư vấn khác nữa” tự dưng cứ thấy chờn chợn thế nào?!).
Nhưng nói gì thì nói, ngắm ngó sơ đồ tổng thể của quy hoạch (tạm gọi là bản phối cảnh) cảm quan riêng cá nhân tôi thấy long lanh quá! 3.500 m2 được lấp đầy những hình ảnh sinh sắc của một Thủ đô mới tương lai. Trục Thăng Long nối chân dãy Ba Vì hùng vĩ với nội đô đích thị là một điểm nhấn của tổng thể quy hoạch. Trong câu chuyện khá cởi mở với đám báo chí, tôi nghe ông Nguyễn Hồng Quân có nhắc đến chuyện viên kỹ sư người Pháp Eiffel khi xây cất tháp Eiffel từng bị hứng chịu búa rìu dư luận dữ dội phản đối ra sao nhưng bây giờ được coi là điểm nhấn của Paris hoa lệ?
Mà cánh ký giả tinh đưa ra những câu hỏi lạ. Như một ông hỏi ông thẳng Quân rằng, liệu có gì đó mộng mơ và chút lãng mạn khi chia trước ở thì tương lai hình ảnh Thủ đô 20, 30 năm? Lại nữa, đưa vấn đề quy hoạch Thủ đô khi mà nhiệm kỳ của QH cùng Chính phủ đang ở giai đoạn sắp kết thúc liệu có vội vã? Ông bộ trưởng nói ngay rằng không hề! Quy trình tổ chức lập quy hoạch chung đúng với quy định của pháp luật. Không thể chậm trễ việc quy hoạch cho một thủ đô vừa được mở rộng. Với lại nhiệm kỳ này chưa thực hiện được thì nhiệm kỳ sau!
Nhiều tiện ích
Tôi được biết, bản sơ đồ tổng thể được chế bằng kỹ xảo vi tính cùng việc báo cáo trước Quốc hội được thực hiện theo tinh thần Nghị quyết số 15/ 2008/ NQQH 12 ngày 29-5-2008 của QH giao Chính phủ chỉ đạo lập quy hoạch chung lấy ý kiến rộng rãi của các ngành các cấp của nhân dân và báo cáo Quốc hội.
Nghĩa là đã có kế hoạch đi cẩn trọng và chu đáo. Chừng ấy đã thuyết phục được các ĐBQH? Liệu đây có phải là cơ hội lớn để xây dựng và phát triển một Thủ đô bền vững như lời ông Quân?
Mục tiêu của quy hoạch cũng là tầm nhìn xa phải đạt được. Cụ thể là Xanh, Văn hiến, Văn minh, Hiện đại. Xin tóm lược mấy nét chính.
Quy hoạch chung theo như ý tưởng trình bày định hướng phát triển Thủ đô Hà Nội theo mô hình chùm đô thị gồm đô thị trung tâm, đô thị hạt nhân và các đô thị vệ tinh. Các chùm này sẽ được liên kết bằng hệ thống giao thông vành đai kết hợp với các trục hướng tâm có mối liên kết với mạng lưới giao thông vùng Thủ đô và quốc gia.
Quy hoạch chung hướng nông thôn Hà Nội phát triển theo mô hình nông thôn mới trong đô thị đặc biệt. Không chỉ phát triển nông nghiệp truyền thống thuần túy mà hướng đến phát triển nông thôn mới theo hướng nông nghiệp công nghệ cao gắn với du lịch sinh thái v.v...
Quy hoạch chung đặt vấn đề tăng cường hệ thống không gian xanh công viên đô thị thông qua việc cải tạo bảo vệ hệ thống sông hồ hiện có nâng cao diện tích cây xanh, bố trí các công viên chuyên đề tại các khu vực có chức năng đô thị. Bố trí các nêm xanh các vành đai xanh. Mục tiêu là tăng chỉ tiêu cây xanh tại đô thị trung tâm và các đô thị vệ tinh mức 12-15 m2/người (hiện nay là 2-3m2/người).
Đồ án quy hoạch chung cũng mong muốn góp phần hóa giải những vấn nạn về phòng chống lụt bão, về bảo tồn di sản, về ách tắc giao thông tiềm ẩn ở tương lai gần...
Và cũng lắm lăn tăn
Có lẽ để thực hiện Quy hoạch phải giải được bài toán hóc búa: Không gian - Cảnh quan - Cơ sở hạ tầng - Tài chính - Dân số.
Ngồi nghe những ý kiến bày tỏ sự đồng thuận với đồ án quy hoạch Thủ đô cùng những thẳng thắn băn khoăn lo lắng này khác có cảm giác nếu có sự tùy tiện à uôm trong đồ án thì khó mà có đất đứng? Ông Quân trình bày sự cẩn trọng trong việc thực hiện đồ án thế mà một số ĐB vẫn nghi ngờ tuổi thọ của nó! Họ không ngại ngần chỉ ra hầu hết dự án quy hoạch chỉ có tuổi thọ chưa đến 5 năm đã lạc hậu với tình hình.
Lại nữa, nói là đã tổ chức lấy ý kiến rộng rãi của các ngành, các cấp các tầng lớp nhân dân lâu nay, việc đó đã được thực hiện ra sao? Trung tâm hành chính chính trị quốc gia đầu não là Ba Đình nơi đó có Trụ sở T.Ư Đảng, Quốc hội, Lăng Bác ví như bàn thờ của nhà nước quốc gia này tại sao lại xê xích lên Ba Vì? Bàn thờ gia tiên rời đi mấy phân đã là ghê rồi nay lại di lên sơn cùng thủy tận? Với lại nói di dời nhiều cơ quan bộ ngành lên đó thì vô tình lại làm cái việc xa lánh dân? Mỗi khi có việc dân từ Hà Nội hoặc tìm đến Hà Nội mà phải lặn lội hàng chục cây số nên chăng? Rồi một trung tâm hành chính được thiết lập cùng với khu dân cư xung quanh sẽ vô tình phá vỡ cảnh quan môi trường mà khu vực trung tâm của xứ Đoài rất nên có lẫn nên giữ? V.v... và v.v...
Trục Thăng Long là trục gì vậy? ĐB Nguyễn Minh Thuyết băn khoăn đã có quốc lộ 32 rồi đại lộ Láng Hoà Lạc có thêm một trục Thăng Long với diện tích chiếm đất đến 10 km2 làm chi cho lãng phí? Mặc dù Bộ trưởng Nguyễn Hồng Quân khẳng định trục Thăng Long không phải là trục tâm linh hay trục hoàng đạo, điều đó không đúng với ý tưởng của đồ án! Nhưng trong minh triết lẫn sự xây cất phương Đông, trục Thăng Long không phải hoàng đạo thì là cái gì vậy? Trục Thăng Long như một con đường cụt chọc thẳng vào trung tâm Ba Đình điều đó càng không nên. Rồi nói trục ấy để kết nối văn hóa xứ Đoài và văn hóa Thăng Long là thế nào?
Tôi chợt nhớ sau khi nghe khái niệm kết nối trên đã bấm máy trình bày vắn tắt ý tưởng này cho tiên chỉ nhà văn Tô Hoài, người luôn nặng lòng với một xứ Đoài thuở nguyên sơ. Đầu dây bên kia im ắng một hồi tưởng có chi trục trặc nhưng rồi chất giọng nhỏ nhẹ vẫn rành rẽ khúc chiết rằng mình vẫn nghe rõ đây và đã nghe qua cái quy hoạch chung với những tầm nhìn này khác rồi. Nghe mênh mông thật! Với lại cái trục ấy để kết nối văn hóa xứ Đoài với văn hóa Thăng Long như thế nào thì mình không hiểu!
Nhà văn cao niên Tô Hoài không hiểu? Tôi chợt nhớ đến 3 ý kiến phát biểu cuối buổi thảo luận trên Hội trường của 3 ĐBQH Đoàn Hà Nội cũng thẳng thắn rằng, là ĐBQH của Hà Nội, họ đang còn thiếu thông tin về vấn đề quy hoạch Thủ đô cụ thể là trục Thăng Long này. Nghĩa là họ cũng chưa hiểu.
Rồi bài toán tài chính sẽ có lời giải ra sao khi 90 tỷ USD chi dùng cho việc biến quy hoạch thành hiện thực ở thì tương lai ấy đặt trong tổng thể 56 tỷ USD thậm chí hơn của dự án tàu cao tốc, rồi hàng chục tỷ đô la xây nhà máy điện hạt nhân, bộn bề các khoản chi khoản vay như thế thì thu xếp tiền nong ra làm sao? Rồi chắc hẳn dư luận phải ghê ghê lẫn ngại ngần khi một ĐBQH thẳng thắn rằng, quy hoạch chung xây dựng Thủ đô và tầm nhìn này khác liệu có bị một nhóm lợi ích nào đó chi phôi?! V.v và v.v...
Để làm và thẩm định cái quy hoạch này phải có trước hết là cái tầm, điều đó đã hẳn, nhưng rồi nữa là cái tâm. Nhắn nhủ kiêm nhắc nhở những người có trọng trách lo cho đồ án quy hoạch chung, nhân đợt học tập theo tấm gương đạo đức của Bác Hồ nhiều ĐB đã xúc động kể lại chuyện Bác không đồng ý sắm thêm bộ quần áo mới trong khi bộ cũ vẫn còn xài được và dẫn thêm lời Bác các chú định đua đòi với các nước phát triển khác à?
Tôi để ý đến phát biểu của ĐBQH Hà Nội Nguyễn Thị Hường đã được ông Phó Chủ tịch QH Nguyễn Đức Kiên nhắc trong kết luận phiên phát biểu trên Hội trường rằng nên cần thiết phải có 2 đợt quy hoạch nữa. Đó là quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500. Để tránh việc quy hoạch treo lẫn đầu cơ đất đai.
Bộ trưởng Nguyễn Hồng Quân đã trịnh trọng hứa trước QH rằng Chính phủ sẽ chỉ đạo UBND thành phố Hà Nội cùng các bộ ngành khẩn trương triển khai nghiêm túc tiếp thu các ý kiến của các vị ĐBQH để thể hiện trong nội dung cụ thể của đồ án quy hoạch bảo đảm chất lượng và tính khả thi cao.
Xuân Ba (Tiền phong)