Tại hội thảo giải pháp giảm ùn tắc, kẹt xe trên địa bàn TP.HCM do sở Khoa học và công nghệ TP.HCM vừa tổ chức, không chỉ cho rằng xe gắn máy là một trong những nguyên nhân lớn gây kẹt xe, các nhà khoa học còn tính toán mỗi năm TP.HCM mất khoảng 18.307 tỉ đồng do phụ thuộc vào xe gắn máy, chiếm khoảng 11.2% GDP của thành phố.
| Xe gắn máy bị gán tội danh là kẻ "chiếm đất" thành phố. Ảnh: T.L |
“Kẻ chiếm đất thành phố”
Theo PGS.TS Phạm Xuân Mai, đại học Bách Khoa, đây là tính toán từ các nguyên nhân như ùn tắc giao thông, lãng phí tiêu hao nhiên liệu, lãng phí sử dụng đất, tăng phí vận chuyển (3%)… Hiện nay cả nước có 27 triệu xe gắn máy, bình quân 800USD/chiếc thì sẽ tiêu tốn 22 tỉ USD. “Số tiền này cao gần bằng một chiếc tàu cao tốc, sao không thấy ai kêu”, ông Mai nói.
Theo thống kê, tỉ lệ xe gắn máy TP.HCM là cao nhất thế giới, với 600 xe/1.000 dân, xe gắn máy chiếm 84% trong cơ cấu sử dụng phương tiện đi lại trong thành phố và 53% ở ngoại thành, các tỉnh. Xe gắn máy cũng chiếm 79% các loại xe trong dòng giao thông… Theo đó, rất nhiều “tội” do xe gắn máy được kể ra: xe gắn máy là kẻ "chiếm đất" thành phố khi chiếm tới 12 - 48 triệu m2 đường trong khi đi lại (diện tích mặt đường hiện nay là 26 triệu m2); nếu tính 2 m2/xe gắn máy thì thành phố cũng cần tới 7,2 triệu m2 để đậu xe… Thống kê cho thấy, TP.HCM hiện có 95 điểm dễ tắc nghẽn giao thông, hệ số ùn tắc vượt mức cho phép từ 11 - 23 lần. Tương tự, mỗi năm TP.HCM có khoảng 1.200 người chết do tai nạn giao thông thì có đến 71% nguyên nhân là do xe máy…
Không chỉ vậy, tính toán cho thấy tiêu hao nhiên liệu của xe gắn máy cao gấp 92 lần so với xe buýt, người đi xe máy gây ô nhiễm môi trường cao gấp 39 lần so với người đi xe buýt. Một điều rất… thú vị khác, theo các nhà nghiên cứu, xe máy là phương tiện tạo ra văn hóa dễ và sẵn sàng phạm luật của người lưu thông nhằm đạt được mục đích cá nhân, dù đó có là người có văn hóa đàng hoàng!
Nhiều giải pháp đưa ra, nhưng..
Thống kê mỗi năm TP.HCM tăng khoảng 300 ngàn – 350 ngàn xe gắn máy, nhưng hiện tại nhà nước chưa có một biện pháp gì hạn chế lượng xe này.
Cho biết một trong những nguyên nhân khiến xe máy tăng chóng mặt do nhu cầu đi lại tăng nhanh nhưng nhà nước lại không tạo ra, đáp ứng đủ được nhu cầu. Theo ông Mai, cần xây dựng ngay chiến lược phát triển giao thông đô thị bền vững trên nền giao thông công cộng bền vững, song song với giảm giao thông xe máy.
Với quan điểm cần xây dựng tuyến đường, cầu riêng cho xe máy, ông Mai cho rằng điều này quá nguy hiểm, khi mà loại xe này không hướng tới một đô thị văn minh có hệ thống giao thông bền vững trong tương lai. Việc bộ Công thương đã xây dựng chiến lược phát triển công nghiệp xe gắn máy với 33 triệu xe gắn máy năm 2020, các nhà khoa học cũng cho rằng đây là chiến lược hoàn toàn sai lầm, cần được đưa ra Quốc hội xem xét lại.
Phát triển hệ thống giao thông công cộng là một trong những biện pháp quan trọng cần tiến hành làm ngay. Theo đó, trước mắt cần tái cấu trúc và hoàn thiện mạng lưới xe bus để 65,2% người dân có thể tiếp cận xe buýt ở khoảng cách đi bộ nhỏ hơn 500 m từ nhà ra bến xe. Khảo sát cho thấy khoảng 86,15% cán bộ công nhân viên, sinh viện cam kết chọn xe bus nếu được cải thiện, vì vậy theo các nhà khoa học, thành phố cũng cần quyết liệt kéo dân bỏ xe gắn máy trong vòng 2 - 5 năm và tham gia giao thông công cộng. Các dự án tuyến xe buýt nhanh (BRT, Tramway, Metro) cũng được tính tới trong tương lai.
Nhiều biện pháp nhằm giảm và hạn chế giao thông xe gắn máy cũng được các nhà khoa học đề xuất như: càng đi vào khu trung tâm thành phố phí giữ xe càng tăng, thu phí theo dung tích xy lanh, theo số xe gắn máy sở hữu (càng nhiều phí càng cao), không cho nhập khẩu xe gắn máy (trừ các loại xe đặc chủng); người dân chỉ mua xe gắn máy cho mục đích du lịch, thể thao…
Tại hội thảo, một số giải pháp công nghệ khoa học cũng được trình bày nhằm giảm kẹt xe như giải pháp đếm lưu lượng phương tiện giao thông trên đường để cảnh báo ùn tắc giao thông… Tuy nhiên, các nhà khoa học thống nhất: những giải pháp công nghệ đưa ra nếu không kèm các biện pháp quản lý khả thi thì tất cả thành vô nghĩa.
Lê Quỳnh (SGTT)