Chủ trương của thành phố là xóa sổ những khu ổ chuột bằng cách ban hành quy định chỉ những nhà, đất đủ diện tích mới được ra sổ, tách thửa. Tuy nhiên trên thực tế, những căn nhà nhỏ như “hộp diêm” hoặc những nền đất không có một thứ giấy tờ nào vẫn được buôn bán dễ dàng như rau, mang lại rủi ro cao cho người mua. Suốt hai tháng có mặt tại các điểm nóng về giao dịch nhà đất, phóng viên Báo CATP đã chứng kiến khát vọng an cư của người nghèo là rất xa vời.
Những ngôi nhà ở xã Tân Bình
ĐOẠN TRƯỜNG TÌM “MỘT CHỐN ĐI VỀ”
Đối với những người thu nhập thấp, một căn nhà giá rẻ là cứu cánh cho phận đời gác trọ. Trên tờ báo M. luôn có phần bán những căn nhà có giá dưới 500 triệu đồng, với những “tiện ích”: gần chợ, trường, siêu thị..., thu hút người mua không có nhiều tiền. Nhưng sự thật ra sao?
“Nhà gần chợ Gò Vấp, đường Huỳnh Khương An, diện tích 10 mét vuông, đúc 2 tấm, có sổ hồng, không tiếp “cò”, giá 400 trăm triệu...”. Đọc thông tin này xong, chúng tôi liên lạc ngay qua số điện thoại người bán: 0121899... Chờ đến 5 giờ chiều, người bán nhà mới dẫn khách đi xem. Tuy nhiên, vòng vèo qua rất nhiều con hẻm, phải mất... một giờ, người viết mới tìm ra căn nhà ẩm thấp, nhỏ hơn nhiều so với lời rao nhưng có cả một gia đình đang sống. Đòi người bán cho xem bản photo sổ hồng thì anh ta văng tục và... hẹn ngày mai. Dò hỏi những căn nhà bên cạnh, nhiều nhà không có sổ hồng (vì thuộc diện quy hoạch treo), có giá từ 600 triệu trở lên, nếu mua thì cũng... bán luôn.
Hôm sau, chúng tôi chú ý một ô quảng cáo ghi “hai căn nhà mới xây, cần tiền nên bán gấp, vào ở liền tại phường Thạnh Xuân, Q12, giá 200 - 300 triệu một căn”. Điện cho người bán, chủ nhà hẹn tối dẫn đi coi nhà. Nhưng đến sát giờ hẹn, chủ nhà nhắn tin “tôi đang nằm bệnh viện ở Q10, vợ tôi sẽ chủ động gọi và dẫn các anh coi nhà”. Tuy nhiên, người vợ lại có lý do “chính đáng” là bể bánh xe nên chỉ đường để khách... tự tìm. Đến khách sạn Thạnh Xuân, chúng tôi đi vòng vèo qua rất nhiều con hẻm mới đến được dãy phòng trọ. Tại đây, người giới thiệu căn nhà là một thanh niên say xỉn. Anh này liến thoắng về hai căn nhà liền kề trong hơi rượu nồng nặc. Thực chất, đó là hai phòng trọ nhỏ xíu được bán giấy tay. Chán nản, chúng tôi ra về giữa cơn mưa đột ngột với nhiều tâm tư nặng trĩu về căn nhà mơ ước của dân nhập cư.
Hôm sau, thấy một tờ báo đăng có ngôi nhà nhỏ ở phường Hiệp Bình Phước, quận Thủ Đức, cách mặt đường QL13 vài trăm mét, giá bán 200 triệu đồng. Chúng tôi liên hệ và được người bán hẹn gặp tại một cây xăng ở... khu du lịch Văn Thánh, quận Bình Thạnh. Sau đó người bán dẫn chúng tôi chạy ra QL13, tới cây xăng Huệ Thiên 3 thì quẹo vào một con hẻm nhỏ. Đi hết con hẻm khoảng 4km, tới sát bờ sông, thì dãy nhà nằm trên quy hoạch bờ bao hiện ra. Mỗi căn có diện tích dưới 10m2, có gác phía trên. Theo điều tra riêng của chúng tôi, cách đây 1 - 2 năm, bà Đ. - chủ đất phân lô xây nhà để bán cho người có thu nhập thấp, giá chỉ 80 - 90 triệu đồng. Hiện bà đi làm ăn ở Bình Dương. Nhiều ngôi nhà cạnh bên đã được người mua xây lầu để cải thiện diện tích ở.
Người bán là cô gái tên X. mở cửa căn nhà lỉnh kỉnh đồ đạc, điện nước đã bị cắt chứng tỏ chủ nhà không ở đây thường xuyên.
- Em có giấy tờ gì để chứng minh là chủ nhà không? - tôi hỏi.
- Thì em sẽ viết giấy sang tên cho anh, có cảnh sát khu vực, tổ trưởng dân phố kí hoặc lên phường xác nhận (?!) - chủ nhà nói.
Nhưng đó chỉ là chiêu ngụy biện của người bán, bởi lẽ UBND phường không chứng nhận giấy mua bán nhà “thiếu chuẩn”. Chê nhà xấu, chúng tôi bỏ đi. Chỉ sau đó một giờ, chủ nhà gọi điện cho chúng tôi “đại hạ giá” xuống còn 150 triệu đồng.
Chúng tôi quay lại một quán nước gần đó, bà tổ phó dân phố nói: “Ôi dào, đó toàn là nhà xây trái quy hoạch trên hệ thống cống hộp bên bờ sông, không biết giải tỏa, cưỡng chế lúc nào. Mua nhà mà ngồi trên “đống lửa” thì mua làm gì?”. Tới dò hỏi cạnh ngôi nhà rao bán, chủ nhà cũng liến thoắng giới thiệu nhà bé xíu, chưa tới 10 mét vuông và đòi bán giá 170 triệu đồng.
NHẮM MẮT... MUA LIỀU?
Tại các xã Vĩnh Lộc A, B, huyện Bình Chánh chỉ sau vài đêm là vô số những căn nhà xây dựng trái phép, tới tấp mọc lên bất chấp quy định. Thế nhưng sau đó nhiều chủ nhà vẫn cứ sang nhượng thoải mái.
“Một chủ nhà rao trên báo là từ ngã 4 Gò Dưa, quận Bình Tân đi thẳng tới đường Nguyễn Thị Tú, tới cây xăng thứ hai thì người bán sẽ gặp người mua ở đó. Sự thật là tui phải đi vòng vèo cả chục cây số mới tới nơi cần mua” - Anh Trần Văn Thọ, một người dân ở Q3 mua ngôi nhà giá 450 triệu đồng nhưng không hề có sổ hồng ở xã Vĩnh Lộc B kể lại. Hiện tại chủ nhà này hét giá tới 650 triệu với căn nhà diện tích 50 mét vuông hiện hữu cạnh những khu đất nông nghiệp.
Cạnh nhà ông, một chủ nhà khác đòi bán cho chúng tôi căn nhà mới xây với giá 400 triệu đồng, diện tích 40m2, có gác bên trên nhưng không hề có một thứ giấy tờ nào ngoài giấy tay. “Mua nhanh kẻo hết, mấy hôm nay người tới xem nhà đông lắm. Em may mắn mới gặp chính chủ đó, có sẵn địa chỉ nhà do... điện lực cấp. Sau khi hoàn thành cống hộp thì nhà này sẽ có giá... 1 tỷ, em ở vài tháng là lời rồi. Chị cần tiền gấp để xây một căn nhà bên phường Tân Kỳ, quận Tân Phú nên mới bán” - người phụ nữ bán nhà ngọt ngào chiêu dụ. Khi chúng tôi hỏi giấy tờ nhà, người bán chỉ có giấy tay mua lại của một người khác, không hề biết gốc gác chủ đất ra sao vì chủ đất đã qua đời. Nếu con của chủ đất đòi tranh chấp thì không biết người mua sẽ xử lý thế nào đây?
Một công ty địa ốc rao bán một căn hộ chung cư vào ở ngay tại quận 9 có diện tích từ 33 - 87 mét vuông, giá trên 10 triệu đồng một mét tuy nhiên khi gọi điện thoại hỏi thăm, chúng tôi chỉ nhận được câu trả lời quen thuộc: “Các căn hộ diện tích nhỏ, giá thấp đã bán hết sạch. Anh vui lòng mua những căn hộ lớn đi, giá thấp nhất là 700 triệu đồng”.
Để có được căn hộ, người mua phải đóng tiền thành từng đợt hoặc xin ngân hàng hỗ trợ vay 70% giá trị căn hộ. Chẳng hạn, căn hộ một tỷ đóng trước 200 triệu đồng thì một tháng người mua phải trả cả gốc lẫn tiền vay hơn tám triệu đồng là số tiền vượt quá tầm tay của người thu nhập thấp.
Nhiều người thu nhập thấp muốn mua một căn hộ chung cư để giảm rủi ro hơn là mua nhà đất bằng giấy tay nhưng họ đang rất đau đầu vì giá luôn vượt quá “sức chịu đựng”. Bởi vậy mơ ước có được một căn nhà của người nghèo luôn ngoài tầm tay.
Nhà đất rao bán tại Hóc Môn
NHỮNG THỦ THUẬT “MOI” TIỀN NGƯỜI MUA
Với “bửu bối” là đang chờ cấp sổ hồng, có tờ khai đất năm 1999, có quen biết địa chính, mua bán giấy tay có đại diện khu phố ký vào..., nhiều chủ nhà đất đã lừa người mua thiếu hiểu biết để lấy tiền cho nhanh còn rủi ro thì đang đợi tân khổ chủ.
Vốn là ốc đảo giữa lòng thành phố nhưng nhờ ba cây cầu: Nguyễn Tri Phương, Chữ Y và Chà Và, quận 8 đã trở nên gần gũi với trung tâm thành phố và nhờ thế giá nhà đất của quận 8 đã tăng vọt.
Rất nhiều căn hộ có diện tích nhỏ có sổ hồng đứng tên chủ hộ, đã được bán với giá 300 - 500 triệu đồng. Len lỏi trong những con hẻm chằng chịt, chúng tôi tận mắt chứng kiến những khu ổ chuột, nhiều nhà có sàn thấp hơn cả mặt đường, mùa mưa chắc chắn ngập, cũng có sổ hồng.
Tại phường 14Q8, một căn nhà hình chữ nhật, diện tích hơn 10 mét vuông, có hai gác, chiều ngang chỉ đủ để một chiếc xe máy nhưng sống cả chục người được rao bán với giá 360 triệu đồng vì có sổ hồng 2010. Lí giải về chuyện có chủ quyền “lạ đời” này, bà chủ liến thoắng: “Lo lót vài chục triệu đồng là làm được mà. Chị bán để kiếm tiền đầu tư cho căn khác”.
Đa số người bán đều bao sang tên, người mua phải đóng thuế trước bạ (0,05% giá trị ngôi nhà), nếu thông qua cò dịch vụ thì mất thêm hai triệu đồng.
Giới đầu cơ chuyên thu gom những ngôi nhà xập xệ, rách nát, nhỏ xíu để xây dựng lại khá khang trang, tìm cách “chạy” sổ hồng rồi bán với giá rất cao. “Vài năm trước, mua bán nhà còn lời cao chứ như bây giờ tụi tôi phải chung chi rất nhiều khâu như: “cò” dắt mối (2% của căn nhà dưới 1 tỷ đồng do người bán chi), “cò” làm giấy tờ nên lời lãi ít dần” - một tay chuyên mua bán nhà tâm sự.
Tại huyện Hóc Môn, quỹ đất nông nghiệp và đất vườn chưa chuyển đổi mục đích sử dụng còn khá nhiều. Do giá nhà đất tăng chóng mặt, nhiều ông bà chủ đã giàu lên với việc phân lô bán nền. Những ngôi nhà có diện tích 30 mét vuông tại xã Xuân Thới Thượng, cách trung tâm thành phố 17 km được rao bán 350 triệu đồng mà người mua chỉ có tờ viết tay. “Vay mượn mãi mới được hơn 300 triệu nên đệ đành đưa vợ con lên đây, chứ giá nhà ở các quận khác mua sao nổi. Qua mai mối của một người bạn, để chuyển đồ đạc từ nhà trọ bên Q6 về đây để an cư. Nhưng nói thật là gia đình vừa sống vừa sợ bị giải tỏa nhưng quá ít tiền đành phải liều thôi!” - công nhân Vũ Thanh Bình chia sẻ.
Tin đồn là trong một ngày gần đây Hóc Môn sẽ được nâng cấp lên thành quận nên đất nền hay những căn nhà diện tích nhỏ có sổ hồng giá phải trên nửa tỷ, dưới giá này tất cả đều giấy tay. Tại một điểm dịch vụ tư vấn nhà đất, bà T. dẫn chúng tôi đi tới miếng đất nông nghiệp cạnh cống hộp với những căn nhà đang xây dựng dang dở và ra giá 220 triệu đồng một cái nền 20 mét vuông. Hỏi về giấy tờ, nữ “cò” đất nói: “Mảnh đất của chị chia làm 5 lô, nếu em mua thì chị sẽ ra sổ chung với người mua nền bên cạnh chịu không cưng”. Tóm lại vẫn là giấy tay!
Tại xã Bà Điểm - quê hương của 18 thôn vườn trầu chỉ còn vài thôn là trồng thứ cây này, diện tích còn lại phần nhiều đều làm nhà nhỏ để bán. Qua nhiều con đường chạy dưới đường điện cao thế, người bán giới thiệu với chúng tôi những căn nhà nhỏ xíu với giá 300 - 400 triệu, giấy tay. Để tăng độ tin cậy, người bán nói giấy tay sẽ có công an phường, trưởng tổ dân phố chứng, chủ đất trước đây là cán bộ xã nhưng thực chất làm gì có việc đó!
Không chỉ dân đầu cơ, những người thu nhập thấp đã tìm về các vùng ven TPHCM như Dĩ An, Bình Dương để lùng mua đất nền. Tại xã Tân Bình, nơi cách trung tâm TPHCM hơn 20 km, có một tấm biển báo cấm sang nhượng, xây dựng trên đất nông nghiệp nhưng hàng loạt căn nhà vẫn được khẩn trương xây dựng. Giá một mét vuông dao động từ 1,3 - 2 triệu đồng.
Tại một con hẻm dưới cầu Nguyễn Văn Cừ, đường Dương Bá Trạc, P1Q8, khi chúng tôi hỏi mua căn nhà nhỏ dưới 500 triệu thì hai “cò con” đang ngồi uống cà phê mắt sáng rỡ. Người đàn ông vội chạy đi hỏi ngay với lý do “kiếm tiền uống cà phê”. Chờ ông lâu quá nên chúng tôi rút đi. “Cò con” còn lại là một người đàn bà khoảng 65 tuổi hỏi xin số điện thoại. Chúng tôi đi tới con hẻm khác thì nhận được điện thoại của bà ta nói tìm ra nhà rồi. Mới quay lại đầu hẻm, chúng tôi đã nghe cặp “cò nhỏ” này giành giật nhau để dẫn người mua đi giới thiệu cho người bán.
Lát sau, cặp vợ chồng đóng vai chủ nhà dẫn chúng tôi đi xem nhiều căn nhưng không hề... có chìa khóa mở cửa. Biện bạch chuyện này, cặp “cò lớn” nại lý do: “Em tui đi làm cả ngày mới về nên không có chìa khóa để cho các anh vào trong xem nhà. Do nó về miền Tây cần bán nhà gấp nên mới có giá 500 triệu chứ nếu không thì các anh không có cơ hội mua đâu!”. Không được xem nhà, không có giấy tờ gì để chứng minh căn nhà hợp pháp thì làm sao người mua dám trả giá?
Rời Q8 trong cơn mưa nặng hạt, chúng tôi vượt cầu Phú Xuân, tới khu phố 6, thị trấn Nhà Bè. Thật không ngờ, cách xa mặt tiền đường Huỳnh Tấn Phát, trong các con hẻm ngoằn ngoèo vẫn có rất nhiều “cò”. Sau khi được dì Ba - “cò” đất nổi tiếng ở khu này giới thiệu nhà bán, chúng tôi tìm cớ thoái thác để đi xem nhà với một “cò” khác thì bị bà ta phát hiện, chửi bới người đàn ông dám “cướp mối”.
Người mua vì không có nhiều tiền đành “nhắm mắt làm liều” để kiếm một chỗ ở nhưng nguy hiểm về tranh chấp, quy hoạch vẫn luôn rình rập họ. Khát vọng an cư sẽ là một bài toán khó giải nếu không có nhiều chung cư giá rẻ bán đúng cho các đối tượng có nhu cầu cần mua, chứ không phải qua những tay đầu cơ.
AN HÒA - GIA MINH (CATP)