Quê Việt: Hết cho thuê rừng, lại cho thuê biển

Một số địa phương đã xé rào khi thực hiện chủ trương giao mặt nước biển cho người dân. Việt Nam đã có bài học kinh nghiệm từ việc cho nước ngoài cho thuê rừng, nay lại đến biển. Chưa biết thuế thu được là bao, nhưng chúng ta sẽ phải đối mặt nguy cơ tiềm ần về tài nguyên, môi trường, xa hơn nữa là chủ quyền.

Diễn đàn VNR500 tổng hợp bài viết về tình trạng cho nước ngoài thuê lại mặt biển hiện nay, mời độc giả tham khảo và đóng góp ý kiến qua vnr500@vietnamnet.vn.

Từ thực hiện chủ trương cho ngư dân thuê diện tích mặt biển để nuôi trồng thủy sản (Quyết định 123), đến nay một số địa phương đã và đang có xu hướng ưu tiên cho các chủ đầu tư nước ngoài thuê để kinh doanh dịch vụ du lịch, công nghiệp và khai thác thủy hải sản. Người dân ở Khánh Hòa đang bị gạt ra ngoài nhường chỗ cho nhà đầu tư nước ngoài.

Từ giao cho ngư dân...

Việc chính quyền các địa phương cấp phép đầu tư cho các chủ dự án ven biển kinh doanh khách sạn; nhà hàng; resort; nuôi trồng thủy sản đang có nguy cơ mặt biển ven bờ bị “băm nhỏ và phong tỏa”. Diện tích mặt nước ven bờ từ Quảng Ninh đến Khánh Hòa; Ninh Thuận; Vũng Tàu; Kiên Giang; Phú Quốc đang chuyển dần sang quyền sử dụng của các ông chủ tư nhân. Một phần không nhỏ trong số đó là nhà đầu tư nước ngòai.

Ông Nguyễn Chu Hồi - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Biển và Hải đảo (Bộ TN - MT là Bộ chủ quản và chịu trách nhiệm trực tiếp về vấn đề này) cho biết: Ý tưởng giao quyền sử dụng mặt nước cho người nuôi trồng và khai thác thuỷ sản xuất phát từ QĐ123 của Chính phủ năm 2006 với đối tượng là ngư dân, phạm vi giải quyết mới chỉ dừng ở ngành thuỷ sản. Sau quyết định đó, ngành thủy sản đã cho tiến hành thử ở một số địa phương như Quảng Ninh, Bình Thuận, Kiên Giang…

Ngay khi ban hành QĐ này, nhiều ngành đã cho rằng rất khó khả thi vì một vùng biển không phải là đối tượng sử dụng của riêng ngành thuỷ sản, và cũng không phải chỉ có ngư dân là người hưởng lợi, mà bản chất của hệ thống tài nguyên biển - ven biển này là đối tượng sử dụng của nhiều ngành, các ngành và người hưởng dụng khác nhau sẽ cùng khai thác du lịch, bảo tồn, thuỷ sản, giao thông đường biển,…Mặt biển, hải đảo hay nói rộng ra là không gian biển, đó là những hệ thống tài nguyên chia sẻ, nhiều ngành khai thác mà chỉ giao cho một ngành, một đối tượng sử dụng là khó khả thi.

Trên thực tế, các hệ thống tài nguyên biển như vậy đang được sử dụng đa ngành, nhưng lại chỉ được quản lý theo kiểu đơn ngành khiến mâu thuẫn lợi ích nảy sinh. Thực tế đã có một số địa phương khi giao mặt biển cho một ngành thì hiện tượng khai thác triệt để đã nẩy sinh, khai thác gấp với suy nghĩ “múc thật nhanh kẻo mai kia nghị quyết thay đổi lại đem giao cho ngành khác là mất cơ hội”.

Cũng theo ông Hồi, hiệu quả khai thác, sử dụng một “đơn vị biển” của ta so với thế giới mới chỉ bằng 1/130. Chúng ta vẫn đang có thói quen khai thác những thứ thô sơ, chứ chưa nghĩ đến việc khai thác các giá trị dịch vụ của biển để có của ăn, của để. Điều vừa nói cũng có nghĩa là quy hoạch sử dụng biển, hải đảo phải đi trước một bước để sử dụng biển đạt mục tiêu: đa ngành, đa mục đích, đa lợi ích.

...chuyển sang nhà đầu tư nước ngoài

Quảng Ninh và Khánh Hòa là những địa phương đầu tiên giao mặt nước biển cho dân. Mục đích chính của mô hình này hướng tới là khi giao mặt nước biển, ngư dân có chủ quyền về diện tích được giao để yên tâm đầu tư sản xuất đồng thời họ cũng được thuê diện tích mặt nước và được thế chấp, vay vốn ngân hàng phát triển sản xuất, được bồi thường nếu xảy ra tranh chấp. Sổ đỏ trên biển khi ấy thực sự sẽ là “sổ vàng” với những quyền lợi tương tự như sổ đỏ trên đất liền.

Bãi biển Nha Trang

Từ chủ trương cho người trong nước thuê nuôi trồng thủy sản, huyện Vân Đồn (tỉnh Quảng Ninh) đã “xé rào” cấp phép cho các doanh nghiệp nước ngòai thuê diện tích mặt nước. Trên địa bàn huyện có tới 19 dự án nuôi trồng thủy sản, dự án ít cũng vài ha, nhiều như Cty TNHH Việt Mỹ nuôi trồng thủy sản ở xã Quan Lạn 506 ha, Cty TNHH Bạch Đằng nuôi tôm công nghiệp ở xã Bình Dân 237 ha, dự án của Cty ToDi ở xã Đài Xuyên 569 ha, dự án nuôi ngọc trai của Cty TNHH Taiheyo Shinju ở xã Bản Sen Đông Xá 30 ha…Tổng hợp lại là một diện tích khổng lồ.

Các bãi tắm đẹp ven biển ở Đà Nẵng; Quảng Nam; Ninh Thuận; Phú Quốc cũng đã và đang được giao cho các nhà đầu tư trong và ngòai nước tự khoanh vùng hoặc thuê dài hạn. Nhiều đọan bờ biển đã trở thành bất khả xâm phạm không chỉ đối với du khách và ngay cả chính những cư dân sở tại.

Hầu hết cơ sở pháp lý của những dự án này đều làm theo quyết định của ủy ban nhân dân, đơn vị được giao sớm nhất là từ năm 1999. Theo ông Hồi, dường như những dự án này giống như quyết định đầu tư chứ không phải cấp giấy phép sử dụng mặt biển. Nhưng giờ có nói về việc cho thuê này có khi địa phương lại “cãi” rằng không có luật thì tạm làm thử, vậy thôi ?...

Còn ở tỉnh Khánh Hòa, chỉ riêng lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, tại vịnh Vân Phong có trên 1.000ha mặt biển đã được giao cho các doanh nghiệp nước ngoài với thời hạn tối đa 20 năm.

Doanh nghiệp thuê diện tích lớn nhất, lâu năm nhất là Công ty TNHH Ngọc Trai Nha Trang của Đài Loan với 442ha. Ngoài ra, còn có những doanh nghiệp nước ngoài khác như Công ty Ngọc Trai Việt Nam (Nhật Bản) thuê 300ha; Công ty Ngọc Trai Nha Trang (Nhật Bản) 130ha; Công ty Marifarm (Na Uy) 136ha… để nuôi ngọc trai, cá lồng…

Chưa hết, ở các huyện Vạn Ninh và Ninh Hòa, hàng ngàn ha mặt nước cũng được "trao" vào tay các ông chủ nước ngoài để kinh doanh du lịch, công nghiệp đóng tàu…

Khi được hỏi về tình hình cho thuê mặt biển ở địa phương, ông Huỳnh Ngọc Thơ - Trưởng phòng Tài nguyên - Môi trường huyện Vạn Ninh nói: Chỉ biết 2 dự án, số còn lại không nắm được vì không được cấp trên thông báo (!?). Còn khi được hỏi về tổng diện tích mặt biển của huyện Vạn Ninh và của vịnh Vân Phong, ông Thơ cũng… lắc đầu.

Ông Đào Văn Lương - Trưởng phòng Nông nghiệp huyện Vạn Ninh cho biết: Thực hiện chủ trương giao mặt biển, mặt nước cho dân nuôi trồng thủy sản, huyện đã hoàn chỉnh quy hoạch cụ thể. Tuy nhiên, đến nay chưa có hộ dân nào được giao.

Trả lời về vấn đề chậm trễ cấp mặt nước, mặt biển cho dân, bà Lương Thị Hải - Phó Chủ tịch huyện Vạn Ninh cho biết: Đã có những hộ dân gửi đơn lên UBND huyện xin được giao mặt nước, mặt biển. Huyện đã chuyển đơn sang Phòng Tài nguyên - Môi trường đề nghị tham mưu nhưng chưa thấy trả lời.

Được biết, không chỉ ở huyện Vạn Ninh, nhiều hộ dân nuôi trồng thủy sản ở cùng đầm Nha Phu, huyện Ninh Hòa cũng đang gặp khó khi đề nghị giao mặt nước để thành lập các tổ liên kết sản xuất.

Lợi bất cập hại

GS - TS Nguyễn Tác An - Chủ tịch Ủy ban Quốc gia Chương trình Hải dương học liên chính phủ, bày tỏ: Hiện nay, mật độ dân số nước ta ở các vùng ven biển rất đông nên phần nhiều đã bị khai thác quá mức. Do đó, việc cho nước ngoài vào thuê mặt biển sẽ càng gây căng thẳng, mất an ninh. Rõ ràng, khi thuê được rồi, các ông chủ nước ngoài sẽ ngăn lại, làm mất quyền giao thông, mất quyền khai thác tại vùng biển quê hương của người dân. Bên cạnh đó, việc thuê mặt biển để kinh doanh quy mô lớn có thể gây những tác động khôn lường về môi trường.

Cũng theo ông An, việc cho thuê mặt biển để kinh doanh là việc không nên làm. Rõ ràng nếu chỉ để thu một số tiền ít ỏi từ việc cho thuê mặt biển mà làm mất chủ quyền cả một vùng biển rộng lớn thì đúng là một việc không đáng làm. Nếu không suy xét cẩn trọng, chúng ta sẽ phải trả giá đắt trong hiện tại và tương lai.

Còn ông Nguyễn Chu Hồi thì cho rằng: biển còn là câu chuyện dài, câu chuyện không của riêng ai, một công việc đại sự của cả dân tộc. Đừng để, một kẻ chặt mấy cây gỗ rừng có thể bị xử tù, còn đang tâm phá tan lòng biển lại không ai thấy!

Thuận Hải (tổng hợp)Vietnamnet