"Tôi vô cùng hối hận vì lỡ dính vụ Tamiflu này!"

LTS: Trước những thông tin về việc mua Tamiflu dự trữ phòng chống dịch cúm A/H5N1 mà Thanh tra Chính phủ đưa ra, lãnh đạo các công ty dược phẩm được Bộ Y tế chọn làm nhà sản xuất Tamiflu đã tỏ ra rất bức xúc với lý do bỗng dưng bị kéo vào vụ việc lùm xùm này. Họ cho rằng mình không làm sai bất kỳ điều gì theo quy định của pháp luật.

Để rộng đường dư luận và tôn trọng tính thông tin đa chiều, Tuần Việt Nam vừa phỏng vấn bà Trần Thị Đào - Chủ tịch Hội đồng Quản trị kiêm Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Dược phẩm IMEXPHARM. Đây là một trong 4 công ty đã được Bộ Y tế chọn làm nhà sản xuất Tamiflu phòng chống dịch cúm A/H5N1 tại thời điểm tháng 11/2005.

Thanh tra Chính phủ không am hiểu (!)

- Thưa bà, việc bà hợp tác với báo chí trong thời điểm này được đánh giá là "hơi khác thường". Vì Công ty IMEXPHARM của bà liên quan đến những sai phạm trong vụ mua Tamiflu của Bộ Y tế - vấn đề đang là một điểm nóng trên các phương tiện truyền thông mấy ngày nay.

Bà Trần Thị Đào: Tôi không có gì để phải trốn tránh báo chí. Tôi đang rất bức xúc đây.

- Bà bức xúc vì điều gì?

Bà Trần Thị Đào - Chủ tịch Hội đồng Quản trị kiêm Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Dược phẩm IMEXPHARM. Ảnh: Nguyễn Nga

Vì Thanh tra Chính phủ cho rằng khoản tiền mà bên bán nguyên liệu chuyển lại cho 3 công ty dược phẩm trong nước (tổng số tiền gần 2,8 triệu USD - PV), trong đó có Công ty IMEXPHARM của tôi (công ty này nhận lại 986.000 USD từ bên bán nguyên liệu - PV) là khoản hoa hồng, là tiền tư túi. Nhưng tôi khẳng định đó không phải tiền hoa hồng và không hề có chuyện hối lộ, tham nhũng gì ở đây. Vì thế, bên Thanh tra đặt vấn đề đưa sang bên điều tra để làm rõ là hoàn toàn không thể chấp nhận được.

- Vậy bà giải thích thế nào về khoản tiền 986.000 USD mà công ty bà được bên bán nguyên liệu chuyển lại?

Tôi phải nói thế này cho rõ ràng: Trong việc mua nguyên liệu làm thuốc của các tập đoàn đa quốc gia và sản xuất thuốc tại VN, xu thế chung là ngoài hợp đồng mua bán nguyên liệu còn các hợp đồng liên quan đến chuyển giao công nghệ, hợp đồng hướng dẫn bàn giao kỹ thuật. 3 hợp đồng này liên quan mật thiết đến nhau.

Khi công ty tôi mua nguyên liệu sản xuất Tamiflu từ bên bán, trong hợp đồng chuyển giao công nghệ, bên bán đã thống nhất và chấp nhận một thỏa thuận như sau: Đây là loại nguyên liệu có giá rất cao. Nếu hàm lượng mỗi viên thuốc khi đóng nang bị giảm đi 1 chút thôi (do vận chuyển, bảo quản) thì phần lệch giá sẽ rất lớn.

Vì thế, nếu chúng tôi sản xuất một lô với số lượng dưới 10.000 viên thì nhà cung cấp đồng ý sẽ bù lại phần chênh lệch do hao hụt gây nên. Tổng hao hụt nguyên liệu trong quá trình sản xuất cỡ khoảng chục đơn vị, tương ứng số tiền cần hoàn lại theo thỏa thuận giữa hai bên là hơn 800 ngàn USD.

Tôi có hợp đồng chuyển giao công nghệ đàng hoàng, bên bán chuyển lại hơn 800 ngàn USD cho công ty tôi theo điều 4 của bản hợp đồng này. Vì thế, không thể nói khoản trả lại này xuất phát từ việc nguyên liệu giảm giá và tuyệt đối không phải khoản hoa hồng mà bên bán "lại quả" cho bên mua.

- Nhưng Thanh tra Chính phủ chỉ ra rằng: Hợp đồng giữa bên mua (là công ty của bà) với bên bán không có điều khoản bên bán nguyên liệu phải bồi hoàn các khoản lỗ. Bà giải thích thế nào về điều này?

Như tôi đã giải thích ở trên thì rõ ràng khoản tiền được chuyển lại cho công ty không liên quan đến việc giảm giá nguyên liệu mà hoàn toàn là khoản bù lỗ do hao hụt hàm lượng trong quá trình sản xuất. Điều này đã được hai bên thống nhất trong hợp đồng chuyển giao công nghệ, nếu sản xuất bị hao hụt hàm lượng thì bên mua sẽ được bù.

Thanh tra Chính phủ cho rằng hợp đồng giữa bên mua và bên bán không có điều khoản bên bán phải bồi hoàn các khoản lỗ. Đúng là trong hợp đồng mua bán nguyên liệu không có điều khoản này, nhưng trong hợp đồng chuyển giao công nghệ thì có điều này.

Hai hợp đồng này (cùng hợp đồng hướng dẫn bàn giao kỹ thuật) liên quan mật thiết đến nhau, chúng tôi đã trình bày đầy đủ các loại nhưng Thanh tra Chính phủ không công nhận vì họ cho rằng hợp đồng chuyển giao công nghệ không liên quan đến hợp đồng mua bán. Quan điểm như thế chứng tỏ không am hiểu xu thế và tính chất các hợp đồng của các tập đoàn đa quốc gia.

- Thanh tra Chính phủ cũng kết luận là các công ty không báo cáo tình trạng bị lỗ với Bộ Y tế. Sự việc có đúng vậy không?

Đoàn kiểm tra của Bộ đến làm việc mấy lần đều có báo cáo tài chính và nhìn vào đó là biết lỗ.

Không trả lại tiền cho ngân sách Nhà nước!

- Thanh tra Chính phủ đang đề xuất công ty của bà (cùng 2 công ty Stada VN và Pymerpharco) phải nộp tổng số tiền là 2,8 triệu USD vào tài khoản tạm giữ của Thanh tra Chính phủ để chờ xử lý. Bà có ý kiến gì không?

Tôi phải khẳng định lại rằng: Bên bán ở nước ngoài bù lỗ cho công ty tôi không phải như Thanh tra Chính phủ kết luận là liên quan đến tiền giá nguyên liệu mà là do hao hụt. Vì thế chúng tôi sẽ đấu tranh đến cùng trước yêu cầu trả lại ngân sách số tiền này.

Khoản tiền 986.000 USD từ bên bán nguyên liệu là căn cứ theo hợp đồng. Ảnh minh họa

Khi nhận lại được khoản tiền đó, chúng tôi đã đưa vào báo cáo tài chính và quyết toán, minh bạch, thông qua đại hội đồng cổ đông, có kiểm toán độc lập vào năm 2006. Thanh tra Chính phủ kiến nghị tạm nộp vào tài khoản của Thanh tra Chính phủ, tôi phản đối vì tiền đó ở đâu mà nộp, tôi quyết toán hết rồi, tôi bù lỗ hết rồi, hạ giá thành sản phẩm rồi thì tiền đâu mà nộp?

Tôi có văn bản đàng hoàng để giải trình theo điều 4 của hợp đồng chuyển giao công nghệ về bù hàm lượng.

Hơn nữa, tôi cho rằng nếu doanh nghiệp lỗ không phải vì hao nguyên liệu mà doanh nghiệp vẫn đòi được khoản bù thì Nhà nước phải hoan nghênh doanh nghiệp chứ. Nếu rủi có chuyện gì thì mất hết cả công ty. Đừng nhìn mớ tiền lớn cứ tưởng chuyện này chuyện khác rồi suy diễn.

- Bên Thanh tra Chính phủ cũng đề nghị chuyển cơ quan điều tra tiếp tục làm rõ giá mua nguyên liệu. Bà có hợp tác trong vấn đề này không?

Đề nghị như vậy là sai Luật Thanh tra, cơ quan Thanh tra Chính phủ không có chức năng thẩm định giá nguyên liệu. Nếu cần thiết thì chuyển qua Thanh tra Tài chính hoặc Kiểm toán Nhà nước.

Hợp đồng kinh tế giữa công ty tôi với với Bộ Y tế ghi rõ là chúng tôi bán thành phẩm chứ đâu có bán nguyên liệu? Bộ Y tế đồng ý với giá mua thành phẩm (1 viên thuốc) do chúng tôi đưa ra và chúng tôi phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về chất lượng của sản phẩm. Vì thế, mua nguyên liệu ở đâu, giá cả thế nào là việc của chúng tôi (tất nhiên là chúng tôi sẽ cố gắng mua với giá hợp lý nhất). Như vậy thì tại sao lại phải điều tra giá mua nguyên liệu của chúng tôi?

Tôi cho rằng tất cả mọi việc phải được tiến hành theo luật định. Chúng tôi không làm gì sai thì tại sao lại chuyển chúng tôi qua bên cơ quan điều tra? Chúng tôi làm việc căn cứ vào hợp đồng kinh tế, nếu muốn kiện chúng tôi chỉ có tòa án kinh tế mới có quyền và vụ kiện phải do chủ thể dự án (tức là nơi mua sản phẩm của chúng tôi) có thể kiện. Trong trường hợp đó, chúng tôi sẵn sàng hợp tác và chịu mọi hình thức xử lý nếu chúng tôi có sai phạm.

"Tôi vô cùng hối hận vì lỡ dính vụ này!"

- Có nhiều ý kiến cho rằng Công ty IMEXPHARM của bà cùng 3 công ty còn lại được Bộ Y tế chọn làm nhà sản xuất Tamiflu, phục vụ việc phòng chống dịch cúm A/H5N1, là do các công ty này đều là "đệ tử ruột" của những quan chức cao cấp trong ngành dược. Việc móc ngoặc, tham nhũng trong ngành dược ở VN không phải là hiếm, vì thế người ta có cơ sở để tin điều này. Bà có là "đệ tử ruột" của quan chức ngành dược nào không? Nếu không, theo bà vì sao công ty của bà lại được lựa chọn (theo dạng chỉ định thầu) mà không phải công ty khác?

Ở thời điểm tháng 11/2005, có 10 công ty trong danh sách lựa chọn sản xuất Tamiflu của Bộ Y tế. Không phải công ty nào cũng được lựa chọn vì nó còn liên quan đến cơ sở vật chất, trình độ nhân lực và nguồn lực tài chính. Anh đủ điều kiện sản xuất đấy nhưng anh có đủ tiền để mua nguyên liệu và tiến hành sản xuất không? Nguyên liệu sản xuất Tamiflu vô cùng đắt (giá mua lên tới gần 18.000 USD/kg) và nguồn nguyên liệu luôn khan hiếm. Ai tìm ra được nguồn nguyên liệu trước tất nhiên sẽ có lợi thế.

Cũng phải nói rằng một mình công ty tôi sẽ không làm nổi. Chúng tôi (3 công ty dược) phải liên kết với nhau mới có thể mua được nguyên liệu.

Hơn nữa, tình hình dịch bệnh lúc đó cấp bách, nóng bỏng. Chúng tôi phải thực hiện vì nghĩa vụ phi lợi nhuận, phục vụ lợi ích xã hội. Thực hiện sản xuất trong hoàn cảnh có rất nhiều rủi ro.

- Thực ra là bà vẫn có thể từ chối khi được Bộ Y tế chọn nếu bà muốn, nhất là khi bà cho rằng việc sản xuất này có nhiều rủi ro...

Doanh nghiệp của tôi lên sàn chứng khoán. Khi người ta hỏi có doanh nghiệp nào sản xuất được Tamiflu không thì đó là vấn đề danh dự. Sản xuất được loại thuốc đặc biệt này, đó là giá trị thương hiệu của mình. Hơn nữa, đây là việc đóng góp cho lợi ích quốc gia, lợi ích xã hội. Có những chương trình tôi tham gia nhưng tôi đâu có đặt vấn đề phi lợi nhuận.

- Bà nói bà không đặt vấn đề lợi nhuận ở đây. Vậy tại sao bà không mua nguyên liệu của hãng Roche (từ Đức) mà lại mua nguyên liệu từ Ấn Độ với giá đắt gấp đôi và hạn sử dụng ngắn chỉ bằng 1/3? Như thế khác gì bà tự đẩy giá thành phẩm lên cao?(Giá nguyên liệu Roche chào hàng với Bộ Y tế tại thời điểm tháng 11/2005 là 9.000 USD/kg, trong khi công ty của bà Đào mua nguyên liệu từ Ấn Độ giá 17.500USD/kg - PV).

Giá nguyên liệu Roche chào hàng với Bộ Y tế tại thời điểm tháng 11/2005 là 9.000 USD/kg, trong khi công ty của bà Đào mua nguyên liệu từ Ấn Độ giá 17.500USD/kg

Giá mà Roche chào lúc đó không phải giá thật. Hơn nữa, điều quan trọng nhất là ở thời điểm đó (tháng 11/2005), Bộ Y tế yêu cầu ngay trong tháng 1/2006 phải mua đủ nguyên liệu nhưng hãng Roche lại chỉ có thể cung cấp nguyên liệu từ tháng 8/2006 trở đi. Như vậy chúng tôi không còn lựa chọn nào khác.

- Việc Bộ Y tế cứ nhất thiết phải có nguyên liệu trong tháng 1/2006 dẫn đến việc không mua được nguyên liệu giá rẻ, hạn dài của Roche, theo bà là có sốt sắng quá không?Trong khi cả 2 năm (2003-2005) nước ta chỉ có 91 người mắc bệnh?

Khi giao nhiệm vụ cho các công ty, Bộ Y tế rất sốt sắng vì cho rằng tình hình dịch lúc đó nóng bỏng. Nhưng khi chọn xong thì vấn đề mới nảy sinh vì sự chậm trễ của Bộ Y tế.

Sau khi được giao sản xuất, tôi đã đặt cọc 2 triệu USD với bên bán nguyên liệu. Lúc đó cả Bộ Tài chính lẫn Bộ Y tế không có ý kiến gì về giá trần hay giá sàn. Nhưng mãi đến khoảng 1 tháng sau, Bộ Tài chính mới phê duyệt mức giá sàn là 1,82 USD/viên 75mg. Sau đó nữa là Bộ Y tế mới đề nghị Bộ Tài chính phê duyệt giá 1,75 USD/viên 75mg, bằng giá của Thái Lan và thấp nhất trong khu vực.

So với giá đặt cọc nguyên liệu (giá nguyên liệu chiếm ít nhất 80% giá thành phẩm) thì giá này quá thấp, nếu làm thì chúng tôi lỗ nặng nhưng nếu không làm thì chúng tôi mất trắng 2 triệu USD đặt cọc. Vì thế mà phải "nhắm mắt đưa chân".

Cũng chính vì lý do Bộ Y tế không chủ động được vấn đề giá cả như trên nên mới có chuyện trong biên bản làm việc với các công ty không có phần thương thảo về giá. Bộ Y tế giao các đơn vị chủ động tìm nguyên liệu, làm sao biết được giá thế nào để mà thương thảo? Bộ nói với công ty là cứ tính giá thành phẩm đi rồi gửi ra cho Bộ xem.

- Bà cho rằng công ty của mình không làm sai điều gì, mọi thứ đều minh bạch. Nhưng rõ ràng bà đang gặp những rắc rối. Bà đánh giá thế nào về mục tiêu cống hiến phi lợi nhuận ban đầu của mình?

Phải nói là tôi vô cùng hối hận khi đã lỡ dính vào vụ này. Tôi đã không lường trước được những áp lực như thế này, không bao giờ lặp lại những cái này nữa.

- Xin cảm ơn bà!

Quyên Quyên (Tuần Việt Nam)