Trước sự việc “thành nhà Mạc” được “hồi sinh” từ hơn 400 tuổi thành 1 tuổi, PGS – TSKH Nguyễn Hải Kế muốn đập bỏ công trình vừa mới xây dựng dù có tiêu tốn bao nhiêu tỉ đồng đi chăng nữa. Các nhà khoa học khác cũng cho rằng, phản đối trước sự việc đã rồi là quá muộn và thành nhà Mạc coi như đã mất.
Trùng tu kiểu “không chấp nhận được”
PGS-TSKH Nguyễn Hải Kế phản ứng khá gay gắt bởi ông rất bức xúc trước sự biến mất của một di tích lịch sử giá trị còn công trình mới được xây dựng, theo ông là vô giá trị. Vị Tiến sĩ khoa học này cho rằng tốt nhất nên đập bỏ công trình mới, dù có tiêu tốn bao nhiêu tỉ đồng đi chăng nữa.
Ông nói: “Đấy không còn là di tích nữa, mà là sản phẩm của những người làm công tác bảo tồn bảo tàng ở Tuyên Quang và nó mới chỉ một tuổi thôi. Nó không còn từ khi người ta quyết định trùng tu, không còn một chút nào dấu vết nữa, mà phá hẳn thành nhà Mạc đi. Vì vậy tôi đề nghị bây giờ phải đập nó đi, không nên tiếc, dù có bao nhiêu tỉ đi chăng nữa”.
| Thành nhà Mạc (Tuyên Quang) đã trải qua 418 năm tồn tại, nay được đầu tư 9,8 tỉ đồng để rồi dư luận và các nhà nghiên cứu bất bình vì cho rằng, di tích lịch sử này đã bị biến thành lò gạch giữa ngã tư đường phố. Một công trình trên 400 tuổi biến thành một tuổi có gắn biển di tích là điều không thể chấp nhận. |
PGS-TSKH Nguyễn Hải Kế cho rằng, với thực trạng bây giờ, chỉ có thể đặt một tấm biển với dòng chữ: Ở đây đã từng tồn tại di tích thành nhà Mạc, bởi “cái gọi là thành nhà Mạc” ở đây không phải thành nhà Mạc. “Nếu có thể thì đưa cái ảnh thành cũ, có cây cối, trẻ con nô đùa, hoặc một ảnh 3D để người ta hình dung. Còn nếu để nguyên hiện trạng như bây giờ thì phải chú thích là công trình xây dựng năm 2009 hoặc 2010 chứ không thể nói đó là Thành nhà Mạc được”, ông nói.
 |
| Cổng thành Mạc trước đây... |
Theo nhà khoa học này, không còn gì có thể “cứu chữa” nổi. Nhân danh trùng tu để phá bỏ di tích, xây một cái mới rồi chú thích đây là thành nhà Mạc là không thể chấp nhận. “Công trình mới không có một chút nào kiến trúc cũ. Ai công nhận đây là di tích thành nhà Mạc? Di tích ấy chỉ còn tồn tại đến 2009”, ông nhấn mạnh: “Không thể có chuyện lò gạch vừa xây xong thì thành di tích”.
Giáo sư Trịnh Đình Tùng, Tổng thư ký Hội khoa học Lịch sử xót xa: Thành nhà Mạc là một di tích lịch sử vô cùng quan trọng mà sao lại có thể xây mới như vậy. Dù rất lâu rồi không được tôn tạo, nhưng giá trị của nó vẫn rất lớn, nếu làm lại như phản ánh là hoàn toàn sai, mà công tác trùng tu, tôn tạo phải dựa trên cái cũ.
Họa sĩ Nguyễn Bằng Lâm, Phó chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam chung quan điểm. “Bảo tồn, trùng tu di tích là phải giữ được cái hồn cái cốt của thành nhà Mạc. Làm mà bị người dân và giới sử học phản đối là không được rồi!’, ông nói.
Luật và thực tế tréo ngoe
Theo ông Phạm Đức Hân, Giám đốc Công ty Cổ phần Bảo tồn di sản văn hóa Việt, bây giờ phản đối đã quá muộn. Ông Hân cho rằng, muốn tránh được những việc trùng tu tương tự cần phải giải quyết từ gốc rễ, mà điều này không dễ, vì phải thay đổi cả một hệ thống và những văn bản pháp lý. “Còn nói đập bỏ công trình xây mới trên di tích thành nhà Mạc là biện pháp quá cực đoan, điều đó có nghĩa là vĩnh viễn xóa bỏ dấu tích về một công trình lịch sử”, ông Hân nhận xét.
 |
| ... và sau khi tu sửa. Ảnh: Như Ý |
Trên thực tế, những sai phạm về trùng tu, bảo tồn các di tích đã diễn ra ở nước ta rất nhiều. Theo ông Hân, điều này bắt nguồn từ sự thiếu chặt chẽ của luật. “Trong các quy định về bảo tồn, các điều khoản hướng dẫn không cụ thể, chỉ rất chung chung. Đội ngũ tư vấn thiết kế phần lớn không chuyên nghiệp. Ngay cả quy trình xét duyệt cũng bị bỏ qua nhiều công đoạn liên quan đến bảo tồn”, ông Hân nói.
Một nguyên nhân khác dễ dẫn đến sai phạm trong bảo tồn, đó là việc “chạy tiến độ” trong khi ở các nước một công trình bảo tồn là phải làm vài năm mới xong, tính từng chi tiết, quy tụ nhiều chất xám...
Điều ngược đời nhất là công tác bảo tồn liên quan nhiều đến lịch sử, văn hóa, nhưng hiện nay lại bị quy theo luật… xây dựng, vì vậy, chỉ kiến trúc sư và kĩ sư xây dựng mới được cấp chứng chỉ hành nghề, trong khi đó, những người làm bảo tồn chủ yếu được đào tạo chuyên ngành lịch sử, nên không được cấp chứng chỉ. Thành phần tham gia và giám sát cần có chuyên môn, nhưng trên thực tế, quyền này lại rơi vào tay người không có chuyên môn.
“Văn bản chỉ đạo thực hiện đã sai rồi, việc thi công sai tiếp là điều đương nhiên. Nếu tiếp tục duy trì tình trạng này thì những sai sót tương tự sẽ tiếp diễn. Cần phải ra một văn bản riêng cho ngành bảo tồn, không áp dụng bất cứ quy chuẩn nào của các ngành khác, công trình bảo tồn phải được áp dụng luật bảo tồn”, ông Phạm Đức Hân nêu ý kiến.
Nhiều thứ tréo ngoe, các nhà khoa học chỉ biết khoanh tay than thở. “Ở Việt Nam, đào Hoàng thành Thăng Long như đào công trình thủy lợi vậy. Người ta phải đào từng centimet trong hàng chục năm trời thì mới có thể nghiên cứu kỹ lưỡng được, còn ở ta, với tiến độ như vậy, đưa máy xúc vào để xúc thì không thể có được hiệu quả cao”, ông Hân nói.
| Theo thông tin từ Cục di sản, Sở Văn hóa Tuyên Quang cho rằng nội dung phản ánh của báo chí về thành nhà Mạc được xây mới hoàn toàn là không đúng, màu sắc về công trình này trên các bức ảnh cũng không giống với thực tế. Sở sẽ có hồ sơ chứng minh đầy đủ về vấn đề này. |