Thế là vào giữa tháng 9.2010 này, thêm một con tàu cá của ngư dân tỉnh Quảng Ngãi bị tàu Trung Quốc bắt giữ và đòi tiền chuộc mới cho về. Tuy nhiên, đó chỉ là một trong hàng trăm con tàu cá của tỉnh Quảng Ngãi bắt trong vòng năm năm qua. Điều đáng nói là, không những bị tịch thu toàn bộ ngư lưới cụ đi biển và hải sản đánh bắt được, có hàng chục con tàu cá mãi mãi không về và hẩm hiu là gia đình của những con tàu ấy lâm vào cảnh bần cùng…
Xác xơ và tuyệt vọng
| Ông Là đưa phim chụp khi về nước, sau khi bị lính Trung Quốc "tẩm quất" vào tháng 4.2010. |
Ở xã Bình Châu (huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi) số tàu cá bị nước ngoài bắt không ít. Nhưng đáng thương nhất có lẽ là trường hợp của ông Tiêu Viết Là (sinh 1966). Từ năm 2007 đến nay, ông bị Trung Quốc bắt giữ ba lần. Vào một buổi sáng ngày 25.6.2007, con tàu cá của ông Là xuất bến Sa Kỳ ra khơi đánh bắt hải sản. Tưởng như trời yên biển lặng, tàu sẽ đầy ắp cá trở về. Vậy mà con tàu ấy đâu có cơ hội về bến cũ, bởi chỉ hai ngày sau (27.6), gia đình ông nhận được tin báo con tàu đã bị tàu quân sự Trung Quốc bắt giữ.
Ông Là kể: "Lần thứ nhất này, trước khi bị bắt, thì chiếc tàu cá của ông bị tàu quân sự Trung Quốc bắn hàng loạt đạn, làm cho sáu thuyền viên trên tàu bị thương. Khi bắn xong, tàu Trung Quốc bỏ đi, còn ông thì đưa người bị thương vào đảo Phú Lâm cấp cứu. Những người còn lại thì bị bắt giữ, xét hỏi và bị buộc tội "Tông vào ca nô quân sự Trung Quốc nên mới bị bắn". Trung Quốc buộc ông Là phải nộp toàn bộ tài sản trên tàu, nếu không thì bỏ tù…
Kể từ ngày tàu bị bắt, gia đình ông Là rơi vào cảnh túng thiếu và phải chạy vạy mượn của người thân, bốc nóng lãi đến 20% của các đầu nậu và vay ngân hàng được tổng cộng 450 triệu đồng để đóng con tàu mới. Bây giờ, cứ mỗi tháng, gia đình ông Là phải đóng tiền lãi đến hơn 10 triệu đồng. “Mà đâu phải chuyến đi biển nào cũng may mắn, có chuyến trở về bằng bàn tay không ấy chứ!”, ông Là thở than. Nhưng, con tàu này rồi cũng không được yên, vì trong năm 2008, nó cũng cùng chung số phận với con tàu trước: bị Trung Quốc bắt giữ. Không đầu hàng số phận, vợ chồng ông Là tiếp tục vay mượn và sắm tàu ra khơi...
| Làm việc với chúng tôi, ông Phùng Đình Toàn, chi cục phó Chi cục khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản, Sở NN-PTNT tỉnh Quảng Ngãi cho biết, từ năm 2005 – 2009, tỉnh Quảng Ngãi có 81 tàu cá với 929 ngư dân bị tàu nước ngoài bắt, trong đó năm bị bắt ít nhất là 2005 (7 tàu, 75 ngư dân), còn nhiều nhất là năm 2008, có 26 tàu/227 ngư dân bị tàu nước ngoài bắt. Đó là chưa kể, từ đầu năm 2010 đến nay, tỉnh có 8 tàu cá và 93 ngư dân bị bắt. Theo đó, tàu cá bị quốc gia bắt nhiều nhất là Trung Quốc: 49 tàu cá/575 ngư dân. |
Vậy rồi, buổi sáng ngày 19.3.2010, khi tàu cá QNg 0362 TS của ông Là đang thả trôi tự do, 12 người trên tàu ngủ say như chết. Đến khoảng 10 giờ, bỗng nhiên mọi người trên tàu được đánh thức dậy. Mắt nhắm, mắt mở, có người cằn nhằn: Sao lại đánh thức dậy sớm thế!. Có điều, khi nhìn thấy khoảng 10 người đánh thức mình dậy có khuôn mặt lạ hoắc, mặt mày có vẻ "sát khí". 12 ngư trên tàu ông Là "tá hoả" nhận ra đó là người Trung Quốc. Đứng sừng sững bên tàu tí tẹo của tàu cá chính là chiếc tàu kiểm ngư cắm cờ Trung Quốc màu trắng, số hiệu 308.
Ông Là xót xa: "Nếu không buồn ngủ mà phát hiện được tàu này, bọn tui cũng đừng hòng thoát được. Vì nó chạy tốc độ nhanh ghê lắm". Ông cho biết, tổng giá trị tài sản trên tàu cá bị tịch thu trên dưới 400 triệu đồng (trong đó, tổn phí khoảng 60 triệu đồng, còn lại là giá trị con tàu và hải sản đánh bắt, trang thiết bị trên tàu). Hỏi lúc bị bắt, tàu cá nằm ở đâu, thì anh con trai ông Là là Tiêu Viết Lành lắc đầu: Hồi đó đang ngủ, máy định vị và trang bị khác bị thu hết, làm sao biết được là "đất" mình hay của Trung Quốc. Mà có trên đất mình cũng có ai dám mở miệng đâu mà nói". Đợt này, 12 lao động trên tàu ông Là bị giam một tháng tám ngày.
| Ghe thuyền của ngư dân vùng biển Sa Kỳ, Quảng Ngãi. |
Sau đó, Trung Quốc bắt thêm tàu của ông Mai Phụng Lưu (sinh 1970), ở xã An Hải, Lý Sơn, mới thả 12 ngư dân trên tàu ông Là theo tàu ông Lưu về nước (28.4). Trước khi được thả, ông Là được lính Trung Quốc "tẩm quất" cho một một trận thừa sống thiếu chết.
Một câu chuyện khác, đến hôm nay, sau ba năm bị tàu nước ngoài bắt, gia đình của anh Đỗ Ngọc Thọ (trên 50 tuổi) ở thôn Định Tân, xã Bình Châu, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi vẫn chưa ngóc đầu lên được. Gia đình anh Thọ tuy không giàu có, nhưng cũng có "của ăn của để" của làng biển sầm uất này. Vậy mà trong tháng 4.2007 bị Philippin bắt giữ, đến giờ cả nhà anh xơ xác.
Gặp chúng tôi, chị Chị Đỗ Thị Kim Loan (vợ anh Thọ) cho biết, mấy năm qua, một mình chị phải đứng ra lo toan cho cả nhà gồm bốn đứa con, bố mẹ chồng đã ngoài 80 tuổi. Chị phải ra chợ chạy vạy mua cá để bán buôn kiếm chút tiền nuôi gia đình. Đứa con gái lớn của chị Loan học hết 12 rồi ở nhà phụ giúp mẹ nuôi em, mà không đi thi vào các trường chuyên nghiệp. Còn lại ba đứa em khác thì sau giờ học là tham gia vá lưới, nạo vây cá thuê cho người ta để kiếm tiền đỡ đần cho mẹ. “Sao mà nhà tôi vất vả quá. Hai con tàu trước, một tàu thì bị bão biển, một tàu bị Malaysia bắt, con tàu thứ 3 này thì Philippin bắt. Hỏi tiền đâu nữa để mà sinh sống?", chị Loan nói trong tuyệt vọng.
Phập phồng lo sợ bị nước ngoài bắt
Ông Nguyễn Tư, trưởng ban thuỷ sản xã Bình Châu, huyện Bình Sơn nói chắc nịch: "Những gia đình có tàu cá bị nước ngoài bắt thì hầu hết là rơi vào cảnh túng quẫn, vì tài sản mất, phương tiện đi biển làm ăn cũng không còn". Tuy nhiên, đó chỉ với chủ tàu, còn người thân của các lao động trên tàu thì quá bấp bênh trong cuộc sống. Nếu tính trung bình mỗi tàu có 10 lao động, thì có trên 50 người ăn theo.
| Ghe thuyền của ngư dân xã Bình Châu, huyện Bình Sơn - Quảng Ngãi - một trong những địa phương có số lượng tàu cá bị bắt nhiều nhất tỉnh. |
Người đi biển thì trải qua nhiều bất trắc, có khi biển cho được mùa, nhưng có lúc biển nhấn chìm tất cả tài sản, tính mạng ngư dân. Thế rồi còn phập phồng trông xem có tàu nước ngoài rượt đuổi bắt không. Rồi khi bị bắt, cứ mỗi nước có một cách khu xử riêng, nhưng ám ảnh nhất vẫn là chịu cảnh đói khát, chứ không phải nước nào cũng tử tế.
Theo chỉ đạo của UBND tỉnh Quảng Ngãi, những tàu bị nước ngoài bắt và bị tàu không rõ nguồn gốc tông chìm, sẽ được hỗ trợ để tiếp tục mua sắm phương tiện, ra khơi xa đánh bắt hải sản và tham gia bảo vệ chủ quyền biển đảo. Có điều theo ông Phùng Đình Toàn - chi cục phó Chi cục khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản, Sở NN-PTNT tỉnh Quảng Ngãi, phần lớn tàu cá bị nước ngoài bắt đến nay chưa được hỗ trợ tiền, gạo và các chính sách khác do tỉnh đưa ra.
Nguyên nhân vì, những tàu được hỗ trợ phải đủ các điều kiện như: Các chủ tàu phải chấp hành tốt các qui định của pháp luật hiện hành; có đăng ký, đăng kiểm và giấy phép khai thác hải sản còn thời hạn; hoạt động đúng tuyến biển được cho phép (90 CV trở lên mới hoạt động xa bờ) và bị bắt trong lãnh hải Việt Nam. Thế nhưng các con tàu nói trên đều không đảm bảo các qui định này. Vì vậy, ngay cả như ông Tiêu Viết Là và một số trường hợp khác, dù bị nước ngoài bắt đến 3 lần vẫn không được hỗ trợ tiền và chính sách ưu đãi khác.
Đặt vấn đề các điều kiện đưa ra của tỉnh Quảng Ngãi có cứng nhắc quá không?. Ông Toàn cho rằng: "Dù rất thương bà con ngư dân. Nhưng nếu hỗ trợ cho các trường hợp này, rất dễ tạo tiền đề về sau, như dân sẽ không chấp hành theo đúng qui định chung, sinh ra nhiều rắc rối về sau".
Nhà nước ta đang khuyến khích ngư dân cải hoán, đóng mới tàu có công suất nhỏ thành tàu có công suất lớn. Nhưng cứ ra khơi là bị bắt, bà con ngư dân giờ đây phải chọn con đường nào?
bài, ảnh: PHẠM ANH (SGTT)
Những ngư dân trên tàu cá QNg 66 478 TS do ông Mai Phụng Lưu làm thuyền trưởng bị TQ bắt ngày 11.9 gồm:
1. Mai Phụng Lưu (1970), ở thôn Tây, xã An Hải, đảo Lý Sơn
2. Mai Chí Tâm (1992), ở thôn Tây, xã An Hải – Lý Sơn
3. Mai Văn Hảo (1993), thôn Tây, xã An Hải – Lý Sơn
4. Nguyễn Đảng (1947), thôn Đông, xã An Hải – Lý Sơn
5. Bùi Văn Minh (1983), thôn Tây – An Hải – Lý Sơn
6. Dương Văn Dũng (1984), thôn Đông, xã An Vĩnh – Lý Sơn
7. Trần Văn Đạo(1992), thôn Đông, xã An Vĩnh – Lý Sơn
8. Trần Văn Đủ (1993), thôn Tây, xã An Hải – Lý Sơn
9. Bùi Văn Hải (1992), thôn Tây, xã An Vĩnh – Lý Sơn