Mỗi năm Việt Nam nhận hàng chục cơn bão thường kèm theo đó là những trận lũ, lụt trên diện rộng. Đặc biệt, miền Trung được xem là rốn lũ của cả nước. Nhiều năm qua, không chỉ được các cơ quan chức năng thực hiện tốt mà phong trào quên góp cứu trợ cho đồng bào lũ lụt đã được nhân dân cả nước tham gia một cách tự nguyện, sâu rộng.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc ủng hộ trong xã hội vì chủ yếu mang tính tự phát nên nhiều khi dẫn đến trùng lặp về cơ cấu danh mục các mặt hàng cứu trợ, chưa thực sự phù hợp với người dân trong những điều kiện cụ thể. Cụ thể như, gần như khi nói đến viện trợ khẩn cấp cho đồng bào lũ lụt người ta cứ nghĩ ngay đến mì tôm. Trong khi đó, có nhiều nhu yếu phẩm khác mà người dân trong bão lũ cần đến như nước uống sạch, chăn màn quần áo khô, các loại nguyên liệu chuyên dụng có thể đốt lửa trong điều kiện ẩm ướt. ĐS &PL thực hiện khảo sát thực tế, tham vấn ý kiến các chuyên gia với hy vọng đưa ra một số gợi ý về một danh mục hàng hoá cứu trợ cho đồng bào bão lũ để việc quên góp của người dân, doanh nghiệp có thể tập trung, phù hợp và hiệu quả hơn.
CHƯA PHÙ HỢP NHƯNG KHÓ NÓI
Theo khảo sát chưa đầy đủ của PV báo ĐS &PL, người dân cũng như lãnh đạo một số địa phương đều nhận thấy sự bất cập trong cơ cấu danh mục hàng cứu trợ cho người dân trong vùng bão lũ. Tuy nhiên, các địa phương cũng ngại kiến nghị vì cho rằng người ta cho là quý rồi, không muốn đòi hỏi.
"Làm sao ăn mì tôm sống mãi được”
Trao đổi với PV ĐS &PL, ông Lê Văn Ninh, một người dân ở xã Sơn Giang, huyện Hương Sơn, Hà Tĩnh phân trần: "ở vùng chúng tôi năm nào cũng có lũ lụt. Nhưng chẳng hiểu sao chính quyền luôn bị động, chờ viện trợ từ bên ngoài mà không chủ động có kế hoạch từ bên trong. Vì thế, lũ đến là kêu gọi viện trợ khắp nơi. Nhưng cái mà chúng tôi nhận được nhiều nhất là mì tôm. Khi bị cô lập, nước vây mênh mong, nước không có uống lấy đâu mà pha, mà nấu mì tôm. Nếu ăn mì tôm sống suốt mấy ngày lấy đâu ra sức mà chống chọi với bão lũ được. Hơn nữa, nếu cứu trợ mì tôm từ trực thăng, ném từ trên cao xuống nhiều khi bị vỡ nát, ngấm nước lũ, ăn làm sao được”.
Còn ông Phạm Văn Be, ở T.P Huế (Thừa Thiên Huế) tâm sự: "Nước lũ rút, dân chúng tôi cần nhất là cơm ăn, nhà để ở, áo để mặc. Có rất nhiều đoàn đến hỗ trợ nhưng ít ai cho tiền, cho nhà mà toàn là mì tôm. Dân chúng tôi lại mang mì tôm ra bán cho các đại lý lấy tiền mua sắm. Họ cho thì nhận, rất quý và trân trọng nhưng xem ra nhiều khi chưa được phù hợp lắm.
Thực tế đợt cứu trợ cho các vùng bão lũ lần này ở Quảng Bình và Hà Tĩnh cũng đang có dấu hiệu bội thực mì tôm. Trao đổi với PV báo ĐS &PL, ông Phạm Hữu Bình, Chủ tịch UBND huyện Vũ Quang -nơi bị thiệt hại nặng nhất trong đợt lũ này ở Hà Tĩnh cũng thừa nhận: "Chúng tôi đã viện trợ cho nhân dân vùng lũ hơn 12 tấn mì tôm, 12 - 13 nghìn chai nước uống. Trong lũ lụt, việc viện trợ lương thực cho nhân dân thì chỉ có mì tôm, lương khô là phương án tốt nhất, chứ không có cách nào khác.
ông Trần Quốc Hùng, Phó Giám đốc Sở NN - PTNT Hà Tĩnh phân trần: "Khi đói thì có thứ gì ăn được là may mắn lắm rồi, ngoài mỳ tôm ra, bánh kẹo thì không ăn được. Sở dĩ mỳ tôm là mặt hàng cứu trợ phổ biến nhất là vì nó được sản xuất với số lượng lớn, có thể huy động nhanh có khi lên đến hàng vạn tấn. ông Hùng cho biết thêm, người dân phải chủ động lo tích trữ lương thực, thực phẩm, nước uống đủ để sinh hoạt trong vòng 7 ngày để tự lo cho cuộc sống của mình khi lũ xảy ra.
"Chuyện này cũng tế nhị"
Ông Võ Anh Tuấn, Phó Chánh văn phòng Uỷ ban mặt trận Tổ quốc (UBMTTQ) tỉnh Hà Tĩnh cho biết: "Các doanh nghiệp hảo tâm người ta ủng hộ gì thì nhận nấy chứ không ai ép họ cho thứ này hay thứ khác được. Ngoài mỳ tôm là mặt hàng phổ biến thì có thêm lương khô để cứu trợ đồng bào lũ lụt. Để đảm bảo công bằng trong việc phân phối hàng cứu trợ cho bà con lũ lụt, UBMTTQ tỉnh đã có công văn yêu cầu UBMTTQ các huyện có lũ phải nắm được danh sách các cá nhân, tập thể hảo tâm ủng hộ nhân dân vùng lũ. Chúng tôi chưa nghĩ ra được một phương án nào khác. ông Lê Tiến Dũng, Phó Giám đốc Sở Lao động thương binh và xã hội tỉnh Hà Tĩnh thì cho rằng việc tìm ra một phương án để thay thế mỳ tôm là rất khó.
Do ý thức của nhà tài trợ "Về chức năng quản lý nhà nước, chúng tôi chỉ đề nghị Trung ương hỗ trợ cho đồng bào lũ lụt bằng nhiều hình thức khác nhau, nhưng chủ yếu là cấp gạo, quần áo. Còn việc quá nhiều doanh nghiệp dùng mì tôm cứu đói cho dân vùng lũ thì không nằm trong phạm vi quản lý, cũng như rất khó để chúng tôi đóng góp ý kiến. Cách đây chừng 3 năm, chúng tôi đã thành lập Ban tiếp nhận tài trợ ở các huyện, thị và thông thường các doanh nghiệp, các nhà hảo tâm sẽ làm việc với Ban này. Theo quan sát và ghi nhận của chúng tôi, thì các doanh nghiệp, các nhà tài trợ họ đã chuẩn bị sẵn lương thực, rồi trực tiếp thông qua Ban vận động ở cơ sở và trao thẳng cho người dân. Thế nên, để can thiệp vào việc tặng quà của các doanh nghiệp cho người dân là việc làm rất khó đối với chúng tôi. Vì họ cho cái gì thì quý cái đó, rất ít ai dám lên tiếng để đòi hỏi lần sau phải thế này, thế kia, vì như vậy sẽ rất dễ tạo sự hiểu lầm. Theo tôi, nếu người dân quá thừa mì tôm thì đem bán mua cái khác, hoặc nếu không cần thì từ chối nhận ngay từ đầu. Chuyện tài trợ là tế nhị, rất khó để tổ chức họp góp ý hoặc có ý kiến với nhà tài trợ, vì như đã nói, nguy cơ bị hiểu nhầm là rất cao. Vấn đề này, theo tôi truyền thông nên lên tiếng, để thay đổi ý thức của các doanh nghiệp, nhà tài trợ”. Ông Nguyễn Thọ Cảnh Giám đốc Sở NN - PTNN Nghệ An
Khi chúng tôi đặt vấn đề này, ông Nguyễn Thọ Cảnh Giám đốc Sở NN - PTNN Nghệ An cũng cho rằng: "Việc này rất tế nhị bởi lũ lụt xảy ra bất ngờ và chúng tôi cũng không thể hiểu hết được ý định của các nhà tài trợ. Thường thì sau khi đã chuẩn bị quà đâu vào đó rồi, doanh nghiệp mới liên hệ với chúng tôi để tìm địa chỉ đi cứu đói. Còn với một số đơn vị tham khảo ý kiến của chúng tôi ngay từ đầu, chúng tôi luôn lưu ý vấn đề này, rằng mì tôm chỉ có hiệu quả tức thời”.
Còn ông Hoàng Văn Tam, Trưởng phòng Bảo trợ, Sở LĐTB - XH tỉnh Nghệ An cũng nói: "Trong tình trạng khẩn cấp như viện trợ cho nhân dân vùng bị lũ lụt cô lập thì tốt nhất là sử dụng mì ăn liền, lương khô và bánh mì, chứ không có nguồn lương thực nào để thay thế. Trong tình trạng khẩn cấp, nhân dân đang phải đối mặt với cái đói, cái khát thì có mì tôm mà ăn là quý lắm rồi. Tuy nhiên, khi sử dụng mì ăn liền, lương khô, bánh mì để viện trợ cho nhân dân cũng có những bất cập, chẳng hạn: Khi người dân nhận được những nguồn lương thực đó thì sẽ thoát được cái đói, nhưng lại gặp phải cái khát, vì không có nước uống. Hơn nữa, trước tình hình gấp gáp, chúng ta chỉ có cách sử dụng trực thăng để thả những nguồn lương thực ấy xuống cho dân. Do đó, nhân dân vùng lũ có người nhận được, có người không nhận được. Khi nhận được lương thực như mì ăn liền, người dân có thể phải ăn sống, vì không thể nấu nước sôi để pha. ông Tam còn kể lại: "Trong cơn lũ năm 1971, khi đó tôi đang theo học tại tỉnh Hưng Yên nên đã gặp phải cảnh sống cùng với lũ”. Trong những ngày ấy, ông nhận được viện trợ bánh mì nên thoát khỏi cảnh đói, nhưng rồi lại gặp phải cái khát.
NHÓM PV MIỀN TRUNG (Đời Sống Pháp Luật)