Đi ăn bún tại một quán bún trong khu đô thị Định Công, Hà Nội, lúc trả tiền, chị Oanh ngạc nhiên khi bà chủ bảo không nhận tờ tiền polymer 20.000 đồng chị đưa ra, với lý do tờ tiền đã bị phai nhiều chữ. Trước đây, dùng tiền giấy cotton, chị Tâm chỉ gặp trường hợp đồng tiền bị rách góc hay mục nát quá người ta mới không nhận, vì thế lần này chị tỏ ra rất bức xúc, vì theo chị, việc tiền bị mờ nhòe không hẳn do chủ nhân không biết giữ gìn mà chủ yếu là vì chất lượng tiền kém.
Thực tế, những tờ tiền polymer mệnh giá nhỏ như 10.000, 20.000 đồng bị nhòe mực, mất chữ, sờn màu hay nhăn nheo vì những nếp gấp ngày càng xuất hiện nhiều. Có những tờ tiền phần mực in bị mất hẳn 1, 2 chữ số 0 nơi dãy số ghi mệnh giá, hay các chữ in trên bề mặt tiền bị nhòe không đọc được, dấu vết những đường gấp gồ lên và bạc màu, chằng chịt như vết chỉ trên lòng bàn tay…
 y |
| Không khó để thấy những tờ tiền pollymer bị nhòe mực, mất chữ, sờn màu hay nhăn nheo trong đời sống hàng ngày. Ảnh: Đông Nhiên. |
Mỗi ngày, quán Bún cá Hải Phòng của cô Diệu Lam ở khu đô thị Định Công (gần phòng giao dịch của Ngân hàng Vietcombank) thu về rất nhiều những tờ tiền polymer mệnh giá 10.000, 20.000 đồng. Cô Lam cho biết, chất lượng cũng như “dung nhan” của các tờ tiền này ngày càng “xuống cấp” trầm trọng. Nhiều tờ tiền bề mặt không còn sự bóng loáng, chữ và ảnh nhòe đi. “Lúc đầu tiền mà sờn cũ và xuống cấp tôi vẫn nhận, sau đó mang tiền này đi mua hàng người ta trả lại, thế nên bây giờ nếu gặp phải những đồng tiền xấu quá, tôi phải từ chối khéo với họ”, cô Lam kể.
Cũng giống quá cô Lam, hiện không ít điểm bán hàng ở ngoài chợ hay các cửa hàng tạp hóa, thậm chí một vài siêu thị nhỏ cũng bắt đầu từ chối nhận những tờ tiền polymer “xuống sắc”. Từ cách đây hai năm, tại Trung tâm thương mại Zen Plaza ở TP HCM đã có không ít quầy hàng thông báo không nhận tiền polymer đã mờ, cũ. Song vì quy định thế nào là mờ, cũ chỉ là tương đối, không cụ thể nên có trường hợp cùng một đồng tiền mà gian hàng này từ chối, gian hàng khác lại vẫn nhận. Những chuyện như thế này thường gặp rất nhiều khi đi mua hàng ở các chợ, những bà bán hàng nếu thấy khách đưa một đồng tiền không “vừa mắt” là sẵn sàng đòi đổi ngay. Trước kia, loại tiền xu cũng đã bị “cấm vận” tại các chợ chỉ vì lý do trông "thảm" quá.
 |
Phó giám đốc một siêu thị lớn tại Hà Nội cho biết, siêu thị này thường xuyên nhận được những tờ tiền polymer mệnh giá nhỏ đã sờn, cũ, bạc màu, song từ trước đến giờ vẫn chưa có quy định cấm nhận loại tiền này, trừ khi tiền bị rách hay mất góc, thủng lỗ. “Tôi nghĩ siêu thị tự đưa ra quy định cấm nhận những loại tiền đã cũ nát cũng không dễ và sẽ gây lúng túng cho nhân viên, khách hàng khi phân biệt đâu là loại tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông, trừ khi Ngân hàng Nhà nước đưa ra thông tin cụ thể. Để khắc phục, những loại tiền này chúng tôi có thể mang ra ngân hàng đổi lại”, vị lãnh đạo này nói.
Theo kết quả phân tích công bố ngày 29/2/2008 của Cục Phát hành và Kho quỹ (Ngân hàng Nhà nước) tiến hành trên tiền polymer đang lưu thông, thì tiền polymer ở Việt Nam có tuổi thọ trung bình khoảng từ 8 đến 9 năm, cao gấp đôi tiền giấy cotton. Song thực tế, không phải loại tiền nào tuổi thọ trung bình cũng như nhau. Chuyên gia tài chính ngân hàng Lê Trọng Nhi cho hay, với những loại tiền polymer mệnh giá lớn như 500.000 đồng ít được chuyền tay qua các hoạt động mua bán nhỏ lẻ hàng ngày như chợ búa, ăn uống ở hàng quán vỉa hè, quán cơm bình dân… thì tuổi thọ trung bình có thể lên tới hơn 10 năm. Tuy nhiên những loại tiền mệnh giá nhỏ 10.000, 20.000, thậm chí 50.000 đồng vì được lưu thông, sử dụng nhiều nên tất nhiên nhanh xuống cấp hơn, do đó tuổi thọ của nhiều tờ tiền có thể chỉ được vài năm. Một trong những tiêu chí quan trọng nhất để đánh giá xem một đồng tiền polymer có đủ tiêu chuẩn lưu thông hay không là mức độ mòn mực in, còn đối với tiền cotton thì tiêu chí quan trọng nhất là nhàu nát, bẩn.
 |
| Tiền polymer ở Việt Nam được đánh giá có "tuổi thọ" trung bình khoảng 8, 9 năm. Ảnh: Đông Nhiên. |
Theo tiến sĩ Nhi, tiền xuống cấp do hai nguyên nhân, khách quan và chủ quan. Nguyên nhân khách quan là do quá trình lưu thông, biểu hiện là tiền bị thay đổi màu sắc, mờ nhạt hình ảnh hoặc hoa văn, chữ số, nhàu nát, nhòe bẩn... Nguyên nhân chủ quan là do quá trình bảo quản bị ố bẩn, thủng lỗ, rách mất một phần, cháy hoặc biến dạng do tiếp xúc với nguồn nhiệt cao, viết vẽ tẩy xóa lung tung lên tiền… Hiện nhiều ngân hàng cho phép người dân tới đổi những tờ tiền polymer không đủ chuẩn lưu thông, tuy nhiên chỉ miễn phí với những tờ tiền bị thay đổi màu sắc, mờ nhạt, nhàu nát do quá trình lưu thông, còn với tiền bị rách, cháy một phần hay thủng lỗ, viết vẽ tùy tiện thì người đổi phải mất 4% tiền phí.
Tiền polymer có ưu điểm là không thấm nước, phù hợp với môi trường khí hậu nóng ẩm ở Việt Nam, độ bền đồng tiền cao gấp đôi tiền giấy và qua đó giảm được chi phí in tiền, khả năng chống giả cao hơn tiền giấy cotton. “Tuy nhiên, chi phí in tiền polymer lại đắt gấp đôi tiền giấy cotton. Song nếu nói về thẩm mỹ thì tôi thấy tiền giấy cotton đẹp hơn tiền polymer nhiều, họa tiết hoa văn, màu sắc tinh tế và sắc nét hơn. Hơn nữa, tiền polymer khi gấp và xiết mạnh thì nếp gấp khó trở lại bình thường, tạo thành những đường gồ ghề và những vết sọc bạc màu trên bề mặt tiền", ông Nhi nhận định.