Sau lũ là... khóc

Lũ dữ đi qua, đập Phước Trung vỡ toang hoác, phá tan “bờ xôi ruộng mật” của nông dân Raglai, Nùng ở tỉnh Ninh Thuận. Và khi đồng không mùa vụ, bà con kéo nhau đi đánh bắt con cá nơi suối nguồn hoặc lên rừng đào củ, lượm chai kiếm sống qua ngày...

Nỗi đau sau lũ!

6 giờ 30 sáng ngày 7.11, trong hơi sương bảng lảng, tiếng trống tang dội liên hồi, xé tan không gian yên tĩnh ở làng quê An Hải (huyện Ninh Phước). Cả làng khóc than tiễn đưa anh Nguyễn Văn Mùi về nơi an nghỉ cuối cùng. Bà Nguyễn Thị Gái (50 tuổi) – mẹ của anh Mùi - vò đầu, bứt tóc, gào khóc. Được biết chồng bà– ông Nguyễn Văn Ly – đã mất do lũ cuốn năm 2008. Giờ thì đến lượt đứa con trai đầu lòng bị nạn vì lũ.

Anh Mùi là người con hiếu thảo. Cha mất, gia đình nghèo túng, Mùi thức khuya, dậy sớm lo toan mọi việc, cả làm thuê, làm mướn để trang trải cuộc sống. Dù tuổi đã ngoài “tam thập nhi lập”, nhưng anh chưa lập gia đình, ở vậy lo phụng dưỡng mẹ và nuôi 4 đứa em ăn học. Vậy mà...! Trong dòng người đưa tang Mùi, Bí thư Đảng ủy xã An Hải – ông Trương Mai Lĩnh – mặt còn phờ phạc do chống lũ, giúp dân trong làng mai táng 3 người chết vì lũ, nói lạc giọng: “Sau lũ, chính quyền địa phương vận động người dân giúp đỡ lẫn nhau khắc phục hậu quả. Sáng ngày 5.11, anh Nguyễn Văn Mùi (sinh 1979 ở thôn An Thạnh 2) tiên phong đi dựng lại giàn nho bị đổ ngã của bà con trong xã An Hải. Không ngờ nơi anh Mùi vào sửa những cọc trồng nho vẫn còn mấy vũng nước sâu có đoạn dây điện (vẫn còn điện) bị đứt. Vì thế, khi anh Mùi lội qua nước đã bị điện giật chết ngay tại chỗ. Mãi đến hơn 3 tiếng đồng hồ sau, mọi người mới phát hiện được xác anh Mùi...”.

Anh Trương Đức Hiếu ngồi thẫn thờ bên ao tôm bị lũ cuốn trôi mất sạch 800 triệu đồng. Ảnh: Lưu Phong

Cũng trong cái ngày định mệnh của anh Mùi, ở thôn Hòa Thủy chỉ cách khoảng đồng trống giữa 2 xã An Hải và Phước Hải, cháu Nguyễn Ngọc Phong (2 tuổi) cũng bị nạn chết đuối. Anh Lê Văn Đạt - dượng của cháu Phong – cho biết: Trong lúc cha mẹ cháu Phong là anh Nguyễn Lại và chị Nguyễn Thị Luận đang bận lo dọn dẹp nhà cửa, đồ đạc, khắc phục hậu quả do lũ lụt, cháu Phong không có người trông coi đã bò ra bờ ao nước trước nhà. Sau đó, cháu đã té nhào xuống ao và ngộp nước chết một cách oan uổng!

Điều đáng buồn, đáng lên án là trong khi gia đình cháu Phong đang đau khổ, trong khi bà con Phước Hải đang đồng cam cộng khổ lo giúp đỡ nhau khắc phục hậu quả lũ và trong khi cộng đồng xã hội trong cả nước quan tâm, vận động quyên góp, rồi trực tiếp đến các vùng lũ lo cứu trợ dân đói, thì nhiều cán bộ xã Phước Hải bày trận nhậu bia tưng bừng tại UBND xã Phước Hải vào lúc 11 giờ 30 ngày 6.11! Các PV Báo Lao Động, Công an Nhân dân và TTXVN tại Ninh Thuận đã chứng kiến trong cuộc ăn nhậu này có cả Phó Bí thư Đảng ủy xã Nguyễn Thành Sơn; Chủ tịch UBND xã Châu Văn Biết... Họ vô cảm đến thế sao?

Nước mắt trên đồng tôm!

Sau lũ, không chỉ có nỗi đau mất mát về người thân, nhà cửa, hàng trăm người dân ở vùng “rốn lũ” xã An Hải đang đối mặt với cái đói, cái nghèo và nợ nần chồng chất do mất trắng vườn nho, hồ tôm... Ngày lại ngày qua sau lũ, những người dân Trương Đức Hiếu, Nguyễn Hữu Đức, Phạm Văn Thủ, Đặng Văn Sáu, Nguyễn Thành Châu... (ở Hòa Thạnh, xã An Hải) vẫn ngồi thẫn thờ và nước mắt lưng tròng trên đồng tôm! Họ không tin vào mắt mình khi nhìn những ao hồ vỡ tan tành. Họ sửng sốt, bàng hoàng khi mấy ngày trước, tôm nuôi dày đặc búng tanh tách trên mặt hồ, giờ thì tôm bị cuốn trôi sạch. Họ vốn là những “tỉ phú”, “triệu phú” ở làng nuôi tôm Hòa Thạnh bỗng chốc trắng tay, trở thành con nợ...

Hạ lưu hai con sông Dinh và sông Lưu hợp lưu trước khi đổ ra biển tạo nên đôi bờ châu thổ màu mỡ cho người dân nuôi trồng thủy sản với những vụ mùa bội thu. Nhưng đợt lũ dữ vừa qua đã quét sạch những cánh đồng tôm. Và bao công sức của bà con tạo dựng bấy lâu trở thành bọt biển! Anh Trương Đức Hiếu vừa chỉ vào hồ tôm trơ đáy, vừa nói như mếu: “Nước lũ lớn nhanh quá, lại vỡ đê ngăn mặn Hòa Thạnh trong đêm, nên bà con nuôi tôm ở đây trở tay không kịp. Tôi thả hơn 1 triệu tôm thẻ post nuôi trên diện tích 6.200m2 với vốn đầu tư trên 300 triệu đồng. Tôm nuôi được gần 80 ngày, nếu thu hoạch trước lũ thì doanh thu khoảng 800 triệu đồng, bây giờ thì mất trắng rồi...”.

Cùng cảnh ngộ như anh Hiếu, anh Phạm Công Thành mất trắng 9 tấn tôm với giá gần 600 triệu đồng. Mấy vụ trước nuôi thu lãi vài chục triệu, vụ này ông Huỳnh Ngọc Thơ dốc hết vốn và vay “bạc 20 - 50” (vay vốn nóng bên ngoài dân với lãi suất 20-50% - PV) hơn 100 triệu đồng để nuôi tôm 1,2 mẫu ao hồ. Tôm đã đến kỳ thu hoạch trị giá khoảng 300 triệu đồng thì bị lũ cuốn trôi sạch ra biển... Ở đồng tôm Hòa Thạnh còn có rất nhiều nông dân ở Quảng Ngãi, Khánh Hòa, TP.Phan Rang - Tháp Chàm cũng đến vay vốn đầu tư tiền tỉ nuôi tôm bị thiệt hại nặng do lũ...

Ông Trần Khánh Ninh – Chủ tịch UBND xã An Hải – đau đáu nỗi lo: Vùng nuôi tôm Hòa Thạnh với tổng diện tích hơn 100ha, đã có hơn phân nửa ao hồ bị vỡ bờ trôi tôm, số tôm còn lại chết do sốc nước ngọt. Trong đó có 10ha còn lại là tôm mới thả, 25ha tôm cỡ 2 tháng và 15ha gần thu hoạch với tổng sản lượng khoảng 375 tấn, mất trắng của hơn 200 hộ nông dân gần 30 tỉ đồng. Chính quyền địa phương không biết xoay xở thế nào để cứu đói cho dân, khi mà sau lũ, làng “tỉ phú” này trở thành “làng nợ”!

Vỡ đập, dòng chảy hung hãn đã cuốn trôi nhiều đất đai của người dân.

Vỡ đập - dân thiệt đơn thiệt kép!

Sau lũ, không như ở đồng bằng, miền biển vẫn còn đồng ruộng, còn ao hồ để khôi phục, hàng trăm hộ đồng bào dân tộc thiểu số Raglai, Nùng ở miền núi Phước Trung (huyện Bác Ái), Mỹ Sơn, Nhơn Sơn (huyện Ninh Sơn) mất sạch cả ruộng nương, vườn tược. Sự thể này là do hồ thủy lợi Phước Trung bị vỡ ngang thân đập một đoạn dài khoảng 33m, gần 53 ngàn mét khối đất đắp, bêtông, cát, đá dăm đổ ầm và dung tích chứa hơn 2,3 triệu mét khối nước đã chảy như là thác đổ, cuốn phăng tất cả mọi thứ nằm dưới hạ nguồn. Đứng dưới thân đập Phước Trung bị vỡ, chúng tôi chứng kiến lớp lớp những ruộng nương chạy dài cả cây số chỉ còn trơ đá và đá. Chị Chama Lé Thị Hơ (dân tộc Raglai, ở thôn Giã Giữa, xã Phước Trung) chỉ tay vào đám ruộng chất chồng... sỏi, đá lởm chởm, nói giọng thảm sầu: “Đây là nơi gia đình tui trồng hơn 5 sào đậu đỗ, chuối, xoài, điều... đang thu hoạch bán để mua cái ăn hằng ngày. Bây giờ không còn đất, không còn cây, không lấy cái gì để sản xuất, phải ra cái suối Ngang để bắt cá, kiếm cái ăn thôi!...”.

Và cũng ở ngay dưới thân đập, trong lòng hồ còn sót lại nhiều vũng nước, chúng tôi bắt gặp hàng chục đàn ông, phụ nữ Raglai bị thiệt hại do lũ đang mưu sinh bằng cách giăng lưới hoặc cái nhá để bắt cá đem về bán kiếm ít tiền mua lương thực...

Khi Nhà nước xây dựng hồ thủy lợi Phước Trung hoàn thành để cung ứng nước tưới cho hơn 270ha của các xã Phước Trung (Bác Ái), Mỹ Sơn, Nhơn Sơn, huyện Ninh Sơn (đã cung cấp nước cho dân sản xuất và đang chờ nghiệm thu), đồng bào dân tộc khấp khởi mừng, vì từ đây sẽ chấm dứt cảnh sản xuất bấp bênh, chủ động nước tưới để mở rộng diện tích trồng trọt, chăn nuôi đạt năng suất, hiệu quả cao. Thế nhưng, theo ông Mai Xuân Hoàng Long - Phó Chủ tịch xã Phước Trung - dân chưa kịp mừng thì vỡ đập, dân lĩnh đủ khi hơn 70ha đất trồng trọt ở đây bị xói lở, thiệt hại nặng.

Theo quan sát của chúng tôi, hồ thủy lợi này (đầu tư vốn hơn 61 tỉ đồng, do BQL dự án ODA ngành nông nghiệp tỉnh Ninh Thuận làm chủ đầu tư) xây dựng với thân đập chính dài 780m, cao trình đập 91m, chiều cao đập đến 17m nhưng chất lượng thi công quá kém, lèn không kỹ, thân đập rộng 5m với lớp bêtông mặt quá mỏng, trong khi độ rộng cửa xả lũ quá bé chỉ 40m và lưu lượng tháo lũ chỉ 162m3/giây. Do vậy, vỡ đập trong mưa lũ lớn là điều hiển nhiên. Cần xem xét trách nhiệm đơn vị thiết kế, thi công!

Giờ đây phải chờ thời gian dài điều tra nguyên nhân, chờ khắc phục lại thân đập, chờ tích nước hồ, chờ hỗ trợ cải tạo đồng ruộng... Nông dân bị thiệt đơn thiệt kép, khi không những bị mất đất, mà sản xuất các diện tích còn lại bị đình trệ vì không có nước. Và nguy cơ dân thiếu đói là điều chắc chắn xảy ra!