Liệu có sai lịch sử?

Ông Nguyễn Quốc Bình - Phó Giám đốc phòng dự án và đầu tư UBND Quận Hoàn Kiếm đại diện cho phía chủ đầu tư dự án, ông Ngô Hoàng Hải - Chuyên viên phòng văn hoá UBND Quận Hoàn Kiếm và ông Nguyễn Chính - Người tư vấn thiết kế dự án trùng tu đình Nam Hương và đền thờ vua Lê đã đưa ra những bằng chứng xoay quanh 3 vấn đề chính mà báo chí phản ảnh: Đó là việc "làm sai lịch sử" của BQL dự án với việc đình Nam Hương thờ vua Lê; việc "tự ý" phá thông bức bình phong ngăn giữa hai di tích để nhập lại thành một và cuối cùng là những vấn đề liên quan đến kiến trúc của ngôi đình với hai hình tượng rồng ở hai phía cầu thang lên xuống của đình.

 

Toàn cảnh tượng đài vua Lê và đình Nam Hương nhìn từ phía Hồ Gươm (Ảnh: Q.Chi)

 

 Đình Nam Hương có thờ vua Lê?

 

Giải trình về vấn đề này, ông Ngô Thanh Hải đã đưa ra những dẫn chứng trên phương diện nghiên cứu lịch sử và các công văn mang tính pháp lí để khẳng định việc đình Nam Hương là nơi thờ vua Lê.

 

Trong thông báo số 55 của phòng VHTT – TTDL, UBND Quận Hoàn Kiếm ngày 10.4.2006 phúc đáp Công văn số 77/QLDA của UBND Quận Hoàn Kiếm đã ghi: “Đình Nam Hương ở 75 phố hàng Trông phía sau khu tưởng niệm vua Lê Lợi trong cụm di tích Hồ Gươm. Đình được dựng từ thời vua Lê để thờ 5 vị Thượng Đẳng thần là Lê Lợi (vua Lê Thái Tổ), thần Long Đỗ, Thần Cao Sơn Đại Vương, thần Linh Lang Đại Vương và Công chúa Hà Dung. Đây là những vị anh hùng dân tộc, anh hùng văn hóa, những vị bảo trợ nằm trong hệ thống thần điện của đất nước và của Thăng Long – Hà Nội”

 

Theo nhiều tài liệu, việc đình Nam Hương thờ vua Lê cũng đã được ghi chép trong nhiều cuốn sách khác nhau. Đặc biệt trong cuốn sách “Di tích lịch sử - văn hóa trong khu phố cổ xung quanh hồ Hoàn Kiếm” – Nxb Hà Nội năm 2002 – là một trong những công trình nghiên cứu hướng đến kỉ niệm Đại lễ đã được Bộ VHTT&DL duyệt qua có bài viết của nhà nghiên cứu Nguyễn Thị Thanh Mai cũng khẳng định đình Nam Hương là nơi thờ vua Lê Thái Tổ.

 

Ông Hải cho rằng, trên thực tế, dẫn chứng một bài báo đưa ra về việc bàn thờ vua Lê Thái Tổ được đặt ở giữa gian tầng 2 của Đình Nam Hương còn khá mới mà cho rằng đó là một sự “thêm thắt” trong quá trình trùng tu là một rất khá thiếu chính xác.

 

Ông Hải đã đưa ra dẫn chứng là bức ảnh được chụp ở gian trong của đình Nam Hương vào ngày 8.11.2006, tức là trước quá trình giai đoạn 2 trùng tu, tôn tạo đình Nam Hương thì ở gian giữa của Đình đã có bàn thờ vua Lê Thái Tổ. Mà ở giai đoạn 1 của dự án trung tu, tôn tạo này thì chưa hề liên quan đến đình Nam Hương mà chỉ là giai đoạn giải tỏa 6 hộ dân xung quanh có hành vi lấn chiếm, sử dụng tường và vườn của khu di tích. 

 

Bàn thờ vua Lê có ở đình Nam Hương từ trước khi trùng tu (Ảnh: N.Chính)

 

 

Thêm vào đó là việc báo chí đưa tin bức bình phong (dài 4,86m) ngăn giữa hai di tích là đình Nam Hương và tượng đài vua Lê bị “phá thông”. Điều đó gây không ít sự phỏng đoán khác nhau.

 

Ông Nguyễn Quang Bình, Phó Giám đốc phòng dự án đầu tư – UBND Quận Hoàn Kiếm (Đơn vị chủ đầu tư của dự án này) đã đưa ra một số văn bản là cơ sở pháp lý cho việc phá thông bức bình phong này như sau:

 

Đó là Thông báo số 07_TB-UB ngày 13.1.2006 của UBND Thành phố Hà Nội về ý kiến chỉ đạo của Đồng chí Nguyễn Quốc Triệu – Chủ tịch UBND Thành phố tại buổi họp nghe sở VHTT báo cáo về việc tu bổ, tôn tạo di tích đình Nam Hương, trong đó ghi rõ: “Giao cho UBND Quận Hoàn Kiếm là chủ đầu tư giai đoạn 1 tiến hành di dời 2 hộ dân…” và “Giai đoạn 2, UBND Thành phố giao Sở VHTT chủ trì phối hợp với UBND quận Hoàn Kiếm, sở Tài nguyên Môi trường và Nhà đất, Sở Kế hoạch và đầu tư… dự án tổng thể tu bổ, tôn tạo di tích tượng đài vua Lê và đình Nam Hương thành khu di tích đảm bảo phù hợp với cảnh quan khu vực”.

 

Hình ảnh bức bình phong trước và sau khi trùng tu, tôn tạo

 

Trong công văn số 921/VHTT-QLDT của sở VHTT Thành phố Hà Nội gửi Ban quản lý dự án tu bổ, tôn tạo di tích đình Nam Hương giai đoạn II ngày 19.6.2007 cũng nêu rõ: “Sở VHTT đã thống nhất với Ban quản lí Dự án quận Hoàn Kiếm phương án mở cửa tạo sự liên thông từ đình Nam hương với khu tưởng niệm vua Lê Thái Tổ”.

 

Thực tế, bình phong vẫn còn những chi tiết chính nhất, và hai bên được thông cũng chỉ là hai đoạn nhỏ, đủ để đi qua, thăm thú giữa hai di tích này và tạo một sự thông thoáng hơn, không bức bách như trước - ông Bình nói.

 

 

Không chỉ có những câu chuyện về lịch sử, dự án trùng tu, tôn tạo di tích đình Nam Hương cũng được đặt rất nhiều câu hỏi về các chi tiết về kiến trúc của đình Nam Hương sau khi được trùng tu, tôn tạo lại, đặc biệt là chi tiết hai hình tượng rồng cuốn lên và xuống phía hai cầu thang dẫn lên gian thờ của đình. Liệu nó có phải là những chi tiết được “thêm mới”? 

Hình ảnh hai con rồng hiện tại được cho là... làm mới ở đình Nam Hương

 

Ông Nguyễn Chính - người chịu trách nhiệm tư vấn thiết kế trùng tu, tôn tạo di tích đình Nam Hương giải trình vấn đề này bằng việc đưa ra bức ảnh cũng được chụp ngày 8.11.2006, trước khi giải toả và trùng tu di tích đình Nam Hương.

 

Trong hình ảnh ghi lại, các hộ dân đã lấn chiếm đến không gian của đình và thậm chí còn… kê tủ lên đầu của hình tượng rồng đang bò xuống. Cũng theo đối chiếu giữa hình ảnh trước và sau khi hoàn thành giai đoạn II của khu di tích đình Nam Hương, thì hình tượng rồng bò xuống quanh tường chỗ cầu thang đi xuống vẫn còn những chi tiết chính như hình dáng, kích thước... Còn hình tượng rồng bò lên theo hướng cầu thang đi lên đình Nam Hương thì có thể thấy về diện tích trước khi tu bổ nó khá nhỏ so với hình tượng rồng đi xuống ở bên kia.

 

Hình tượng hai con rồng trước khi trùng tu (Ảnh chụp ngày 8.11.2006). Ảnh: N.Chính

 

Ông Nguyễn Chính giải thích thêm: “Khi xem xét về chi tiết hai con rồng, chúng tôi đã rất cẩn thận để không làm mất đi những nét về lịch sử lâu đời của đình Nam Hương. Vì thế, việc làm lại hình tượng rồng phía cầu thang đi lên cũng đã được chúng tôi làm rất cẩn thận, đó là xem xét những chi tiết ở phía hình tượng rồng bên phía cầu thang đi xuống để làm bên này sao cho phù hợp, hài hòa giữa hai hình tượng.”

 

Giải thích về việc cầu thang được xây mới, ông Chính cũng cho biết: “Tầng 1 của đình khá cao và trước đây, diện tích cầu thang cũng rất hẹp vì các hộ dân chiếm làm bếp và chỗ để xe. Vì thế sau khi giải tỏa được các hộ dân, diện tích được mở rộng, chúng tôi cũng đã mở rộng xây lại cầu thang đi lên tầng 2 của đình cho nó đỡ dốc hơn”.

 

Đình Nam Hương sau khi trùng tu

 

 Qua một số dẫn chứng cụ thể về cơ sở pháp lí và thực tế, việc trùng tu di tích đình Nam Hương và tượng vua Lê cũng đã có một số cơ sở nhất định cho những tôn tạo trong quá trình triển khai dự án.

 

Việc trùng tu một di tích là điều không dễ làm, điều đó yêu cầu những người có trách nhiệm phải có nhiều nghiên cứu kỹ lưỡng, đưa ra những phương án trùng tu, tôn tạo một cách hợp lý nhất. Và dư luận, nên chăng có cái nhìn mang tính tích cực hơn thay vì luôn “soi xét” như thường thấy!