Trước thực trạng chất lượng giáo dục nước ta không theo kịp những yêu cầu xã hội, nhiều phương án được đưa ra nhưng chưa hiệu quả. Mới đây nhất, Bộ Giáo dục & Đào tạo (GD&ĐT) đưa ra "phát kiến" xây dựng lớp "VIP" ngay trong trường công, như một biện pháp… "cứu cánh".
Tuy nhiên, ngay lập tức một số chuyên gia giáo dục đã phản đối kịch liệt. Điều khiến mọi người không tán thành đó chính là những hệ lụy xấu có thể xảy ra khi những nội dung dự thảo này đi vào thực tiễn.
Tiền không "mua" được chất lượng
Trong bản dự thảo, Bộ GD&ĐT muốn xây dựng những lớp có trang thiết bị dạy học hiện đại, thông qua các khoản đóng góp của phụ huynh để nâng cao chất lượng giáo dục. Mô hình các lớp "VIP" này tồn tại trong những trường công lập từ bậc tiểu học đến bậc THPT. Để duy trì kinh phí hoạt động học sinh phải đóng góp khoản học phí cao.
Theo bản dự thảo, việc ban hành quy định về học phí chất lượng giáo dục cao trong các trường mầm non, phổ thông công lập nhằm: Khuyến khích các trường mầm non, phổ thông công lập phát huy khả năng đầu tư của gia đình học sinh để thực hiện chất lượng giáo dục cao, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.
Sử dụng đó làm căn cứ để các trường mầm non, phổ thông công lập tổ chức thực hiện chất lượng giáo dục cao. Làm căn cứ để các cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, giám sát việc xác định mức học phí chất lượng giáo dục cao, việc thanh tra thực hiện theo cam kết chất lượng giáo dục cao của nhà trường đối với học sinh và trách nhiệm thu, sử dụng học phí chất lượng giáo dục cao đúng quy định.
Như vậy, điểm mấu chốt cơ bản của bản dự thảo này là huy động lượng tiền đóng góp từ phụ huynh học sinh để đầu tư cơ sở vật chất hiện đại. Chính điều này đang khiến nhiều người quan ngại cho sự thành công của mô hình giáo dục này nếu áp dụng vào thực tế. Đặc biệt, những lo ngại từ phía các chuyên gia và phụ huynh về những hệ lụy xấu có thể xảy ra.
Trò chuyện với PV, cô giáo Lê Thị Định, trường THPT Năng khiếu Nguyễn Hiền (TP. Nam Định) cho rằng, việc đầu tư cơ sở vật chất để nâng cao chất lượng giáo dục là một việc nên làm. Tuy nhiên, đầu tư như thế nào để đem lại hiệu quả là cả một câu chuyện dài. Cô Định khẳng định: "Giáo dục khác hoàn toàn với các lĩnh vực khác, tiền nhiều không có nghĩa là chất lượng giáo dục được nâng cao". Trong bản dự thảo về lớp "VIP" của Bộ vừa đưa ra, chưa có gì đảm bảo chất lượng giáo dục nâng lên đối với những học sinh theo học những trường này".
Theo cô Định, giáo dục là quá trình lâu dài, kết quả của nhiều khâu, trong đó cơ sở vật chất, thiết bị dạy học là một yếu tố cấu thành. Điều này khiến người giáo viên từng nhiều năm giảng dạy trường năng khiếu tỏ ra lo lắng: "Đề án này chỉ xoáy sâu vào việc hiện đại hoá phương tiện, trang thiết bị dạy học. Bản thân phương tiện dạy học chỉ được phát huy tốt khi có giáo trình tốt, năng lực dạy học của giáo viên tốt, ý thức học tập của các em tốt. Do đó không ai khẳng định có lớp "VIP" chất lượng sẽ tốt hơn".
Đồng quan điểm với cô giáo Lê Thị Định, PGS Văn Như Cương đưa ra quan điểm, bản dự thảo đang có nhiều vấn đề chưa rõ ràng. Trong đó khái niệm thế nào là "chất lượng cao", ai sẽ thẩm định, đánh giá, giám sát chất lượng cao... vẫn còn rất mơ hồ. Theo PGS Cương, để đào tạo chất lượng cao không hề đơn giản. Phải có giáo trình riêng, có đội ngũ giáo viên chất lượng, có cơ sở vật chất tốt, có chương trình dạy học riêng.
Hiện nay, mô hình giáo dục công lập đang tồn tại mô hình giáo dục chất lượng cao là các trường chuyên, các trường năng khiếu. Bản thân các trường này tồn tại độc lập và được tổ chức rất hiệu quả. Nhưng mô hình này Nhà nước bao cấp và có đầu tư lớn hơn so với mô hình giáo dục công lập bình thường khác.
Trong khi đó, trong bản dự thảo mà Bộ GD&ĐT vừa đưa ra, những vấn đề liên quan đến chương trình, giáo trình, sách giáo khoa... chưa rõ ràng. Chính vì vậy mà PGS Văn Như Cương tỏ ra lo ngại về hiệu quả mà mô hình trường "VIP" mà Bộ GD&ĐT đang đề xuất.
"Dạy" học sinh phân biệt giàu nghèo
Trong khi chất lượng dạy học chưa thể đảm bảo có nâng lên hay không thì nhiều chuyên gia khẳng định, những hệ lụy xấu của nó chắc chắn sẽ xảy ra nếu dự thảo trên được thông qua và đưa vào áp dụng thực tế. Trao đổi với PV, GS.VS Phạm Minh Hạc, nguyên bộ trưởng Bộ GD&ĐT cho rằng: "Chúng ta quy định học sinh mặc đồng phục để không phân biệt giàu nghèo, để trẻ con dù gia đình có điều kiện hay không có điều kiện, dù bên ngoài xã hội ăn mặc rất đắt tiền nhưng khi bước vào môi trường giáo dục thì bình đẳng như nhau. Kể cả việc cho học sinh ăn chung bữa trưa cũng nhằm đảm bảo sự công bằng giữa các em".
Nguyên bộ trưởng Bộ GD&ĐT nhận định, việc trong một trường công lập có sự phân biệt giữa lớp nhiều tiền và lớp ít tiền là điều không nên, như thế sẽ rất phản cảm và phản giáo dục. Ông Hạc nhấn mạnh: "Tư tưởng tiến bộ của nhân loại là học sinh được bình đẳng trong giáo dục, tức là bình đẳng về cơ hội. Bình đẳng nói chung và bình đẳng trong giáo dục chính là một nội hàm của dân chủ. Do đó, ở trong trường công lập lại sinh ra những lớp đặc biệt, khác biệt như vậy đi ngược lại với xu thế bình đẳng, dân chủ của nhân loại".
PGS Văn Như Cương cũng cho rằng, việc tồn tại mô hình lớp "VIP" giữa trường công sẽ nảy sinh tâm lý kiêu ngạo của những học sinh bố mẹ có điều kiện. Trong khi, đa số các em học sinh khác có cảm giác tự ti. Chưa nói đến, bản thân các trường học vì mục đích kinh tế mà dồn toàn lực cho các lớp "VIP" sao nhãng việc nâng cao chất lượng dạy và học ở các lớp thường. Chính những hệ lụy đó nên PGS Văn Như Cương cho rằng cần xem xét, cân nhắc lại.
Cũng liên quan đến vấn đề này, ĐBQH Dương Trung Quốc khẳng định, việc đóng tiền để xây dựng một lớp học hiện đại, theo dạng "VIP" trong trường công là điều cực kỳ phản cảm. "Chả khác nào dạy con em mình phân biệt giàu nghèo, đẳng cấp?", ĐBQH Dương Trung Quốc nhấn mạnh.
Các chuyên gia đều cho rằng, nhu cầu giáo dục hiện nay của phụ huynh cho con em mình ngày một cao. Việc muốn con mình được học trong những trường có trang thiết bị hiện đại, chất lượng giáo dục tốt là nhu cầu thiết thực và tiến bộ. Để đáp ứng nhu cầu của bộ phận phụ huynh có điều kiện, Bộ nên khuyến khích thành lập các trường tư thục chất lượng cao thay vì xây dựng lớp "VIP" trong trường công. Theo ĐBQH Dương Trung Quốc, thực chất của lớp "VIP" trong trường công không phải là lớp học chất lượng cao, mà là lớp học tư thục nhưng lương giáo viên, cơ sở vật chất lại do Nhà nước trả.
Chốt lại vấn đề, PGS Văn Như Cương nhấn mạnh, đầu tư cho giáo dục là đầu tư thu lợi nhất. Tuy nhiên, đầu tư như thế nào để mang lại kết quả như ý muốn là điều phải bàn đến. Cách thức mà dự thảo đưa ra như hiện nay không thể đem lại kết quả như ý muốn, ngược lại còn dẫn tới hậu quả xấu. Chính vì vậy, cần xây dựng mô hình giáo dục chất lượng cao tách bạch với trường công hiện nay, vừa thuận lợi cho việc quản lý lại không làm tác động xấu đến tâm lý của học sinh.
Chính những lý do trên, theo nhiều chuyên gia, Bộ GD&GD nên nghiên cứu hơn nữa, cần có một mô hình tốt vừa đáp ứng như cầu giáo dục hiện nay vừa không để tạo ra những hệ lụy xấu đối với học sinh.
Trinh Phúc - Anh Văn (Nguoiduatin.vn) Nếu không hợp lý sẽ dừng soạn thảo
Ông Bùi Hồng Quang, phó vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính Bộ GD&ĐT cho biết: "Dự thảo thông tư là thực hiện theo Nghị quyết của Quốc hội về chủ trương, định hướng đổi mới một số cơ chế tài chính trong GD&ĐT và Nghị định của Chính phủ về học phí. Các văn bản này đều đưa ra định hướng các trường mầm non, phổ thông công lập thực hiện chương trình chất lượng cao được chủ động xây dựng mức học phí tương xứng để trang trải chi phí đào tạo… Đây mới là dự thảo lần thứ nhất nên chắc chắn sau khi nhận được ý kiến đóng góp, chúng tôi sẽ phải sửa chữa, bổ sung, thậm chí tạm dừng để soạn thảo lại nếu thấy có quá nhiều bất cập. Chỉ khi nào dự thảo đáp ứng được đòi hỏi của thực tế thì lãnh đạo Bộ GD&ĐT mới xem xét để ban hành chính thức".