Hàng loạt doanh nghiệp đóng cửa, ngừng hoạt động, đương nhiên kéo theo hàng ngàn người lao động mất việc làm hoặc thu nhập giảm sút. Và con đường phía trước của họ cũng chông chênh, mờ mịt như tình cảnh của những công ty này.
Những câu chuyện thực
Hơn ba tháng nay, anh Tuấn, nhân viên một công ty chuyên xuất nhập khẩu ngũ cốc phải kiếm việc làm thêm để cải thiện thu nhập. Vốn là đội trưởng đội xây dựng tại một kho cho thuê mà công ty trên sở hữu, nhưng từ đầu năm đến nay, do số lượng khách hàng thuê kho giảm sút mạnh, việc sửa chữa, xây dựng bị đình trệ nên anh Tuấn được điều về làm nhân viên bảo vệ, trực đêm.
Tình hình kinh doanh không tốt, doanh thu giảm sút nên lương của anh Tuấn cũng như tất cả nhân viên của công ty bị ảnh hưởng, chỉ bằng một nửa đến hai phần ba so với trước đây, ở mức gần 4 triệu đồng/tháng. Trong khi đó, xưởng sản xuất đá nữ trang của vợ anh Tuấn nhiều tháng nay cũng gặp khó khăn. Cuối cùng, anh Tuấn quyết định xin làm thêm việc phụ hồ cho một chủ thầu xây dựng gần nhà. Tối đi làm bảo vệ, ngày anh đội nắng, lấm lem với hồ, với cát. Quần quật cả ngày lẫn đêm, anh sút 5 ký chỉ trong vòng một tháng. “Cực nhưng để có tiền nuôi con phải chấp nhận”, anh Tuấn cười buồn.
Anh Tuấn chỉ là một trong số hàng ngàn người lao động đang ở tình trạng mà nhiều người gọi là thất nghiệp nửa vời, tức vẫn còn công việc nhưng làm nửa tháng, nghỉ nửa tháng khiến thu nhập không đủ sống. Anh N., một quản đốc công ty chuyên về in ấn, kể hơn nửa tháng nay, anh thừa lệnh giám đốc cho các nhân viên trong tổ in cao cấp (in lụa, máy công nghiệp) nghỉ luân phiên, giảm quân số xuống một nửa so với bình thường. Theo anh, bằng giờ mọi năm, tổ in này làm không hết việc. Vậy mà bây giờ, những khách hàng lớn, khách quen... vẫn không đặt nhãn dù vào mùa kinh doanh cuối năm vì không bán được hàng. Máy in đành đắp chiếu. Thiếu việc, công ty không yêu cầu ai nghỉ nhưng cho nhân viên tự lựa chọn, có thể nghỉ luôn hoặc nghỉ không lương chờ việc.
Ở lĩnh vực tài chính, từ thời điểm thị trường chứng khoán khó khăn đến nay, không ai thống kê được số lượng nhân viên ra khỏi ngành nhưng con số nhân viên sụt giảm hàng năm của một số công ty cũng nói lên được nhiều điều. Trao đổi với TBKTSG, ông Đoàn Đức Vịnh, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Chứng khoán Âu Việt, cho biết con số 120 nhân viên của công ty vào năm ngoái hiện chỉ còn 14 nhân viên. Vậy nhưng, mới đây ông còn liên hệ để sáu trong số các nhân viên còn lại này chuyển sang làm cho Công ty Chứng khoán Đông Á vì công ty tiếp tục thu hẹp kinh doanh. Ông Vịnh cho rằng, trong lúc này nếu cứ gồng gánh thêm nữa thì doanh nghiệp sẽ chết dần, chết mòn nên đành phải để nhân viên chuyển việc đi nơi khác.
Tương tự, tại nhiều công ty chứng khoán khác, không chỉ nhân viên môi giới, mà có cả bộ phận phân tích, đầu tư đã phải chuyển ra khỏi ngành vì lương giảm đều hàng năm. “Nhiều chuyên gia chứng khoán tôi quen hiện đã chuyển sang ngành nghề kinh doanh khác, không ăn nhập gì với chứng khoán, như mở quán bán ốc, bán bánh canh ghẹ...”, trưởng phòng phân tích một công ty chứng khoán lớn cho biết.
Những con số
Theo Tổng cục Thống kê, tỷ lệ thất nghiệp của người trong độ tuổi lao động chín tháng đầu năm 2012 là 2,17%, trong khi năm trước là 2,22% và năm 2010 là 2,8%. Như vậy, tỷ lệ thất nghiệp liên tục giảm trong những năm gần đây.
Tình hình ở TPHCM cũng tương tự. Theo ông Nguyễn Văn Xê, Phó giám đốc Sở Lao động - Thương binh và Xã hội TPHCM, tỷ lệ thất nghiệp ở thành phố ước tính của năm nay khoảng 4,9%, thấp hơn 0,2 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy vậy, ông Xê cũng cho rằng con số này không thật chính xác, và ông bối rối với câu hỏi con số đó được tính ra sao.
Tuy nhiên, những con số đăng ký hưởng trợ cấp thất nghiệp lại cho thấy một bức tranh khác. Theo ông Lê Quang Trung, Cục phó Cục Việc làm, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, chín tháng đầu năm nay có 423.000 người đăng ký hưởng trợ cấp thất nghiệp (gần bằng 50% số người đăng ký hưởng trợ cấp thất nghiệp từ năm 2010 đến nay), trong số này có 345.000 người đã hưởng bảo hiểm thất nghiệp.
Ông Trung cho rằng mức tăng đột biến trong năm 2012 có nhiều lý do như chuyện số người tham gia đóng bảo hiểm thất nghiệp tăng lên, số người đủ điều kiện hưởng cũng nhiều hơn và việc di dời cơ sở gây ô nhiễm ra khỏi thành phố cũng là nguyên nhân khiến nhiều lao động phải nghỉ việc. “Nhưng nguyên nhân lớn nhất vẫn là kinh tế khó khăn, hàng hóa ứ đọng, sức mua thấp khiến nhiều doanh nghiệp đóng cửa, giải thể, hoặc cho người lao động nghỉ bớt để giảm chi phí”, ông Trung nói.
Trong khi đó, tại TPHCM, theo thống kê của Trung tâm Giới thiệu việc làm thành phố, trong gần 100.000 người có quyết định hưởng trợ cấp thất nghiệp chín tháng đầu năm thì số lượng những người có mức lương hàng tháng gần 7 triệu đồng trở lên chiếm trên 8%, khá cao so với mức chỉ 5% của năm ngoái. Theo đại diện của trung tâm này, tình hình khó khăn chung đã ảnh hưởng đến công ăn, việc làm của những người có trình độ từ cao đẳng trở lên. Vị đại diện này cũng cho biết số lượng lao động đến xin việc tại trung tâm ngày càng tăng, trong khi nhu cầu tuyển dụng ở các công ty lại giảm đi.
Và những hy vọng mong manh
Dù là thất nghiệp nửa vời hay đã bị nghỉ việc, những người lao động đều không có sự lựa chọn nào khác để thay đổi tình trạng hiện có.
Theo anh N., những công nhân tổ in mà anh kể ở trên đều chọn phương án nghỉ không lương chờ việc chứ không ai xin nghỉ luôn. Lý do rất đơn giản, không xin được việc chỗ mới khi những công ty cùng lĩnh vực đều gặp tình trạng tương tự. “Thôi thì, công ty khó thì mình cũng phải chia sẻ chứ bây giờ biết đi đâu. Công ty nào cũng vậy thôi”, anh N. nói.
Còn anh Tân, vốn là nhân viên kinh doanh một công ty vận tải biển, đã vài tháng trôi qua từ ngày nghỉ việc ở chỗ làm cũ, anh vẫn chưa tìm được việc làm mới. “Hồ sơ xin việc đã đăng trên một trang web tuyển dụng lớn, cũng đã được gửi đến nhiều công ty nhưng chưa thấy phản hồi”, anh Tân nói. Anh hy vọng đến cuối năm nay, đầu năm sau nhu cầu tuyển dụng sẽ tăng và anh sẽ kiếm được việc làm.
Vậy nhưng một chuyên gia kinh tế, và một tổng giám đốc quản lý quỹ vừa nói chuyện với TBKTSG cách đây vài hôm đều đưa ra một quan điểm giống nhau. Đó là tình hình năm 2013 sẽ còn khó hơn nhiều so với năm nay, khi kinh tế toàn cầu chưa khởi sắc, kinh tế vĩ mô trong nước sẽ vẫn ngổn ngang với xử lý nợ xấu, tái cấu trúc, và như vậy chuyện thất nghiệp chắc chắn sẽ còn tăng. Nên những sự chờ đợi, những mong ngóng về một năm mới khá hơn năm cũ xem chừng khó thành hiện thực, người lao động sẽ gặp không ít chông gai trong hành trình tìm kiếm một công ăn việc làm ổn định hơn...
Thanh Thương - Minh Tâm (TBKTSG)