Là một người đã gắn bó với ngành giáo dục (GD) đại học gần cả cuộc đời, hiện đang sống ở nước ngoài, tôi luôn luôn quan tâm đến nền GD nước nhà.
Đã từ lâu trên các diễn đàn, đông đảo các giới trí thức, nhân sĩ có tâm huyết, bàn luận sôi nổi về nền GD Việt Nam (GDVN).
Hội thảo về GD do các trí thức gạo cội Hà Nội tổ chức đã đánh giá, mổ xẻ mạnh mẽ những sai lầm, bất cập không chấp nhận được của nền GDVN hiện nay. GS Hoàng Tụy sau khi phân tích khá tỷ mỉ và chính xác tình hình GDVN, đã đưa ra một đề cương cải cách GD (CCGD) với các bước đi rất cụ thể. Nhân dịp này, tôi cũng muốn bày tỏ một số cảm nghĩ của mình, đặc biệt về đề cương CCGD của GS Hoàng Tụy.
Tôi thấy rằng, không chỉ các nhà nhân sĩ trí thức có tâm huyết mà toàn xã hội Việt Nam đều đang mong muốn nền GD nước nhà phải thay đổi để có được bộ mặt tiên tiến, đào tạo được những con người chuẩn mực đáp ứng yêu cầu của xã hội, cứ không phải cứ bo bo giữ mãi cái triết lý GD lạc hậu như hiện nay làm xã hội không tiến lên được. Qua bao thập kỷ, chúng ta đã thực hiện bao lần cải cách, lấy nhiều thế hệ học sinh, sinh viên làm vật thí nghiệm, hao người, tốn của mà không đạt được kết quả như mong muốn. GS Hoàng Tụy cũng nói „ … mấy chục năm qua nền GD nước nhà chìm đắm trong khủng hoảng triền miên, ngày càng trầm trọng bởi các ràng buộc ý thức hệ cứng nhắc làm cho nó bị xơ cứng, già cỗi và ngày càng lạc hậu, đào tạo cho xã hội con người không đáp ứng được mục tiêu đạo đức, sáng tạo và kỹ năng sống để thực hiện nhiệm vụ hiện đại hóa đất nước... „ . Đã có rất nhiều sự phân tích sâu sắc, đánh giá đúng đắn nền GD Việt Nam một cách tâm huyết. Tôi không đi sâu vào đề tài này, mà muốn nêu vài suy nghĩ của mình, đặc biệt về đề cương CCGD của GS Hoàng Tụy – đó là nột dung ý kiến trao đổi trong bài này.
I - Điểm thứ nhất:
Tôi rất đồng ý với GS Hoàng Tụy, trước hết phải cải thiện cơ bản chính sách đối với người thày, giải tỏa nghịch lý lương để nhà giáo ở mọi cấp an tâm làm việc, toàn tâm toàn ý với trách nhiệm cao cả của mình. Ông cũng nghĩ rằng „ … trước mắt chưa hy vọng có thể chữa trị nhanh chóng cái ung thư này, GD phải tìm mọi cách tự cứu lấy mình trong phạm vi có thể. Theo tính toán của nhiều chuyên gia, hoàn toàn có cơ sở để tin rằng dù trong phạm vi cả nước còn khó khăn thì ngay trong nội bộ GD vẫn có thể rà soát lại cơ chế tài chính, kiên quyết bỏ hay giảm bớt mọi khoản chi tiêu không hiệu quả, trên cơ sở đó tăng lương ....”.
Trả lời cho lý lẽ trên, chúng ta thử đưa ra một phép tính như sau: Để một giáo viên tiểu học đủ nuôi gia đình, theo vật giá hiện nay, lương phải từ 8 triệu đồng/tháng trở lên, giáo viên trung học phải 10-12 triệu/tháng trở lên và giáo viên đại học 12-20 triệu/tháng trở lên. Vậy hàng tháng Bộ GDĐT tìm đâu ra số tiền khổng lồ này? Đó là chưa đề cập đến sự phản ứng của các ngành khác vì họ không có được phụ cấp tương đương như vài năm trước đây đã xảy ra. Vừa qua để tăng lương thêm 100 ngàn đồng cho CBCNV mà Quốc Hội cũng đã phải thảo luận mất mấy ngày. Vậy nhà nước cũng lấy đâu ra tiền để hỗ trợ cho ngành GD?. Nếu tính toán như trên của GS Hoàng Tụy thì thiết nghĩ cũng may ra chỉ phụ cấp thêm cho mỗi giáo viên được vài trăm ngàn là cùng, chả có ý nghĩa gì với thời giá hiện nay. Do vậy khó mà cải thiện được cơ bản cuộc sống của họ. Một khía cạnh khác, đồng lương đủ để người giáo viên nuôi gia đình là điều kiện cần, phải có thêm điều kiện đủ nữa mới đầy đủ – đó là, người giáo viên phải được sống trong môi trường xã hội có pháp luật nghiêm minh, minh bạch và công bằng để giữ được niềm tin, an tâm làm việc trồng người cao quý cho xã hội. Điều kiện đủ này không biết xã hội Việt Nam đến bao giờ mới có được?.
Tóm lại, điều kiện thứ nhất đã nêu ra trên đây để nói lên rằng „có thực mới vực được đạo”. Chắc rằng chúng ta thực hiện cải tiến tiền lương cho giáo viên không thể nhanh chóng trong ngày một ngày hai, nhưng đó là việc phải làm trước hết.
II - Điểm thứ hai:
GS Hoàng Tụy mạnh dạn đưa ra một vấn đề hết sức hệ trọng, vì nó đụng đến cương lĩnh của Đảng mà từ lâu người ta coi đó là vấn đề tế nhị, chưa ai dám nói thẳng thắn ra – đó là, phải xóa bỏ triết lý GD cũ và ý thức hệ định sẵn vào nội dung và phương pháp GD hiện nay. Vì, nó là nguồn gốc gây ra mâu thuẫn, xung khắc giữa giáo lý trong nhà trường với thực tế phũ phàng ngoài xã hội, cũng do vậy mà phát sinh nuôi dưỡng sự gian dối, đạo đức giả và bạo lực làm cho xã hội bất ổn. Tôi rất đồng ý với quan điểm này của GS Hoàng Tụy. Để chứng minh điều này tôi xin trích một tin gần đây đăng trên báo mạng „Dantri.com” ngày 3/12/2012 rằng „Nhiều cử nhân tốt nghiệp loại giỏi thất ngiệp vì thiếu kỹ năng làm việc. Thực tế những gì họ học trên giảng đường rất xa lạ với nhu cầu tuyển dụng... „
Hòa nhịp với xu thế toàn cầu hóa, xã hội Việt Nam cũng có một số thay đổi theo hướng tiến bộ, nhưng nền GDVN thì vẫn dẫm chân tại chỗ luẩn quẩn theo dòng xoáy của cơ chế thị trường và bị một ý thức hệ lạc hậu ràng buộc, những tư tưởng bảo thủ, không dám nhìn thẳng vào sự yếu kém của mình, say sưa ru ngủ với quá khứ vẻ vang và tự dối mình bằng những hình thức giả tạo (Hoàng Tụy). Tính sính bằng cấp để che dấu cái dốt của mình như nhiều vụ dùng bằng giả của một số cán bộ lãnh đạo ở các tỉnh đã bị phanh phui, đã nói lên tính giả dối trong nền GDVN. Từ đó, sinh ra bao hệ lụy cho xã hội như nào là „học thuê, thi thuê, viết luận án thuê v.v và v.v..” cách đây hai thập kỷ làm gì có những ngôn từ động trời này, làm gì có chuyện mua quan bán chức. Nghe sao mà lạ lẫm, chỉ ở Việt Nam mới có. Mỗi lần tôi được nhìn thấy trên VTV4 đưa tin này mà trái tim mình như bị thắt lại, không biết các nhà lãnh đạo các cấp nghĩ như thế nào về sự dối trá tràn lan trong xã hội hiện nay? Ngày Phó thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân mới lên làm Bộ trưởng Bộ GDĐT, đã nâng „hiện tượng thầy giáo Đỗ Việt Khoa” lên thành phong trào hai không trong GD. Phong trào được phát động rầm rộ và sâu rộng, nhưng chỉ sau 2 năm thực hiện thì nó như quả pháo nổ 1 lần rồi trả lại không gian yên lặng. Thầy giáo Khoa – người đầu tiên trong ngành GD dám đứng lên chống tiêu cực trở thành nạn nhân bị đánh tới bến, không thể tiếp tục đứng lớp ở ngôi trường mình tố cáo tiêu cực, phải xin đổi dạy ở một trường xa.
Nói tóm lại, quan hệ giữa GD và xã hội là mối quan hệ biện chứng. Khi xã hội chưa phát triển bền vững thì nền GD còn khó đi lên. Ngược lại một nền GD yếu kém thì không đào tạo được cho xã hội con người đủ tiêu chuẩn theo yêu cầu để đủ sức cải biến xã hội. Do vậy bây giờ hơn lúc nào hết cần thành lập một Ủy ban CCGD đặc biệt do trung ương quản lý, gồm những người tài giỏi tâm huyết để thực hiện nhiệm vụ CCGD toàn diện triệt để trong một cơ chế cởi mở, mạnh dạn xóa bỏ các rào cản đã làm cho nền GDVN tụt hậu bao nhiêu năm qua. Áp dụng sáng tạo các nền GD tiên tiến để có thể đưa GDVN tiến lên ngang bằng các nước trên thế giới, làm cho đất nước thoát khỏi yếu kém trên trường Quốc tế. Đề cương CCGD của GS Hoàng Tụy là một trong những đóng góp quý báu cho Ủy ban cải cách đặc biệt này làm tham khảo trong quá trình xây dựng và phát triển nền GDVN.
Trong thời gian chờ đợi một UBCC đặc biệt, chúng ta có thể tiến hành ngay một số vấn đề sau:
- Rà soát lại và định hình đúng đắn chương trình GD theo phương châm tiên tiến từ mẫu giáo đến trung học phổ thông. Thiết nghĩ rằng chúng ta có thể lấy nội dung và phương pháp GD của Mỹ và Nhật làm tham khảo chính. Nền GD nước Mỹ đã có kinh nghiệm lâu đời và đang phát triển mạnh mẽ,khoa học kỹ thuật tiên tiến vào bậc nhất trên thế giới. Nước Nhật đã đào tạo những nhà khoa học nổi tiếng không hề kém Mỹ, đặc biệt trong sự giáo dục con người, vụ sóng thần vừa qua đã chứng tỏ điều đó.
- Mạnh dạn xóa bỏ hoặc xóa bỏ các môn học chính trị với nội dung sáo rỗng, không có tính giáo dục cao mà thay vì các tiết học ngoài thực tế, để phát huy tính sáng tạo tự chủ của học sinh.
- Xem xét lại cách đánh giá kiến thức học sinh, xóa bỏ các hình thức thi cử nặng nề trong chuyển cấp.
- Đào tạo lại đội ngũ giáo viên và sửa đổi nội dung đào tạo giáo sinh ở các trường sư phạm theo nội dung và phương pháp GD tiên tiến. Tuyệt đối nghiêm cấm việc học thêm và dạy thêm ở cấp tiểu học. Giáo viên THPT không được dạy thêm các học sinh mà mình đang đứng lớp. Kiên quyết thự hiện kỷ luật GD nghiêm minh để „thày ra thầy trò ra trò” xã hội đỡ ca thán.
Nếu thực hiện tốt các điểm nhỏ trên đây tôi nghĩ GDVN bước đầu sẽ có chuyển biến tốt, khởi đầu cho nền GDVN đi lên.
Tiến Sĩ Đào Duy Tiến queviet.pl