Ông Phạm Văn Thủy, Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở (Bộ VH-TT&DL) trao đổi với Tiền Phong xung quanh dự thảo Quy hoạch tổng thể lễ hội toàn quốc giai đoạn 2012-2020, định hướng đến năm 2030 đã trình Chính phủ xem xét, trong tình hình mùa lễ hội trong giai đoạn cao điểm và vẫn tồn tại nhiều bất cập.
Du khách chen chân cầu an tại chùa Đồng, lễ hội Yên Tử. Ảnh: Tuấn Nguyễn.
Sau một thời gian dài chuẩn bị, ông có thể cho biết dự thảo quy hoạch lễ hội tiến hành đến đâu?
Cơ quan quản lý lễ hội là Bộ VH-TT&DL giao việc này cho Cục Văn hóa cơ sở (VHCS). Cục có trách nhiệm xây dựng dự thảo trên cơ sở tính pháp lí đầy đủ, tính đồng nhất, đồng bộ và phù hợp với các yêu cầu.
Đến nay, Cục đã hoàn thành dự thảo, Bộ gửi Văn phòng Thủ tướng. Chúng tôi đang chờ một số ý kiến của bộ ngành, cơ quan liên quan, sau đó tổ chức các hội thảo, cố gắng trong quý 3 năm 2013 sẽ xong hết.
Sau khi Thủ tướng ký ban hành bản quy hoạch này, từ T.Ư đến địa phương phải thực thi theo đúng nội dung đã phê duyệt.
Với hơn 7.000 lễ hội dân gian trên cả nước, Cục định quy hoạch ra sao?
Hiện cả nước có 7.966 lễ hội, trong đó có 7.039 lễ hội dân gian, ngoài ra còn có lễ hội tôn giáo, cách mạng, lễ hội nghề. Các lễ hội dân gian sau khi quy hoạch sẽ phân cấp trách nhiệm quản lí đến các tỉnh, huyện.
Theo đó sẽ có tiêu chí các lễ hội quy mô cấp xã, huyện, tỉnh, lễ hội lớn như thế nào đó sẽ ở cấp khu vực do Bộ quản lí, rồi lễ hội lớn mức nào mới thành lễ hội cấp quốc gia do Chính phủ quản lí. Khi phân cấp rồi, tần suất lễ hội giảm đi.
Cụ thể, đối với một số lễ hội như festival nghề, festival dừa, cà phê- đương nhiên phải giảm tần suất, có thể đề xuất 5 năm tổ chức một lần.
Lễ hội dân gian sau khi quy hoạch, nhà nước chỉ đóng vai trò giám sát, lễ hội đã là dân gian phải để cho dân. Một số lễ hội dân gian phù hợp điều kiện hiện tại thì tiếp tục tồn tại.
Một số lễ hội có ý nghĩa lớn cần phục hồi, lễ hội không còn phù hợp sẽ mai một dần. Đối với lễ hội dân gian, có một số lễ hội trùng lắp, có thể sẽ quy hoạch lại. Ví dụ Nam Định và Thái Bình cùng có lễ hội đền Trần, phải chăng để tiết kiệm, trang trọng và đảm bảo quy mô, nên giữ lại lễ hội chính, sàng lọc bớt đi.
Có chuyên gia cho rằng lễ hội dân gian là của dân, họ có nhu cầu bình đẳng như nhau nên khó giảm số lượng, ý kiến của ông ra sao?
Nếu trong xã đó thờ cùng một vị thần linh mà mỗi làng tổ chức lễ hội, sau khi quy hoạch sẽ giao cho xã đứng ra tổ chức một lễ hội. Phân cấp như thế, đảm bảo quản lí sát hơn, quy mô giới hạn ở mức nhất định, giảm số lượng lễ hội trùng lắp. Họ có muốn thương mại hóa, mở rộng quy mô cũng không thể, vì phải theo đúng quy định.
Nhiều lễ hội đang trong tình trạng tự nâng cấp. Vậy trong quy hoạch lễ hội, có chuyện hạ cấp các lễ hội này?
Trong quy hoạch lễ hội có một số lễ hội tự nâng tầm quy mô, chủ yếu do nguồn xã hội hóa. Sau khi quy hoạch xong, dứt khoát lễ hội quy mô nào phải dừng đúng mức đó, không tự nâng tầm bừa bãi.
Ông cho rằng phân cấp quản lí lễ hội giúp giảm bớt bất cập trong tổ chức, quản lí lễ hội thời gian qua?
Dù chưa cụ thể hóa nhưng phân cấp tự hình thành rồi. Bây giờ phân cấp cụ thể chính là cái gậy quy trách nhiệm cho chính quyền các cấp, buộc họ có trách nhiệm đối với từng lễ hội do địa phương quản lí, giúp giảm đi rất nhiều bất cập, tệ nạn.
Còn chuyện phục dựng một số lễ hội dân gian, liệu có dễ sa đà vào sân khấu hóa, sao chép nghi lễ, trò diễn dân gian?
Đấy là yếu tố đáng phòng ngừa. Phục dựng lễ hội phải đảm bảo tính pháp lí, khoa học, nguồn gốc, tính truyền thống, tính kế thừa thì mới không sân khấu hóa.
Với hơn 7.000 lễ hội dân gian, Bộ có đủ nhân lực điều tra, nghiên cứu chừng ấy lễ hội khi quy hoạch?
Chắc chắn Bộ đủ nguồn nhân lực để làm việc này. Ngay cả việc tổ chức hội thảo, lấy ý kiến các cơ quan đoàn thể, nhân dân đều phục vụ cho mục đích này, để điều tra phân cấp có tính khoa học cao.
Theo Tiền phong