Mới thu được hơn ngàn tỷ đồng, nhưng Quỹ bảo trì đường bộ đã có vài đơn vị “nhòm ngó” tính chuyện “xâu xé”.
Ba tháng sau khi chính thức thu phí bảo trì đường bộ với ô tô, Quỹ bảo trì đường bộ đã thu được hơn 1.000 tỷ đồng, đây là một tín hiệu rất mừng với cơ quan quản lý giao thồng, và có lẽ cũng vì mừng nên các đơn vị liên tục trình lên các cơ quan cấp cao quản lý quỹ xin được “chia” một phần số tiền này để đầu tư cho những việc mà đơn vị mình cho là “rất cần thiết”, để đảm bảo giao thông. Trong khi đó, tai nạn giao thông chết người do đường xấu thì Hội đồng quản lý Quỹ quyết không chi.
Mở màn cho những cái “nhìn” vào Quỹ bảo trì đường bộ là Tổng cục đường bộ (Bộ GTVT), thay vì trình các tuyến đường xấu cần sửa chữa, bảo trì ngay thì đơn vị này lại trình lên Bộ GTVT kế hoạch xây dựng 45 trạm cân trên cả nước, với tổng số vốn khoảng 6.300 tỷ đồng cho giai đoạn từ nay đến năm 2030, một phần vốn cho kế hoạch này được Tổng cục đường bộ đề xuất lấy từ Quỹ bảo trì. Đề xuất này lập tức được các tỉnh hưởng ứng, khi hàng loạt Sở GTVT các tỉnh gửi báo cáo lên Tổng cục rằng xe quá tải đang băm nát các con đường qua địa phương, tỉnh nào cũng muốn có một trạm cân, hăng hái nhất là Lào Cai, Hải Phòng, sau đó là tới Lạng Sơn, Hải Dương, Vĩnh Phúc…
Một người đàn ông "bất chợt" gặp nạn vì đi giữa đường và đâm phải dải phân cách phân làn. Có lẽ ông cũng thuộc diện phải đóng phí để sửa lại cái dải phân cách này.
Tổng cục này lý giải tình trạng xe quá tải đang làm đường xuống cấp nhanh chóng, hư hỏng nhiều, gây mất an toàn giao thông… Và vì vậy, việc chi Quỹ để xây trạm cân hạn chế xe quá tải là đúng, nó góp phần để đường tốt hơn, sử dụng được lâu hơn. Từ đó Quỹ sẽ phải chi ít hơn cho sửa chữa đường. Đơn vị này cho rằng đây là cách xử lý “phần gốc” quả tình trạng đường xuống cấp nhanh chòng sau khi xây dựng, chứ không phải đường kém chất lượng.
Tuy nhiên, có lẽ lãnh đạo Tổng cục này đã quên mất rằng, để tình trạng xe quá tải hiện nay là do đâu? Trọng tải thiết kế đường đều đã được quy định rõ ràng và đẩy đủ, nhưng xe siêu trường, siêu trọng, xe có tải trọng thiết kế lớn hơn tải trọng đường vẫn được phép nhập về. Biết rằng những xe này chạy đường sẽ quá tải, nhưng đơn vị cấp phép cho phương tiện (Cảnh sát giao thông) vẫn cho đăng ký, cấp biển số để nó được hoạt động. Khi nó được hoạt động thì loay hoay quản lý trọng tải, chi tiền để xử lý hậu quả do nó gây ra. Tại sao chúng ta không xử lý từ đầu, xe nào tải trọng vượt quá thiết kế cầu đường trong nước thì quyết không cho nhập khẩu, nếu lọt qua được cửa nhập thì không cấp đăng ký, thử hỏi những phương tiện này làm sao có cơ hội để hoạt động, rồi phá hỏng đường?
Cũng phải nói thêm rằng, tình trạng xe quá tải hiện nay một phần cũng từ chính tình trạng tiêu cực trong lực lượng quản lý. Điển hình là những tiêu cực ở trạm cân thí điểm Dầu Giây (Đồng Nai), đã bị báo chí phanh phui cách đây vài năm. Những trạm cân thí điểm hiện tại vẫn chưa được quản lý tốt, Tổng cục này lại đòi xây thêm hàng loạt trạm cân mới từ tiền Quỹ do người dân đóng góp. Rõ ràng xe quá tải là lỗi từ các cơ quan quản lý, nay xảy ra hậu quả lại muốn lấy tiền của người dân đóng góp cho việc đi đường của mình để giải quyết hậu quả đó thì khó lòng hợp lý được.
Ngay sau đó, Tổng cục này lại đề xuất chi thêm 114 xóa 5 trạm thu phí đường bộ mà nhà nước đã bán quyền thu phí. Còn tiền bán quyền thu phí đã dùng vào việc khác rồi, nên giờ người dân muốn không bị thu thêm phí đi qua các trạm này thì phải chấp nhận bỏ một phần phí mình đã nộp để xóa bỏ các trạm thu đó. Như thế mới tránh được tình trạng phí chồng phí.
Tiếp nối “tấm gương tiên phong” của Tổng cục đường bộ, trả lời báo chí ngày 15/4, ông Nguyễn Xuân Tân, Phó giám đốc Sở GTVT Hà Nội tiếp tục nói về ý định tới sẽ trình UBND TP. Hà Nội xin dùng Quỹ bảo trì đường bộ vừa thu được đề nâng cấp, sửa chữa lại dải phân cách ở những tuyến phố đã thực hiện phân làn phương tiện năm 2011. Theo ông Tân, hiện nay đường Hà Nội đã cơ bản tốt, chất lượng tốt hơn các đường khác trong cả nước. Chỉ có mấy cái dải phân cách ở 5 tuyến phố phân làn là xuống cấp.
Như vậy có thể hiểu, Quỹ bảo trì dùng để bảo trì, sửa chữa đường xấu, xuống cấp, nhưng vì Hà Nội đường tốt rồi, ngon rồi nên nếu không chi cho sửa dải phân cách thì sẽ không biết dùng vào việc gì nữa. Trong khi, chính những cái dải phân cách đó khi mới lắp đã cướp đi sinh mạng của vài người, còn những trường hợp thương tật, hư hỏng phương tiện do va quệt phải những dải phân cách này thì nhiều vô kể.
Cũng phải nói thêm rằng, hiệu quả giảm ùn tắc, giảm tai nạn khi phân làn vẫn chưa thể kiểm định rõ ràng. Khi tình trạng giao thông lộn xộn, đi sai làn đường trên 5 tuyến phố phân làn của Hà Nội ai cũng có thể thấy rõ.
Đề xuất trên của Sở GTVT Hà Nội được đưa ra chỉ ít ngay sau khi Sở này phối hợp với một số công ty sản xuất thiết bị giao thông tổ chức Hội thảo về giải phân cách mềm bằng nhựa tổng hợp, diễn ra sáng 10/4 vừa qua.
Còn theo một đại diện Hội đồng quản lý Quỹ bảo trì trung ương, số tiền trên chỉ đáp ứng một phần rất nhỏ nhu cầu bảo trì, sửa chữa đường bộ trên cả nước, khi hiện nay nhu cầu này được tính toán lên tới khoảng 8.000 tỷ đồng.
Trong khi các ngành vẫn đang tìm cách “xâu xé” miếng bánh Quỹ bảo trì thì trên cả nước, ít ngày người ta lại nghe tin có một vài người chết vì đường xấu. Phần lớn những vụ tai nạn người bị nạn tự chịu, một số vụ việc nghiêm trọng được địa phương hỗ trợ, nhưng là lấy tiền từ các quỹ xã hội khác. Còn Quỹ bảo trì, thu tiền phí sử dụng đường của người dân, lại không có khoản chi đền bù cho người bị nạn vì đường xấu.
Phí bảo trì vẫn thu, đường sẽ được sửa từ từ, còn nếu có tai nạn gây tử vong vì đường xấu thì chỉ nên trách rằng Diêm Vương sao lỡ gạch tên mình quá sớm.
Phạm Thanh (Phunutoday)