Giỗ Tổ Hùng Vương 2013 đã kết thúc sau lễ dâng hương vào hôm 10/3 Âm lịch. Trang trọng, xúc động và thu hút gần 3 triệu lượt khách hành hương, khó có thể bảo rằng ngày hội tri ân tổ tiên của người Việt không thành công được như mong đợi từ cộng đồng.
1. Sẽ là trọn vẹn, nếu như trong những ngày hướng về đất Tổ, dư luận không tìm ra sự xuất hiện của một “hòn đá lạ” ngay trong lòng đền Thượng - nơi diễn ra nghi lễ dâng hương mọi năm.Theo như những gì được phản ánh, đó là hòn đá cao gần nửa mét, có chạm khắc chữ Phạn, chữ Hán và đủ thứ kí tự lạ lùng. Báo giới hì hục săn tìm xuất xứ của “đá lạ”, kèm theo dư luận về hàng loạt giả thiết... động trời - cho tới khi Ban Quản lý đền Hùng thừa nhận: Hòn đá ấy đã được đặt ở đây từ 2 năm trước.
Rồi, câu chuyện lại càng li kì hơn, khi vị Trưởng Ban Quản lý cũ (đã nghỉ hưu) tiết lộ: khi tu sửa đền Thượng, người ta phát hiện tại đây một lá bùa đặc biệt. Theo nghiên cứu, lá bùa đó được... gián điệp của quân Nguyên Mông lén đặt vào đền Hùng từ thế kỉ 13, với mục đích trấn yểm, xô ngã nước Đại Việt sau thất bại trong 3 lần xâm lược trước đó. Bởi thế, hòn đá lạ này được một doanh nghiệp cung tiến để biến thành lá bùa... yểm ngược lại lá bùa cũ - vốn đã bị phát hiện và... mang về bảo tàng gần đó.
Kèm theo lời giải thích ấy, lãnh đạo địa phương cũng đưa ra lời hứa... tổ chức hẳn một hội thảo khoa học để quyết định số phận “đá lạ” sau giỗ Tổ. Khi đó, hệ thống kí tự, tính chất, vị trí đặt hòn đá này... sẽ được mang ra phân tích kĩ để có thể đưa ra một quyết định cuối cùng.
2. Tạm bỏ qua những tranh cãi ở góc độ tâm linh, câu hỏi đặt ra: Nếu quả thật hướng tới ước vọng mang lại may mắn an lành cho vùng đất Tổ và con cháu vua Hùng, việc đặt “đá lạ” tại đền Thượng sẽ là tích cực và đáng quý. Vậy, sao điều đó không được công bố rộng rãi ngay khi thực hiện, để có thể tìm kiếm sự đồng tình (và hỗ trợ) từ cộng đồng - thay vì phải tổ chức thêm hẳn một cuộc hội thảo vào mấy năm sau? Và nếu như “đá lạ” được yêu cầu mang ra khỏi đền Hùng - như ý kiến hiện có của nhiều chuyên gia, phải chăng chính những người quản lý ở đền Hùng lại đang đi ngược với tiêu chí và yêu cầu của Luật Di sản văn hóa, cũng như với tính chất của một khu vực thiêng liêng như đền Thượng?
Câu chuyện “đá lạ” năm nay khiến nhiều người không khỏi liên tưởng tới trường hợp “cột đá thề” ngay tại đền Hùng vào năm 2011. Trong nhiều năm dài, một cột đá dài đã tồn tại ở sân đền Thượng, với những truyền thuyết trong dân gian rằng đó chính là “cột đá thề” được dựng lên khi vua Hùng truyền ngôi lại cho An Dương Vương. Tuy nhiên, khi tu sửa, cột đá này đã được đưa vào Bảo tàng Hùng Vương, để thay vào chỗ cũ bằng... một cột đá mã não mới nguyên và ít nhiều gây nên những phản ứng từ dư luận.
Từ "đá thề” tới “đá lạ”, dường như chúng ta đang đứng trước một thực tế: Luôn mất thời gian vào những rắc rối và tranh luận vô bổ, khi mà việc quản lý di sản không được thực hiện nghiêm chỉnh ngay từ ban đầu.
Sơn Tùng (Thể thao & Văn hóa)*
Hòn đá “lạ” ở Đền Hùng: “Bỏ lọt” hồ sơ quản lý
Hòn đá “lạ” với nhiều chữ viết cổ và các họa tiết phức tạp đặt tại đền Thượng trong khu di tích lịch sử Đền Hùng đang gây xôn xao dư luận. Giám đốc Ban quản lý khẳng định, người tiền nhiệm đã "bỏ lọt" hồ sơ về hòn đá này.
Mặt trước của hòn đá hướng ra cửa đền Thượng có nhiều hình thù, họa tiết kỳ lạ. Một số ý kiến cho rằng đó là hình vẽ các chòm sao. Nhiều ý kiến khác lại cho rằng đó là trận đồ bát quái…
Mặt sau có một dấu ấn hình vuông, bên trái là một dòng chữ cổ. Nổi bật mặt sau là một chữ (hay hình vẽ) lớn màu đen.
Anh Trần Đăng Giang (26 tuổi, quê Nam Định) băn khăn: “Năm nào tôi cũng đi lễ Đền Hùng nhưng gần đây thấy trên mạng nói về hòn đá này tôi mới biết. Nhìn hình thù của nó thì có vẻ như đây là một lá bùa, nhưng không biết là bùa lành hay bùa dữ”.
Để làm rõ những nghi vấn của người dân về hòn đá “lạ” trong đền Thượng, PV Dân trí đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Xuân Các - Giám đốc Ban quản lý Khu di tích lịch sử Đền Hùng. Theo ông Các, khi ông về làm giám đốc tại đây (khoảng 2 năm trước), hòn đá này đã “ngự” trong đền Thượng.
“Qua tìm hiểu tôi được biết, năm 2009, thời ông Nguyễn Tiến Khôi làm Giám đốc Ban quản lý, trong quá trình tôn tạo, tu sửa đền Thượng, có một nhà hảo tâm tên Khảm, kinh doanh đá quý ở Hà Nội, cung tiến vào đền” - ông Các thông tin.
Ông Các cũng khẳng định, mọi vật phẩm “có mặt” tại đền Thượng nói riêng và khu di tích lịch sử Đền Hùng nói chung đều phải được phép của Ban quản lý và phải có hồ sơ, chứ không thể tùy tiện muốn đặt đâu cũng được. Ông Các dẫn chứng rất nhiều doanh nghiệp, chính quyền các địa phương bày tỏ mong muốn trồng cây, cung tiến cặp nến khổng lồ… vào đền song đều bị từ chối vì nhiều lý do khác nhau, chủ yếu liên quan đến vấn đề linh thiêng của Đền Hùng.
Vậy làm thế nào hòn đá “lạ” trên lại “lọt” được vào đền Thượng, hay chăng có một sự “đặc cách” cho vật cung tiến này?
Về những ký tự trên hòn đá, ông Các cho rằng, ông là người quản lý, không thể hiểu hết ý nghĩa của chúng. Ông Các đã báo cáo sự việc lên UBND tỉnh Phú Thọ, tỉnh cũng đã giao Ban quản lý nghiên cứu phương án, đề xuất hướng xử lý.
“Sau Quốc giỗ, chúng tôi sẽ thành lập hội đồng khoa học để nghiên cứu, đánh giá hòn đá này là như thế nào, ý nghĩa các ký tự ra sao, liệu đặt hòn đá tại vị trí đó có phù hợp không hay phải di dời…” - ông Các cho hay.
Cũng theo ông Các, ông Nguyễn Tiến Khôi - nguyên Giám đốc Ban quản lý khu di tích lịch sử Đền Hùng - đã phải làm giải trình lên UBND tỉnh Phú Thọ về hòn đá này. Bước đầu, ông Khôi thừa nhận đã “cho phép” một người cung tiến hòn đá trên vào đền Thượng. Ông Các nói, việc “bỏ lọt” hồ sơ vật phẩm cung tiến này đã vi phạm nghiêm trọng Luật Di sản văn hóa và cần làm rõ, truy trách nhiệm cụ thể.
Tiến Nguyên (Dân trí)