Hàng loạt vụ tai nạn giao thông thảm khốc xảy ra trong thời gian ngắn gây thương vong lớn cho người tham gia giao thông khiến dư luận không khỏi bàng hoàng lo ngại... Thủ tướng Chính phủ đã phải ban hành Chỉ thị số 12 với hàng loạt chỉ đạo quyết liệt và mạnh mẽ đối với các cơ quan chức năng.
Tuy nhiên, những chỉ đạo quyết liệt đó có được thực hiện nghiêm và trở thành những giải pháp hữu hiệu để kiềm chế, ngăn chặn và đẩy lùi TNGT nghiêm trọng?
Vụ TNGT ở Khánh Hoà ngày 7.6 làm 7 người chết, 22 người bị thương. Ảnh: Lưu Phong
Bài 1: Nhiều bất ổn trên quốc lộ
Trung bình, mỗi ngày cả nước có từ 20-30 người chết vì tai nạn giao thông (TNGT). Đó là thảm hoạ. Đặc biệt, trong tháng 6.2013, liên tiếp xảy ra các vụ TNGT đặc biệt nghiêm trọng, làm chết và bị thương hàng chục người mỗi vụ, đã dấy lên sự lo ngại cho người tham gia giao thông... Giải pháp thì nhiều, nhưng vì sao thực trạng này vẫn tồn tại?
Từ cơ sở hạ tầng quá kém, đến…
Chạy quá tốc độ là nguyên nhân cơ bản của đa số các vụ TNGT. Nhưng đó chỉ là nguyên nhân trực tiếp, dễ thấy rõ nhất ở mỗi vụ việc; còn phía sau đó có nhiều nguyên nhân khác về cơ sở hạ tầng kỹ thuật, tổ chức giao thông, lỏng lẻo trong quản lý vận tải, tài xế, bất cập trong giám sát kiểm tra, tiêu cực xử phạt...
Trong khi vụ TNGT thảm khốc tại huyện Khánh Vĩnh, tỉnh Khánh Hoà (ngày 7.6) khiến 7 người chết, 22 người bị thương chưa khắc phục xong, thì khoảng 7 giờ ngày 9.6 lại xảy ra vụ tai nạn nghiêm trọng khác trên QL1A- đoạn qua xã Điện An, huyện Điện Bàn (Quảng Nam)- làm 3 người chết, 31 người bị thương. Đây là 2 vụ TNGT đặc biệt nghiêm trọng, xảy ra trong đầu tháng 6 tại miền Trung.
Theo thượng tá Lê Ngọc - Phó phòng CSGT, CA TP.Đà Nẵng - hạ tầng kỹ thuật yếu kém là một trong những nguyên nhân cơ bản dẫn đến nguy cơ xảy ra tai nạn nghiêm trọng. Theo thượng tá Ngọc, các tuyến QL- đoạn qua miền Trung- hiện vẫn còn hẹp, nhiều đèo dốc nguy hiểm. Hiện trạng yếu kém của hệ thống QL đó còn phải “gồng gánh” nhiều loại phương tiện. Đã thế, việc cắm biển báo chưa khoa học, quá nhiều đường giao cắt nguy hiểm, nên giao thông trên QL rối tung cả lên. Đó là chưa kể việc thuê, quản lý đội ngũ lái xe giao hoàn toàn cho các DN vận tải, chủ xe. Các cơ sở này tuyển tài xế không qua chọn lọc, lơi lỏng trong quản lý, bỏ mặc cho tài xế tự xoay xở trên cung đường đã nhận khoán. Hệ luỵ là tiết kiệm thời gian, nhiên liệu, đua tốc độ để tranh giành khách...
… có luật nhưng chưa được thực thi
Cũng theo thượng tá Ngọc, hiện nhiều văn bản hướng dẫn xử lý giao thông chưa được cụ thể. Ví dụ, quy định mỗi tài xế không được chạy quá 4 giờ liên tiếp, xe khách đường dài phải có phụ lái...; nhưng thực tế không giám sát được việc thực hiện. Trong khi đó, các thiết bị giám sát hành trình cho đến thời điểm này phần lớn mới lắp đặt để đối phó, không phát huy tác dụng. Lực lượng CSGT không thể giám sát hết được việc chấp hành tải trọng, kỹ thuật an toàn xe hay tốc độ trên đường.
Thậm chí, nếu kiểm tra gắt thì tài xế đối phó bằng cách “chạy bù”, tăng tốc độ ở những đoạn đường không có CSGT. Vụ tai nạn trên đèo Hòn Giao (Khánh Vĩnh - Đà Lạt) làm chết 7 người, bị thương 22 người có nguyên nhân hết sức đáng tiếc, vì tài xế... tiết kiệm nhiên liệu. Nguyên tắc cơ bản trong kỹ thuật lái xe, lên dốc số nào thì xuống dốc phải đi đúng số đó. Vì không tuân thủ quy định cơ bản này, nhằm mục đích tiết kiệm nhiên liệu mà tài xế đã gây ra thảm hoạ. Đáng báo động là trường hợp tương tự thế này xảy ra khá phổ biến.
Nạn... “cha chung”...
GĐ Khu quản lý đường bộ 5 - ông Võ Đình Dũng - cho biết, ở nhiều dự án nâng cấp, mở rộng hoặc xây dựng tuyến tránh QL đoạn qua miền Trung - Tây Nguyên, khi nhà đầu tư vừa hết thời gian bảo hành thì đã xuống cấp. Đặc biệt, các dự án mở rộng QL đoạn Quảng Ngãi đi Khánh Hoà, hiện có nhiều điểm bị sụt lún, biến dạng mặt đường thành “sống trâu”... Đây là một trong những nguyên nhân gián tiếp gây ra TNGT nghiêm trọng. Nếu tài xế chạy nhanh, không kiểm soát tốc độ thì dễ bị mất lái, lao xe ra khỏi đường. Ông Lê Đức Vỹ - Trưởng ban Thanh tra đường bộ 3 (Tổng cục Đường bộ) - cho biết thêm, hiện chỉ tính riêng QL1A, đoạn qua miền Trung, có đến 820 vụ vi phạm hành lang an toàn giao thông tồn tại từ năm 2011 đến nay chưa thể giải quyết dứt điểm.
Ngoài việc xây dựng trái phép, lấn chiếm hành lang an toàn đường bộ, nhiều địa phương còn mở các đường ngang dân sinh tuỳ tiện, tạo nhiều xung đột tại các điểm đấu nối. Trong khi đó, việc xử lý hết sức khó khan, thủ tục rườm rà, vì vậy nhiều trường hợp xây dựng trái phép không được đình chỉ kịp thời, mà cưỡng chế tháo gỡ lại càng khó hơn. Chính quyền các địa phương không phải nơi nào cũng tích cực tham gia bảo vệ hành lang đường bộ, cá biệt có nơi còn ngược lại, làm ngơ hoặc tiếp tay cho vi phạm.
Giải quyết TNGT không phải việc làm của riêng bộ, ngành hay địa phương cụ thể nào, mà là trách nhiệm chung của xã hội. Các giải pháp phải đồng bộ, căn cơ và có lộ trình chứ không thể chỉ là “phản ứng nóng” mỗi khi xảy ra tai nạn cao điểm.