Thuốc ngoại ở đây không phải là thuốc từ các nước Châu Âu đạt chuẩn PIC/s hoặc GMP-EU, mà ở đây thuốc ngoại đến từ các nước Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan… đang làm mưa làm gió tại các bệnh viện. Trong khi thuốc trong nước sản xuất bị kiểm tra gắt gao thì thuốc nhập từ những nước này được kiểm tra chất lượng trên… giấy do doanh nghiệp nhập cung cấp.
Bệnh viện nhập thuốc kém chất lượng, bệnh nhân sẽ chịu nhiều thiệt thòi
“Ưu ái” thuốc Trung Quốc
Đây là một thực tế đang diễn ra đã được nhiều đại biểu tham dự lên tiếng phản ứng tại hội thảo: “Chuyên đề lấy ý kiến về đấu thầu mua thuốc cho các cơ sở y tế để hoàn thiện dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi)” do Uỷ ban Kinh tế của Quốc hội tổ chức tại TPHCM vào ngày 20.8. Chưa bao giờ, thuốc hàm lượng lạ từ các nước Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan... trúng thầu vào các BV của Việt Nam (VN) quá nhiều vì giá rẻ (tiêu chí chọn giá thấp nhất trong đấu thầu thuốc Bộ Y tế quy định).
Chỉ cần nhìn vào danh mục thuốc trúng thầu tại một số BV đa khoa của các tỉnh sẽ thấy thuốc Trung Quốc chiếm chủ đạo.
Tại Bình Dương, nhóm mặt hàng Ceftriaxone 1gr của Qilu (Trung Quốc); danh mục trúng thầu của Hải Phòng có Conxime 0,75gr của Shandong Hualu (Trung Quốc), Biloxim 1,5gr của Shijiahuang (Trung Quốc), Cefuroxim lọ bột của Shenzhen Zhijum (Trung Quốc) trúng thầu; danh mục của Thừa Thiên-Huế có Tinidazol của Sichuan Kelun (Trung Quốc), Ampicilne + Sulbactam của Shandong (Trung Quốc) trúng thầu.
Chẳng hạn, qua khảo sát sơ bộ thuốc trúng thầu vào BV của 9 tỉnh, thành trong tháng 6 vừa qua, thì Ấn Độ đang dẫn đầu về thuốc ngoại trúng thầu, còn Trung Quốc lần đầu tiên nhanh chóng đứng ở hàng thứ năm.
“Không thể nào có thuốc tốt mà giá rẻ được, cần mua thuốc có giá cả hợp lý. Chính vì thuốc giá rẻ, không kiểm soát được chất lượng nên chắc chắn bệnh nhân khổ hơn khi kéo dài thời gian điều trị và ảnh hưởng đến uy tín của bác sĩ, bảo hiểm y tế.
Trong khi DN dược trong nước muốn sản xuất phải đủ tiêu chí, kiểm tra gắt gao và khi xuất khẩu thuốc sang nước khác phải chịu sự kiểm soát nghiêm ngặt bởi hàng rào kỹ thuật ở nước sở tại.
Còn ở VN thì ngược lại, thuốc ngoại nhập chỉ kiểm tra dựa trên giấy tờ. Điều này khiến DN trong nước khó khăn và ngân sách bị thất thu” - bà Huỳnh Thị Lan - Tổng Giám đốc Cty dược phẩm Mekophar - cho biết.
PGS-TS Phạm Khánh Phong Lan - Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM - cho rằng: “Ở một số nước, người ta dùng hàng rào kỹ thuật, những loại thuốc trong nước sản xuất được thì họ không cho nhập. Nếu muốn nhập thì phải chờ, khi nào nước sở tại không sản xuất hoặc thiếu mới cho nhập. Còn ở VN, thuốc trong nước đã sản xuất được và nhiều nhưng vẫn thả cửa cho nhập vào”.
Đồng tình với quan điểm trên, ông Lê Văn Tăng - Cục trưởng Cục Quản lý đấu thầu, Bộ Kế hoạch-Đầu tư - kiến nghị: Quan trọng nhất ở đây là Bộ Y tế, không phải thuốc nào cũng cho nhập cả. Tại sao trong nước sản xuất được lại phải cho nhập? Trong nước sản xuất được thì không cho nhập nữa!”.
Độc quyền… sinh đặc lợi!
Một thực tế cần phải nhìn nhận là sự loạn giá thuốc tại các BV lâu nay không còn là chuyện lạ. Ông Nguyễn Tấn Bỉnh - Giám đốc Sở Y tế TPHCM - dẫn chứng: “Tại TPHCM, hai BV cách nhau có vài chục mét nhưng giá thuốc chênh nhau đến 20% là không thể chấp nhận được. Cả UBND TP và Sở Y tế đều thấy đấu thầu tập trung là phương án tốt nhất”.
Ông Lê Văn Tăng cho rằng, các nước đã tiến hành đấu thầu mua thuốc tập trung thậm chí quy mô quốc gia. Khi đó, các BV không lo đấu thầu.
Theo ông Tăng, dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) quy định đấu thầu tập trung được thực hiện ở 3 cấp: Cấp trung ương, cấp khu vực và cấp địa phương. Tuy nhiên, Bộ Y tế có trách nhiệm ban hành danh mục thuốc phải tổ chức đấu thầu tập trung và các địa phương hay khu vực thành lập đại lý đấu thầu như là một trung tâm mua sắm tập trung.
Việc đấu thầu tập trung cũng cần phải nhìn nhận ở nhiều khía cạnh: Ông Lê Duy Thuận - BV ĐH Y-Dược TPHCM - cảnh báo, khi một Cty trúng thầu cả nước thì số lượng thuốc sản xuất ra sẽ rất lớn. Nếu không đáp ứng nổi mà thiếu thuốc điều trị cho bệnh nhân thì sẽ như thế nào?
Còn theo ông Nguyễn Quốc Bình - Trưởng khoa Dược BV Chợ Rẫy - trong quá trình điều trị, thuốc có thể gây tai biến và có thể buộc ngừng sử dụng. Khi đó lấy thuốc nào bù vào, nếu như chỉ một DN trúng thầu và cung cấp theo như cách đấu thầu mới này.
Một giám đốc BV cho biết: “Một Cty dược trúng thầu sẽ khó đáp ứng nổi cho tất cả các BV và nếu không cung ứng kịp thời sẽ xảy ra thiếu thuốc, đó là chưa nói đến việc chỉ cần một loại thuốc trúng thầu kém chất lượng hay bị giá cao thì tất cả các BV đều lãnh đủ và đương nhiên sẽ gây thiệt hại cho người bệnh lẫn BHYT.
Việc đấu thầu tập trung nên có lộ trình và quy định rõ trách nhiệm của Bộ Y tế trong việc ban hành các danh mục kỹ thuật, nhóm thuốc... bảo đảm công khai, minh bạch và tiến độ ban hành các thông tư hướng dẫn”.