Bà con nháo nhác chạy vạy tiền nong, đóng góp từng chục nghìn một trong hàng trăm hộ dân, có khi phải đi vay lãi ngày với giá cắt cổ lấy vài chục triệu đồng để “nộp tiền” cho các vị tự xưng là cán bộ Sở văn hóa - Thể thao và Du lịch về… lập hồ sơ di tích.
Khuya, các cụ lẩn mẩn ngồi kể chuyện, hóa ra không phải chỉ riêng cụm di tích đình chùa Thượng Đình bị “dính quả đau” với ông cán bộ Phòng Di sản kia. Ông Hưng bảo, tôi thề, tôi nói sai chịu trách nhiệm trước pháp luật, ở một loạt gần di tích trong huyện Phú Bình này, bao nhiêu đình chùa phải khổ cũng với cái kiểu này, cũng các cán bộ này.
Buồn nhất là chuyện của ông Xuân (cũng trong Ban hộ tự một di tích ở xã Thượng Đình), người thay mặt bà con ở Q.Tr trực tiếp nộp 25 triệu cho cán bộ Phòng di sản. Ông này cũng nhận tiền rồi viết vài dòng kèm chữ ký xoắn như râu rồng cho ông Xuân cầm về. Về đến nơi, bà Phòng - thủ quỹ của di tích - đang hy vọng được xếp hạng và vợ ông Xuân cùng đọc cái bản ký nhận viết tay kia, mới hãi hùng nhảy đỏng: Sao lại để họ viết là “chi cho 25 triệu đồng”. Phải là “nhận của bà con” Q.Tr 25 triệu đồng chứ?
 |
Ông Hùng và ban hộ tự rất bức xúc khi gặp phóng viên Báo Lao Động. |
“Chi cho 25 triệu đồng” hóa ra dân thôn ta nhận, vay, xin của ông cán bộ Phòng Di sản kia những 25 triệu đồng ư, mai họ đến đòi lại tiền đã cho mình vay thì biết làm sao? Vợ ông Xuân làm toáng lên, ông Xuân uất quá, bỏ không ăn cơm, đi tìm bằng được ông cán bộ Di sản để xin viết xác nhận lại, chứ nếu không thì giời sập đến nơi.
Rất ngạc nhiên trước lối làm ăn úi sùi của ông L.C.L và những người liên quan, nhận hàng trăm triệu đồng của các di tích mà toàn viết tay, nhận rồi “lặn một hơi” khiến bà con toát mồ hôi hột, cãi vã nghi ngờ nhau loạn xạ, chúng tôi bèn đi xác minh. Hóa ra cả một hệ thống các việc làm khó hiểu theo “cơ chế buồn” như kiểu ở cụm đình chùa Thượng Đình đã được… phủ khắp một vùng rộng lớn.
Trò chuyện với chúng tôi, ông Hoàng Văn Ngọ, 78 tuổi, trưởng Ban quản lý di tích ở xóm Quyết Thắng, xã Dương Thành, huyện Phú Bình cho biết: Bà con đã nộp cho “cán bộ Phòng Di sản” kia tổng số là 22 triệu 700 nghìn đồng, những mong ngôi chùa Sam (Sam Linh Tự) có lịch sử áng chừng 300 năm tuổi của quê mình được vinh danh.
“Tôi thấy cách hành xử với vấn đề di tích, vấn đề tâm linh tín ngưỡng như thế là không được” - ông Ngọ nói: Anh ấy ký nhận tiền, cất đi, rồi bảo thủ quỹ đi vắng, lúc nào anh ấy sẽ đưa thủ quỹ sau. Lúc nào tôi gọi anh ấy cũng khất lần hứa là đang… đề nghị.
Vừa rồi chúng tôi dẫn một đoàn các bô lão gần chục cụ lên kiến nghị “dữ” quá, qua hai lần họp với ông Phó Giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Thái Nguyên (họp như “Hội nghị Diên Hồng” với cả trăm lão bà, lão ông và cán bộ liên quan!), các ông ấy đều hứa, trong tháng 9 năm 2013 này sẽ trao bằng công nhận di tích cho các cụ.
Nếu không “trao” được thì cũng sẽ thu xếp trả tiền lại cho các cụ. Ông Ngọ bảo, đi họp nghe cán bộ phân trần nhận lỗi, thì “riêng huyện Phú Bình có đến gần 10 ngôi chùa, đình bị “mắc” cái vụ kiểu như chúng tôi, con số này ở tỉnh là mấy chục! Chùa nộp nhiều nhất là 29 triệu 915 nghìn đồng” - ông Ngọ nói.
Không chỉ như ông Ngọ nói, tình trạng buồn này diễn ra ở khắp các huyện như Phú Lương, Đồng Hỷ, Đại Từ, Phú Bình. Và, chuyện ở xóm Na Hoàng, xã Lương Sơn, TP tỉnh lỵ Thái Nguyên còn “khủng” hơn nhiều. Anh Nguyễn Văn Việt - Trưởng xóm - tiết lộ: Chúng tôi đang làm đơn kiến nghị lên Sở VHTTDL, là ông L.C.L - cán bộ phòng Di sản - đã về địa phương khảo sát, thiết kế, thẩm định gì đó, rồi yêu cầu bà con nộp tổng số 105 triệu đồng.
Trong đó có tiền khảo sát, thẩm định, làm hồ sơ khoa học “tôn vinh” miếu Na Hoàng rồi vài thứ liên quan nữa. Để có được số tiền ấy, chúng tôi đã phải tổ chức họp dân đề nghị đóng góp, đi vay mượn, có nhà bòn rút đủ kiểu mới có được trăm nghìn “cống hiến” cho vinh dự sắp đến với “chốn tâm linh quê nhà”…
Bà con bức xúc quá, chúng tôi gọi điện thoại kêu ca, thì có lần anh ta bảo, người ta đang yêu cầu thanh tra làm lại hồ sơ, sẽ, sẽ… Nay, không còn cách nào khác, chúng tôi “đang hoàn thiện đơn để lên phòng tiếp dân của Sở VHTTDL Thái Nguyên kiến nghị, chắc phải đòi lại tiền thôi, chắc là họ không làm được bằng công nhận di tích cho quê em rồi” - Việt tâm sự.
 |
| Bia đá ở cụm Đình Chùa Thượng Đình. |
Thật ra, thì qua tìm hiểu của chúng tôi, mức độ vụ việc còn to hơn những gì các cụ ở nơi thôn ổ tiết lộ. Con số sau đây chưa đầy đủ, chưa khái quát được mức độ nghiêm trọng của vụ việc, nhưng nó cũng phần nào phản ánh được vấn đề: Ngày 30.5.2013, ông Dương Quang Xuân - Trưởng phòng Văn hóa và Thông tin huyện Phú Bình - đã ký công văn gửi Lãnh đạo Sở VHTTDL, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Thái Nguyên cùng ông L.C.L đề nghị lãnh đạo sở bố trí để đại diện các Ban quản lý di tích (đang bức xúc) được làm việc với lãnh đạo sở, với đồng chí L.C.L trong tư cách “nguyên Trưởng phòng Di sản của Sở Văn hóa…” nhằm “giải quyết những tồn tại trong việc đề nghị công nhận di tích”.
Túm lại là bà con đi đòi tiền đã úi sùi nộp cho ông L.C.L, đòi quyền lợi, đòi ông L.C.L thực hiện lời hứa và đừng chạy trốn bà con nữa. Riêng danh sách các Ban quản lý di tích đòi “đối chất” mà Phòng văn hóa Phú Bình đã làm việc trực tiếp rồi ký văn bản (liệt kê danh sách) đề nghị lên thượng cấp kia, đã điểm mặt hơn chục ngôi đền, chùa rồi, gồm: Đình chùa Diệm Vương; đình chùa Làng Thượng, đình chùa Vạn Gia, đình chùa Làng Hin, đình chùa Hòa Bình, đình chùa Đậu, đình chùa Sam. Riêng nỗi bức xúc, sự thất vọng lớn ở cụm đình chùa Thượng Đình thì chưa thấy một công văn, một cuộc họp nào “ngó xuống” đề cập đến hoặc mời bà con tham gia.
Đáp lại đề nghị tha thiết kể trên, ông Phạm Thái Hanh - Phó Giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Thái Nguyên - đã chủ trì một cuộc họp ngày 4.6.2013, với các đơn vị liên quan, trong đó có ông L.C.L. Sau khi nghe ông L.C.L báo cáo, cuộc họp đã thống nhất “Yêu cầu ông L giao lại những công việc đã thực hiện được trong việc khảo sát lập hồ sơ xếp hạng của các đình, chùa nêu trên cho phòng Quản lý Di sản Văn hóa để tiếp tục thực hiện các bước tiếp theo”.
Để khắc phục hậu quả, sở đã tung lực lượng đi rà soát, xếp hạng hết sức khẩn trương (“bắn không được đền đạn”!), tránh để bà con bức xúc quá, cụ thể như sau: Cán bộ tên Hưng phụ trách 3 di tích, cán bộ tên Chính phụ trách 3 di tích, cán bộ khác tên Thảo phụ trách 1 di tích. Công văn cũng nhắc đến việc giao cho Kế toán trưởng, Trưởng phòng Quản lý Di sản của sở hoàn thiện thủ tục liên quan đến việc thanh, quyết toán kinh phí xếp hạng các di tích(…). Nghe nói, ông L.C.L đã tiến hành nộp lại một số khoản tiền đã thu theo hình thức giấy viết tay từ các di tích.
Một pho tượng bé nhỏ, một mái đình đơn sơ yên bình nơi thôn dã, tự nó đã có giá trị tín ngưỡng tâm linh không thể thay thế trong mỗi người, mỗi xóm làng. Từ nhiều trăm năm qua, bà con vẫn gắn bó với đình, chùa, đền miếu mà tổ tiên mình đã gắn bó, cơ sở tín ngưỡng ấy đi qua sự tàn phá của thiên nhiên khắc nghiệt và giặc dã thê lương. Bước đi của lịch sử, của cha anh mình ở đó và nó là thứ không thể thay thế, không thể để cho thiên hạ tự ý gọt bỏ rêu phong làm cho mới mẻ to đẹp theo cách của họ được.
Vậy mà bây giờ, tự dưng các cụ ông cụ bà, rồi đông đảo dân thôn cứ mỏi mòn, đôn đáo, đau khổ với việc đem cho di tích các danh hiệu phải bỏ tiền ra mới có được… - để làm gì nhỉ? Được cơ quan chức năng vinh danh di tích cấp tỉnh, cấp quốc gia là quý hóa lắm, đáng tự hào lắm. Nhưng mà hữu xạ tự nhiên hương, sao phải khổ như phóng sự này vừa kể lể, bà con nhỉ?
Cán bộ làm ẩu, làm liều, làm láo thì đã có luật pháp xử lý, có tòa án lương tâm và tri thức để họ tự soi lại mình. Nhưng qua vụ việc này, liệu bà con mình có phần lỗi nào không, có cái bất cập nào trong góc nhìn về việc “chạy vạy” lo danh hiệu bằng mọi giá cho đình chùa miếu mạo không? Những chi tiết ấy, cảnh huống ấy, có bi hài và xót xa kiểu “thời buổi chả giống ai” quá không? Tiên trách kỷ, hậu trách nhân là thế.