Nicotex - thảm họa môi trường?

Ngày 3.9, PV Báo Lao Động tiếp tục tìm hiểu cho thấy có rất nhiều người đang cư trú tại xã Yên Lâm, huyện Yên Định; xã Cẩm Vân, huyện Cẩm Thủy (tỉnh Thanh Hóa) - nơi Cty CP Nicotex Thanh Thái (Cty Nicotex) bị phát hiện chôn hàng chục thùng hóa chất dưới lòng đất - mắc các chứng bệnh ung thư gan, phổi...

Nhiều đứa trẻ vừa chào đời đã có biểu hiện bất thường như teo mật, ngớ ngẩn, chậm phát triển...

Làng nào cũng hàng chục người chết do ung thư

Danh sách thống kê số người chết do ung thư của nữ y tá Trịnh Thị Vấn (trú thôn Cao Khánh, xã Yên Lâm) đưa ra khiến chúng tôi ngỡ ngàng. Đã có ít nhất 10 người ở thôn Cao Khánh lìa trần trong mấy năm gần đây vì bệnh ung thư liên quan đến gan, phổi.

Chị Vấn nghi vấn rằng, chính nguồn nước thải từ Cty Nicotex đổ ra là “thủ phạm” gây nên thảm cảnh nêu trên: “Thôn chúng tôi nằm gần Cty Nicotex, chịu ảnh hưởng trực tiếp cả về mạch nước và không khí quanh năm đặc quánh mùi hôi của thuốc trừ sâu bay tự do trong không trung. Khi Nicotex chưa xuất hiện, có thấy ai bị ung thư đâu. Vậy nhưng từ năm 1998 trở lại đây, số người mắc bệnh hiểm nghèo ngày càng tăng ở Cao Khánh”.

Theo chị Vấn và nhiều người dân trong thôn Cao Khánh thì con số 10 người vừa nêu chỉ là những trường hợp biết chắc chết vì ung thư, do họ có đi khám ở bệnh viện và được “bệnh viện trả về”. Thực tế còn rất nhiều trường hợp khác chết bất thường đang bị nghi ngờ do căn bệnh ung thư gây nên. Rất nhiều gia đình phải liêu xiêu điêu đứng, kiệt quệ vì chạy chữa cho người thân mong thoát khỏi ''lưỡi hái tử thần''. Vậy nhưng “thần chết” vẫn gọi tên họ một cách đột ngột, tạo nên sự hoang mang và phủ màu tang tóc khắp ngõ trên, xóm dưới. Hiện tại ở Cao Khánh, anh Lê Chí Thưởng bị đau ốm liên miên trong thời gian gần đây với những triệu chứng của căn bệnh hiểm nghèo tìm tới. Không dám đối diện với sự thật rằng có thể tên mình sẽ bị “chấm sổ” nên anh Thưởng đành phó mặc số phận cho tạo hóa quyết định.

Chúng tôi tới thăm gia đình chị Nguyễn Thị Chọn (thôn Cao Khánh). Chị Chọn sinh được 3 người con thì chả đứa nào lành lặn. Đau đớn hơn, đứa con đầu lòng của chị vừa tròn 6 tháng tuổi đã phải lìa xa cõi đời. Sống trong sự đau khổ giằng xé, chị Chọn sinh thêm bé thứ hai, nhưng rồi sinh linh bé bỏng này cũng chỉ ở được với bố mẹ đúng một tháng tuổi. Chị Chọn nghẹn ngào tâm sự: “Không có sự mất mát nào lớn hơn những đứa con mình mang nặng, đẻ đau cứ lần lượt xa rời bố mẹ. Tôi vô cùng hụt hẫng trước nỗi đau liên tiếp xảy đến nên quyết định sinh thêm đứa con thứ ba. Khi mang thai cháu, tôi ngày đêm cầu khấn trời, phật rủ lòng thương cho được mẹ tròn, con vuông. Cháu chào đời, tôi mừng vui khôn xiết nên dồn hết tâm sức chăm bẵm, thế nhưng cũng giống đứa con trước đó, con tôi cũng đã ra đi, để lại cho cha mẹ nỗi sầu muộn thê thảm”.

Một nhân chứng khác là chị Phạm Thị Lan (trú thôn Cò Đồm, xã Cẩm Vân, huyện Cẩm Thủy) rưng rưng nước mắt khi nhớ lại chuyện đau lòng vừa xảy đến với gia đình chị. Đầu tiên là mẹ chồng chết năm ngoái do mắc bệnh gan, tim, phổi. Chị Lan kể: “Cùng thời gian tôi biết mình mang thai. Nhưng khi thấy trong người khang khác, tôi về Bệnh viện Phụ sản khám mới hay mình bị thai chết lưu. Bác sĩ yêu cầu phải mổ gấp để cứu tính mạng cho mẹ. Bác sĩ nói có thể do tôi bị ảnh hưởng của chất độc. Tôi thấy họ có lý vì suốt 15 năm qua, gia đình tôi sinh sống sát nách Cty Nicotex quanh năm bốc mùi thuốc trừ sâu nồng nặc, mọi sinh hoạt phải sử dụng nguồn nước mạch ngầm, trong khi Cty Nicotex lại chôn hàng chục phuy hóa chất xuống đất thì hỏi làm sao nguồn nước đó không nhiễm độc?”.  

Cháu Lê Trương Hòa Anh - con chị Trương Thị Lệ ở thôn Thắng Long, xã Yên Lâm - đã 25 tháng tuổi vẫn chưa biết nói, chưa biết đi, suốt ngày chỉ nằm một chỗ, chị Lệ nghi ngờ do mình bị nhiễm độc bởi nguồn nước nên mới xảy ra cơ sự như vậy.

Triệt đường mưu sinh

Câu chuyện về những người chết do căn bệnh ung thư không rõ nguyên nhân, chuyện về những đứa trẻ vắn số chưa phải dấu chấm hết cho sự hoài nghi về nguồn thuốc trừ sâu đang được vùi chôn dưới lòng đất ở Cty Nicotex. Chị Trương Thị Chung (SN 1977), trú thôn Cò Đồm, xã Cẩm Vân, khái quát địa hình trong khu vực rằng: Cty Nicotex nằm giữa thung lũng được bao bọc bởi đồi núi từ hai phía. Do vậy nguồn nước thải, nguồn hóa chất được chôn vùi trong các năm qua cứ thế ngấm dần vào đất rồi len lỏi trôi ra khe suối, phần đổ trực tiếp xuống sông Mã, phần xâm nhập vào Hón Sỏi chảy thẳng về xã Yên Lâm, huyện Yên Định. Chúng tôi đi men theo đường ống dẫn đang bị mục ruỗng của Cty Nicotex chứa đầy nước thải bốc mùi hôi khủng khiếp đang chảy từ từ vào ngõ ngách từng khe đất mới hiểu hết sự lo sợ của người dân.

Lại đi dọc dòng khe Hón Sỏi tiến về xã Yên Lâm, nguồn nước trong khe cứ nhờ nhờ vẩn đục trôi lững lờ. Nước từ con khe này đổ về hồ Thắng Long rồi tiếp tục chảy ra hạ lưu nằm giữa cánh đồng thôn này. Theo nhiều người dân xã Yên Lâm cho biết, thì cứ thỉnh thoảng lại có đợt cá trong hồ Thắng Long chết nổi trắng mặt nước. Vì đây là hồ tự nhiên, hơn thế, trước đây người dân chỉ phản ứng việc Cty Nicotex sản xuất thuốc bảo vệ thực vật gây ô nhiễm không khí nên không nghĩ tới nguồn nước thải, dư lượng thuốc trừ sâu làm cá chết. Nhưng nay thì khác, khi các phuy đựng hóa chất chôn dưới đất ở Cty Nicotex đang dần bị phong hóa bị phát hiện thì bà con mới đặt ra câu hỏi rằng rất có thể chính Cty Nicotex là “thủ phạm” làm ô nhiễm nguồn nước dẫn tới cá bị ngộ độc chết.

Chiều 3.9, tìm về thôn Thắng Long, chúng tôi như muốn “vỡ đầu” bởi sự bức xúc của người dân bị dồn nén bấy lâu nay mới có dịp “xả” ra. Bà Quách Thị Hạnh (SN 1942) sinh ra, lớn lên ở xã Cẩm Tâm, huyện Cẩm Thủy, đến năm 1968 thì lấy chồng về sinh sống ở thôn Thắng Long. Cuộc sống của vợ chồng họ nương nhờ vào mấy mảnh ruộng dần trở nên khó khăn khi những đứa trẻ ra đời. Dòng kênh Hón Sỏi chạy dọc trước nhà là nơi bà Hạnh đi mò cua, bắt ốc mang đi bán khắp các làng trong xã. Tuy là nghề phụ nhưng lại mang đến cho ông bà Hạnh nguồn thu nhập chính. Nhiều phụ nữ khác trong thôn thấy sự tần tảo của bà Hạnh đã học tập làm theo. Hằng ngày, mỗi người đi bắt trung bình được từ 20-30kg ốc, hến mang về năm bảy chục nghìn.

Nhưng rồi mọi chuyện không như thế mãi. Khoảng gần 10 năm qua, nguồn sinh kế tự nhiên cứ thế cạn kiệt dần một cách khó hiểu. Bà Hạnh kể trong sự hoài nghi: “Thỉnh thoảng tôi vẫn ra khe Hón Sỏi mò ốc, bắt hến. Nhưng điều kỳ lạ là khi mò dưới đáy khe thì có rất nhiều ốc, có khi bốc lên cả vốc tay đầy, song chỉ được... toàn vỏ, thỉnh thoảng mới có con còn sống. Giờ kiếm được bữa hến nấu canh đã khó, bắt được hến mang về bỏ vào nồi luộc hến lại bốc mùi hôi nên không tài nào ăn nổi. Còn khe Hón Sỏi ở phần hạ lưu nhiều năm qua trở thành khe “chết” rồi các chú ạ”. Chị Trần Thị Đào (trú thôn Cò Đồm, xã Cẩm Vân) phẫn nộ: “Bao nhiêu năm nay, dân chúng tôi đi làm ruộng, hễ cứ nhúng tay xuống nước là ngửi thấy mùi thuốc sâu. Đang là mùa hè mà đêm nằm ngủ vẫn phải bịt khẩu trang, đắp chăn lút đầu mới nhắm mắt được. Cuộc sống của người dân nghèo vô cùng khó khăn nên mọi sinh hoạt đều phải dùng nước giếng khơi, nên dân vẫn chết vì mắc nhiều bệnh lạ”.

Nhiều người dân cho rằng Cty Nicotex đóng ở xã Cẩm Vân với danh nghĩa sản xuất thuốc trừ sâu chỉ nhằm “che mắt” nhân dân. Chị Nguyễn Thị Thơm - trú thôn Cao Khánh, xã Yên Lâm - nhận định: “Rất có thể nơi đây chính là bãi chôn chất thải của các chi nhánh Nicotex đóng ở nhiều tỉnh, thành khác. Tôi từng làm việc ở Cty này, năm 2004 tôi từng chứng kiến việc Cty Nicotex mang về một lô hàng ở Đông Cơ rồi bắt công nhân bật nắp đổ vào thùng phuy và chôn tại đây”. Tình trạng gây ô nhiễm môi trường của Cty Nicotex làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của người dân các xã lân cận đã nhiều lần được phản ánh lên xã, huyện. Tuy nhiên, điều “bất thường” là phía cơ quan chức năng nhiều lần về kiểm tra, nhưng đều kết luận “không có ảnh hưởng môi trường từ phía Cty Nicotex”?

Chúng tôi cho rằng, thực trạng về bệnh tật, môi trường như vừa kể ở trên tại huyện Cẩm Thủy thực sự là hồi chuông cảnh báo cần được các ngành chức năng nhanh chóng vào cuộc điều tra cụ thể để sớm đưa ra kết luận: Liệu có phải do cư dân sử dụng nguồn nước ngầm bị ô nhiễm bởi nguồn thuốc trừ sâu của Cty Nicotex thẩm thấu xuống lòng đất?

Lam Chi - Anh Tuấn - Xuân Hùng (Lao Động)

Xuân Hùng