Các nghiên cứu hoặc số liệu được công bố cho đến nay đều cho thấy, mức lương tối thiểu chưa tiệm cận được mức sống tối thiểu. Những vấn đề liên quan lĩnh vực này được thảo luận tại Hội thảo mức sống tối thiểu của NLĐ khu vực DN năm 2013 do Viện Công nhân và công đoàn (CNCĐ) tổ chức ngày 4.9 dưới sự chủ trì của Phó Chủ tịch Tổng LĐLĐVN Mai Đức Chính.
Lương tối thiểu hiện chỉ đáp ứng 61-72% mức sống tối thiểu của NLĐ (ảnh mang tính minh hoạ). Ảnh: Lê KhánhThu nhập chỉ đủ cho nhu cầu thiết yếu
Các nhà khoa học đại diện Bộ LĐTBXH, Tổng cục Thống kê, Viện Dinh dưỡng, LĐLĐ một số tỉnh phía bắc, một số CĐ ngành T.Ư đều thống nhất việc xác định mức sống tối thiểu của NLĐ đúng, hợp lý làm cơ sở để Tổng LĐLĐVN (thông qua các thành viên Hội đồng lương quốc gia) đề xuất mức tiền lương tối thiểu (LTT) phù hợp luôn được quan tâm.
Thực tế, việc xác định mức sống tối thiểu còn nhiều khó khăn, bởi các khoản chi tiêu cho nhu cầu tối thiểu được liệt kê như ăn, uống, mặc, ở, đi lại, học hành, hưởng thụ văn hóa tinh thần của bản thân NLĐ và con cái họ chưa được tính đúng, tính đủ. Ngoài ra, có những khoản “bất thành văn” nhưng NLĐ “không thể không chi” như nuôi dưỡng (hỗ trợ) bố mẹ già, hiếu hỉ, tiền học thêm cho con...
Ông Đặng Quang Hợp - Viện CNCĐ - cho biết, viện đã khảo sát mức sống tối thiểu của NLĐ năm 2013 tại 68 DN, với 1.700 phiếu hỏi (trong đó có 19% là nhân viên gián tiếp; 81% là CN sản xuất và phục vụ), hơn 200 phiếu phỏng vấn sâu đối tượng là NLĐ trực tiếp, CB CĐCS và quản lý DN. Theo đó, tiền lương trung bình của NLĐ đạt 3,667 triệu đồng/người/tháng. NLĐ có mức lương dưới 4 triệu đồng/tháng, chiếm 62%, trong đó có 5,2% mức lương dưới 2 triệu đồng. NLĐ phải chi tiêu những nhu cầu thiết yếu như: Tiền ăn, tiền thuê nhà, tiền đi lại, điện, nước, học hành của con cái.
Đặc biệt, NLĐ ở vùng đô thị và KCN tập trung, các khoản chi phí đều đắt đỏ, tiền thuê nhà từ 1 - 2 triệu đồng/phòng cho 2 - 3 người; tiền nước 5 - 6 ngàn đồng/m3; giữ trẻ từ 2 - 3 triệu đồng/tháng/cháu... Vì vậy, đời sống NLĐ, nhất là LĐ nhập cư tại các TP lớn như TPHCM, Hà Nội, Đồng Nai, Bình Dương - nơi có nhiều KCN tập trung rất khó khăn. Hầu như toàn bộ tiền lương, thu nhập của NLĐ đã chi hết cho cuộc sống thiết yếu của họ, không còn tích lũy.
Đề xuất mức tiền lương tối thiểu
Theo bà Lộ Thị Đức - Vụ Thống kê xã hội và môi trường (Tổng cục Thống kê) - mức sống tối thiểu của NLĐ hưởng lương vùng 1 để đạt 2.300 cal/người/ngày thì cần có mức lương 3.545.000đ vào năm 2012. Như vậy, thêm một lần nữa có thể thấy NLĐ đã phải chi tiêu hết cho các khoản thiết yếu, không còn gì để tích luỹ.
Từ khảo sát của Viện CNCĐ, các nhà nghiên cứu thuộc viện đưa ra đề xuất mức tiền LTT 2014 và những năm tiếp theo.
Phương án 1: Theo kết luận 23/KL-TW, ngày 29.5.2012 của Hội nghị lần thứ 5 BCHT.Ư Đảng khoá XI: “Điều chỉnh mức LTT khu vực DN nhanh hơn để đến năm 2015 đạt mức nhu cầu tối thiểu”. Nếu so sánh mức LTT vùng do Chính phủ ban hành đang áp dụng năm 2013 thì chỉ đạt từ 61 - 72% với mức sống tối thiểu năm 2013 theo khảo sát, do đó mức điều chỉnh tiền LTT 2014 tăng thêm so với năm 2013 từ 400 - 850 ngàn đồng (khoảng 24 - 36%) đáp ứng khoảng 77 - 84% so với nhu cầu mức sống tối thiểu của NLĐ.
Phương án 2: Căn cứ kết luận số 63-KL/TW ngày 27.5.2013 của BCHT.Ư Đảng khoá XI “từng bước điều chỉnh tiền LTT vùng phù hợp với tình hình SXKD và nhu cầu tối thiểu của NLĐ” nên việc điều chỉnh mức LTT vùng phù hợp, để giảm bớt khó khăn cho DN là cần thiết. Nếu dãn lộ trình điều chỉnh tiền LTT bằng mức sống tối thiểu vào năm 2016 thì mức điều chỉnh tiền LTT năm 2014 tăng thêm so với năm 2013 từ 350 - 750 ngàn đồng (khoảng 21-32%), đáp ứng khoảng 75-82% so với nhu cầu mức sống tối thiểu của NLĐ.