Năm học mới đã bắt đầu. Chỉ tính riêng học sinh phổ thông cả nước ta có tới 19 triệu em đang cắp sách tới trường. Đây là nguồn lực to lớn trong tiềm năng, đồng thời cũng là nỗi lo không kém phần to lớn trong hiện tại.
Ảnh minh họa
Tiềm năng chỉ là một lời hứa. 19 triệu công dân có những kiến thức và kỹ năng cần thiết, có những phẩm chất cao quý sẽ làm cho cuộc sống thăng hoa và đất nước thịnh vượng.
Nhưng 19 triệu công dân đó cũng có thể trở thành những vấn đề xã hội nan giải, nếu như họ chỉ học được những điều xa xỉ của “nghệ thuật giết rồng” hoặc những kỹ năng ít cần thiết cho một thế giới hội nhập. Có vẻ như lời hứa và sự thất hứa đều là những khả năng chưa thể loại trừ.
Tất nhiên, chúng ta không thể chấp nhận sự thất hứa. Mà như vậy thì chúng ta phải cải cách, phải nâng cao chất lượng của hệ thống giáo dục. Cải cách, nâng cao chất lượng là chuyện dễ nói khó làm. Cải cách và nâng cao chất lượng giáo dục lại càng như vậy. Đơn giản là vì lĩnh vực này ai cũng muốn và cũng có thể tham gia ý kiến. Ý kiến thì lại nhiều khi rất khác nhau, thậm chí xung đột với nhau.
Tuy nhiên, trong bất cứ trường hợp nào, cải cách thì phải có định hướng. Phải chăng dưới đây là những định hướng cần quan tâm nghiên cứu.
Một là, bảo đảm tính mở của hệ thống giáo dục. Một hệ thống mở là điều kiện tiên quyết để huy động các nguồn lực, cũng như các lực lượng xã hội vào sự nghiệp giáo dục.
Tại sao ở Mỹ, ở Thái Lan trẻ em có thể học ở nhà mà vẫn có thể thi được vào đại học, còn ở ta không học mẫu giáo thì khó lòng vào được lớp một? Phải chăng một hệ thống đóng như vậy đã biến giáo dục thành một thứ độc quyền? Mà độc quyền thì rất dễ xa rời cuộc sống. Đâu là sự bảo đảm rằng những kiến thức và kỹ năng được áp đặt là thứ thật sự cần cho cuộc sống?
Tính mở còn giúp cho các tư tưởng và thành tựu mới có thể nhanh chóng được áp dụng trong hệ thống. Văn hóa, khoa học, công nghệ, cũng như đời sống kinh tế, chính trị, xã hội đều biến đổi không ngừng.
Thế nhưng một chương trình giảng dạy được đề ra, được soạn thành sách giáo khoa, được phê duyệt sẽ phải mất nhiều năm trời. Khi được phê duyệt, rất nhiều điều đã có thể trở nên lạc hậu. Thế nhưng sự lạc hậu như vậy sẽ được duy trì không biết đến bao lâu! Phải chăng, việc dành quyền chủ động nhiều hơn cho các giáo viên, các nhà trường là hợp lý hơn?
Hai là, bảo đảm tính linh hoạt của hệ thống giáo dục. Tính linh hoạt là khả năng của hệ thống thay đổi liên tục để thích nghi với điều kiện mới. Đây là nền tảng để việc dạy và việc học bao giờ cũng có ích và cũng phù hợp. Tuy nhiên, một hệ thống giáo dục đẳng cấp và tập quyền sẽ khó lòng bảo đảm được điều này. Ngược lại, việc dành quyền chủ động nhiều hơn cho các nhà trường, các thầy, cô giáo sẽ làm cho hệ thống linh hoạt hơn.
Ba là, bảo đảm tính thiết thực của hệ thống giáo dục. Tính thiết thực được đo bằng thị trường lao động. Cuối cùng, mọi sự khá, giỏi đều chỉ có nghĩa khi đó là cái mà thị trường cần. Vì vậy, chất lượng giáo dục nên được đo bằng tỉ lệ học sinh tốt nghiệp xin được việc làm (hoặc tạo ra việc làm) và mức tiền lương trả cho những việc làm đó.
Nhưng 19 triệu công dân đó cũng có thể trở thành những vấn đề xã hội nan giải, nếu như họ chỉ học được những điều xa xỉ của “nghệ thuật giết rồng” hoặc những kỹ năng ít cần thiết cho một thế giới hội nhập. Có vẻ như lời hứa và sự thất hứa đều là những khả năng chưa thể loại trừ.
Tất nhiên, chúng ta không thể chấp nhận sự thất hứa. Mà như vậy thì chúng ta phải cải cách, phải nâng cao chất lượng của hệ thống giáo dục. Cải cách, nâng cao chất lượng là chuyện dễ nói khó làm. Cải cách và nâng cao chất lượng giáo dục lại càng như vậy. Đơn giản là vì lĩnh vực này ai cũng muốn và cũng có thể tham gia ý kiến. Ý kiến thì lại nhiều khi rất khác nhau, thậm chí xung đột với nhau.
Tuy nhiên, trong bất cứ trường hợp nào, cải cách thì phải có định hướng. Phải chăng dưới đây là những định hướng cần quan tâm nghiên cứu.
Một là, bảo đảm tính mở của hệ thống giáo dục. Một hệ thống mở là điều kiện tiên quyết để huy động các nguồn lực, cũng như các lực lượng xã hội vào sự nghiệp giáo dục.
Tại sao ở Mỹ, ở Thái Lan trẻ em có thể học ở nhà mà vẫn có thể thi được vào đại học, còn ở ta không học mẫu giáo thì khó lòng vào được lớp một? Phải chăng một hệ thống đóng như vậy đã biến giáo dục thành một thứ độc quyền? Mà độc quyền thì rất dễ xa rời cuộc sống. Đâu là sự bảo đảm rằng những kiến thức và kỹ năng được áp đặt là thứ thật sự cần cho cuộc sống?
Tính mở còn giúp cho các tư tưởng và thành tựu mới có thể nhanh chóng được áp dụng trong hệ thống. Văn hóa, khoa học, công nghệ, cũng như đời sống kinh tế, chính trị, xã hội đều biến đổi không ngừng.
Thế nhưng một chương trình giảng dạy được đề ra, được soạn thành sách giáo khoa, được phê duyệt sẽ phải mất nhiều năm trời. Khi được phê duyệt, rất nhiều điều đã có thể trở nên lạc hậu. Thế nhưng sự lạc hậu như vậy sẽ được duy trì không biết đến bao lâu! Phải chăng, việc dành quyền chủ động nhiều hơn cho các giáo viên, các nhà trường là hợp lý hơn?
Hai là, bảo đảm tính linh hoạt của hệ thống giáo dục. Tính linh hoạt là khả năng của hệ thống thay đổi liên tục để thích nghi với điều kiện mới. Đây là nền tảng để việc dạy và việc học bao giờ cũng có ích và cũng phù hợp. Tuy nhiên, một hệ thống giáo dục đẳng cấp và tập quyền sẽ khó lòng bảo đảm được điều này. Ngược lại, việc dành quyền chủ động nhiều hơn cho các nhà trường, các thầy, cô giáo sẽ làm cho hệ thống linh hoạt hơn.
Ba là, bảo đảm tính thiết thực của hệ thống giáo dục. Tính thiết thực được đo bằng thị trường lao động. Cuối cùng, mọi sự khá, giỏi đều chỉ có nghĩa khi đó là cái mà thị trường cần. Vì vậy, chất lượng giáo dục nên được đo bằng tỉ lệ học sinh tốt nghiệp xin được việc làm (hoặc tạo ra việc làm) và mức tiền lương trả cho những việc làm đó.