Đó là phương thức vận hành của một trạm kiểm dịch động vật được bản tin tài chính, kinh doanh của VTV1 sáng ngày 1.11.2013 phản ánh.
Vị nhân viên thực thi công vụ ở đó thậm chí chẳng thèm nhìn vào lồng nhốt gia cầm, cũng chẳng thèm nhìn vào mặt người chuyên chở. Thú vị hơn nữa, ngài cũng chẳng thèm nhìn xem tiền được đưa cho mình là bao nhiêu.
Đoạn video clip của VTV1 khá ngắn, nhưng lại nói lên rất nhiều điều. Một là, chuyện nhận tiền hối lộ ở trạm kiểm dịch động vật quen thuộc đến mức trở nên nhàm chán. Hai là, cách hành xử của những người chuyên chở gia cầm lậu khi qua trạm ai cũng như ai. Chẳng cần phải nhìn mặt cũng biết là họ sẽ cư xử như thế nào. Ba là, việc cho qua trạm kiểm dịch có giá của nó, và mức giá đó ai ai cũng biết.
Đoạn video clip cho thấy một cách rất rõ ràng là trạm kiểm dịch động vật mà chúng ta xác lập là hoàn toàn không vận hành. Cái không thật rõ ràng cho lắm là tại sao chúng ta lại xác lập ra một thiết chế như vậy?
Thời gian qua, không chỉ một mà rất nhiều thiết chế (kiểu như trạm kiểm dịch động vật nói trên) đã được các nhà làm luật sáng tạo ra. Chúng được coi là những giải pháp lập pháp hữu hiệu để tăng cường quản lý, mà chính xác là để xử lý các vấn đề đang phát sinh trong cuộc sống.
Tuy nhiên, trong không ít trường hợp, sau khi được thành lập, các thiết chế mới lại trở thành những vấn đề còn lớn hơn cả các vấn đề mà chúng được sinh ra để xử lý. Cứ lấy trạm kiểm dịch động vật nói trên làm ví dụ, chúng ta sẽ thấy:
1. Hiệu quả chống lây lan dịch bệnh bằng không; 2. Hiệu quả bảo đảm vệ sinh, an toàn thực phẩm bằng không; 3. Chi phí phát sinh cho Nhà nước; 4. Chi phí phát sinh cho người dân; 5. Pháp luật bị coi thường, bị vô hiệu hóa; 6. Đạo đức xã hội bị băng hoại; 7. Sự phản cảm và sự khinh ghét đối với các cơ quan công quyền bị tích tụ ngày càng nhiều.
Chẳng lẽ chúng ta cứ phải thành lập ngày càng nhiều hơn các cơ quan, ban bệ như vậy hay sao? Câu trả lời chắc chắn là không! Mà như vậy, thì hoạt động lập pháp cũng cần phải được giám sát chặt chẽ. Nếu một thiết chế mới nhất định phải được thành lập, thì một loạt câu hỏi cũng phải được trả lời:
1. Có khả năng giám sát được thiết chế đó hay không? Giám sát và áp đặt chế độ trách nhiệm đối với nó bằng cách nào?
2. Chi phí của Nhà nước và của xã hội phải bỏ ra có chấp nhận được không? Kết quả mà nó mang lại có tương xứng với chi phí phải bỏ ra hay không?