Nguy cơ khủng hoảng lương thực toàn cầu

Hồi tháng 1, 20.000 người Ấn Độ xuống đường phản đối giá hành tăng chóng mặt. Có ngày người Ấn phải bỏ trên 120 rupee (hơn 51.000 VND) để mua một kg củ hành. Còn tại Indonesia, giá ớt trái cứ leo thang vùn vụt, hiện nay đã là khoảng 99.000 rupiah (217.000 VND/kg). Trước đó, nhiều người Hàn Quốc ngậm ngùi cắt bớt món kim chi yêu thích vì giá cải thảo cao chóng mặt, cao gấp 10 lần so với trước đây. Đó chỉ mới kể đến những món ăn chơi, chưa tính đến mặt hàng nông sản nuôi sống hàng tỉ người trên toàn cầu như gạo, lúa mì, bắp.

Chưa bao giờ vấn đề giá lương thực, thực phẩm lại trở nên nghiêm trọng như vậy kể từ cơn khủng hoảng lương thực năm 2008. Chỉ số giá thực phẩm của LHQ, do Tổ chức Lương nông (FAO) công bố, đã tăng lên mức kỷ lục vào tháng 1.2011. Theo AFP, chỉ số giá cả của 55 mặt hàng nhu yếu phẩm như thịt, ngũ cốc, đường, sữa... trong tháng 1 đã tăng lên 231 điểm, mức cao nhất kể từ khi FAO bắt đầu thống kê giá lương thực. Nếu so với tháng 12.2010, chỉ số này tăng gấp 3,4% và vượt ngưỡng 224,1 điểm hồi tháng 6.2008. Đây cũng là tháng thứ 7 thế giới chứng kiến sự tăng giá liên tục. Số liệu thống kê của FAO cũng cho thấy giá thực phẩm năm ngoái đã cao gấp 25% so với năm 2009.

Tổng giám đốc Ngân hàng Thế giới (WB) Robert Zoellick phải lên tiếng cảnh báo hôm 10.2 rằng thách thức lớn nhất đối với các quốc gia đang phát triển hiện nay chính là nguy cơ gia tăng giá lương thực, thực phẩm. Trong cuộc khủng hoảng lương thực lần trước, WB cho hay khoảng 870 triệu người tại các nước đang phát triển lâm vào tình trạng đói hoặc suy dinh dưỡng. Đến hiện nay, FAO cho rằng con số này đã tăng lên 925 triệu người. Giá của một số lương thực cơ bản đang tiến dần hoặc thậm chí vượt ngưỡng đỉnh điểm hồi năm 2008. Và theo ước tính của WB, giá ngũ cốc sẽ còn biến đổi không ngừng ít nhất là cho đến năm 2015.

Reuters dẫn lời nhà kinh tế học Abdolreza Abbassian của FAO dự đoán xu hướng giá thực phẩm tăng sẽ tiếp tục diễn ra trong nhiều tháng tới. Điều này do nhiều yếu tố tác động, từ tự nhiên đến con người. Một loạt các diễn biến bất thường của khí hậu đã gây sức ép lên giá thực phẩm như hạn hán nghiêm trọng tại Nga, bão lụt tại Úc, mùa đông lạnh giá tại Mỹ và lụt lội nhấn chìm những cánh đồng cọ tại Malaysia. Kết quả là giá đường tương lai đã tăng cao kỷ lục trong hơn 30 năm qua do lo ngại từ Úc. Mùa đông tệ hại nhất ở Mỹ cũng đẩy giá lúa mì lên cao nhất trong gần 2 năm rưỡi, còn giá dầu cọ Malaysia đang ở mức đỉnh điểm trong hơn 3 năm qua. Hồi đầu tuần, FAO cũng phát cảnh báo đặc biệt về tình trạng lụt lội tại Nam Phi và hạn hán nghiêm trọng nhất trong 60 năm qua ở Trung Quốc. Hạn hán gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản lượng lương thực của 8 tỉnh Trung Quốc và sẽ đe dọa đến giá lương thực toàn cầu.

Bên cạnh đó, việc dùng lương thực để làm nhiên liệu thay thế đã gây tác động mạnh đến con người. Cụ thể, Mỹ sẽ sử dụng khoảng 119 triệu trong số 400 triệu tấn bắp để làm dầu ethanol, số lượng đủ để nuôi sống 350 triệu người/năm, theo Viện Chính sách Trái đất (EPI) có trụ sở tại Washington. Cũng theo viện này, số bắp cần để tạo đủ nhiên liệu đổ đầy bình xăng một chiếc SUV có thể khiến một người no đủ suốt năm.

Chạy đua thu gom thực phẩm thiết yếu

Viễn cảnh thiếu hụt đã khởi đầu cho cuộc chạy đua thu gom thực phẩm thiết yếu tại một số nước.

Tuần trước, Indonesia mua 820.000 tấn gạo từ Thái Lan, gấp 5 lần so với dự định. Nước này cũng miễn thuế nhập khẩu đối với gạo, đậu nành và lúa mì. Tại Algeria, chính phủ đã mua gần 1 triệu tấn lúa mì, đồng thời ra lệnh khẩn cấp tăng cường nhập khẩu ngũ gốc. Tờ Saudi Gazette đưa tin Bangladesh mới tăng gấp 3 lượng nhập khẩu gạo. Và theo Ker Chung Yang, nhà phân tích tiêu dùng của tổ chức Phillip Futures, đây chỉ là bước đầu của cơn sốt thu gom nông sản trên thế giới.

Trong báo cáo mới nhất, EPI cảnh báo hiện tượng thiếu hụt lương thực đã bắt đầu xuất hiện rõ nét vào năm 2011. Nhà sáng lập viện trên là Lester Brown nhận định thế giới đang hình thành “bong bóng thực phẩm” và bong bóng này có thể vỡ bất cứ lúc nào, nếu lãnh đạo thế giới không tìm được cách hạ giá thực phẩm. Sẽ đến lúc chiến tranh diễn ra không phải do tranh giành ảnh hưởng hoặc nguồn tài nguyên, mà là các nguyên nhân cơ bản hơn như đối đầu về lương thực, thực phẩm. Cuộc khủng hoảng lương thực vào năm 2008 đã gây nên bạo loạn tại 33 nước và đẩy hơn 100 triệu người lún sâu hơn vào cảnh đói nghèo. Nếu không nhanh chóng tìm cách giải quyết, điều này có thể lặp lại vào năm 2011.

Thụy Miên (Thanh niên)